Thema 2 - Samenvatting Biologie voor jou MAX 4 vwo deel A

Biologie
Vwo 4

Thema 2 ~ Voortplanting en seksualiteit
1 – Ongeslachtelijke voortplanting

Leerdoelen
 Je kunt uitleggen op welke manieren er door ongeslachtelijke voortplanting nakomelingen
ontstaan die genetisch identiek zijn aan de ouder.
 Je kunt het verloop van de celcyclus beschrijven en de verschillende fasen benoemen.

Natuurlijke ongeslachtelijke voortplanting
Ongeslachtelijke voortplanting -> nakomelingen ontstaan uit 1 ouder.
 De nakomelingen zijn genetisch identiek aan de ouder.

Eencelligen, zoals bacteriën, kunnen zich ongeslachtelijk voortplanten door celdeling.
 De moedercel deelt zich in 2 identieke dochtercellen.
 De dochtercellen bevatten dezelfde genetische eigenschappen als de moedercel.
 Bij ongeslachtelijke voortplanting groeien beide dochtercellen uit tot volledige organismen.

Schimmels en sommige planten en bacteriën planten zich voort via sporen.
 Dit zijn een soort voortplantingscellen.
 Ze hebben een dikke celwand, dus kunnen ook jaren in een ruststadium overleven.
 Uit een spore kan in veel gevallen een nieuw individu groeien.

Ongeslachtelijke voortplanting bij zaadplanten gebeurt in de natuur op verschillende manieren:
- Aardbeien vormen uitlopers.
- Aardappelplanten vormen knollen met knoppen.
- Bolgewassen planten zich ongeslachtelijk voort door bollen (tulpen).




Kunstmatige ongeslachtelijke voortplanting
Klonen -> ongeslachtelijke voortplanting op kunstmatige wijze.

,  Bij planten kun je bijvoorbeeld stekken en het weefsel op kweek zetten.

Ook dieren, zoals varkens en schapen, worden gekloond.
 Dat gebeurt in Europa om menselijke ziekte te onderzoeken of om medicijnen te testen.
 Buiten de EU is de wetgeving rondom klonen anders.

Ethische argumenten -> een argument wat niet meer draait om de effectiviteit en de uitvoerbaarheid,
maar om de morele verantwoording.
 Voorbeeld, tegenstanders van klonen vinden dat de mens niet mag ingrijpen in de natuur, of
dat je dieren niet mag gebruiken voor onderzoek.

Biologische argumenten -> een argument die gebaseerd is op de biologische gevolgen ervan.
 Voorbeeld, anderen hebben bezwaren tegen klonen, omdat dierlijke nakomelingen soms
afwijkingen hebben of jong overlijden.


Cyclus (SE)
Bij celdelingen ontstaan uit 1 cel 2 cellen met dezelfde erfelijke eigenschappen.
 De eigenschappen liggen vast in het DNA dat in de chromosomen zit.

Voordat een cel zich gaat delen, wordt het DNA gekopieerd.
 Elke nieuwe cel ontvangt bij de deling precies dezelfde set chromosomen.

De celcyclus (levenscyclus van een cel) bestaat uit 2 onderdelen.
1. De M-fase -> de periode waarin de mitose (kerndeling) en de celdeling plaatsvinden.
2. De interfase -> de periode tussen 2 delingen in.

De interfase is verdeeld in verschillende fasen.
1. G1-fase -> de cel neemt in grootte toe (plasmagroei). De cel maakt eiwitten die nodig zijn om
DNA te kopiëren.
2. S-fase -> het DNA wordt gekopieerd. Het nieuwe en oude DNA blijven op 1 punt aan elkaar
vastzitten, het centromeer. 1 chromosoom bestaat uit 2 chromatiden.
3. G2-fase -> de cel neemt in grootte toe en maakt eiwitten die nodig zijn voor de mitose.
Organellen worden gekopieerd en er wordt een celmembraan gevormd. Ook worden er
trekdraden gemaakt.
4. M-fase -> de mitose en de celdeling vinden plaats.
5. G0-fase -> na deling kan een cel de nieuwe cyclus ingaan, maar dat hoeft niet. De cel kan in
rust blijven zitten of zich specialiseren.




Mitose

, M-fase bestaat uit de mitose en de celdeling. Binas tabel 76B1
Profase:
- Centrosoom -> een organel dat bij dierlijke cellen een belangrijke rol in de kerndeling speelt.
- Het ziet eruit als 2 cilinders (de centriolen).
- Tijdens deze fase verdubbelt het centrosoom.
- De centrosomen bewegen zich naar de tegenovergestelde kant van de cel.
- Er ontstaan trekdraden tussen de centrosomen.
- De trekdraden vormen de kernspoel.
- De chromosomen rollen zich op en zijn hierdoor sterker en zichtbaar met een lichtmicroscoop.

Pro-metafase;
- Het kernmembraan verdwijnt.
- De kernspoel houdt de chromosomen op hun plaats in het midden van de cel.
- De trekdraden kunnen nu bij de chromosomen komen.
- Ze hechten zich aan het centromeer.

Metafase;
- De chromosomen bevinden zich tussen de centrosomen.
- De trekdraden verbinden elk centromeer met een centrosoom.

Anafase;
- De chromatiden laten elkaar los.
- Vervolgens worden ze door de trekdraden naar het centrosoom getrokken.
- De chromatiden heten nu weer chromosomen.

Telofase;
Er vormt om elke groep chromosomen een nieuw kernmembraan.
- Doordat de chromosomen zijn verdubbeld en daarna weer gesplitst, bevat elke kern een kopie
van de moedercel.

De mitose heeft plaatsgevonden.
 De celdeling volgt doordat de cel zich tussen de 2 kernen insnoert, waardoor 2 cellen
ontstaan.