Samenvatting Basisboek interviewen: Handleiding voor het voorbereiden en afnemen van
interviews
Auteurs: Ben Baarda, Monique van der Hulst en Martijn de Goede
Druk: 3
Isbn: 9789001814144
,Inhoudsopgave
1 Wat is een interview? 2
2 Hoe maak je een interviewschema? 5
3 Hoe bereid je interviews voor? 7
4 Hoe formuleer je goede vragen? 9
5 Hoe stimuleer je geïnterviewden om uitgebreid antwoord te geven? 10
6 Hoe ga je om met onbevredigende reacties op je vragen? 11
7 Hoe ga je om lastige interviewsituaties? 13
1
,1 Wat is een interview?
1.1 Waarom doe je een interview?
Een interview wordt in de meeste gevallen gehouden met het doel om een vraag te beantwoorden.
Een interview wordt dan ook wel een vraaggesprek genoemd. Dit komt omdat door het voeren van
een gesprek de interviewer een antwoord kan krijgen op de centrale interviewvraag.
Vaak is het beantwoorden van de centrale interviewvraag ook in het belang van de geïnterviewde.
Door de informatie die de geïnterviewde krijgt kan mogelijk beter handelen in zijn werk. Dit hoeft
echter niet bij elk interview het geval te zijn. Een interview met een journalist kan immers een ander
doel hebben dan een interview met arts.
1.2 Gestructureerd of ongestructureerd interview?
Bij een gestructureerd interview weet je van te voren precies welke vragen je gaat stellen en in welke
volgorde. Je mag als interviewer de voorbereide vragen niet in een andere volgorde stellen en je mag
er ook geen overslaan tenzij dit is aangegeven.
Alle interviews die niet deze vaste structuur hanteren worden open interviews genoemd. Het afnemen
van een open interview heeft een aantal voordelen:
- Als interviewer krijg je vrij snel informatie over veel onderwerpen
- Als interviewer kun je meteen doorvragen als daar aanleiding toe is
Binnen de open interviews kan er onderscheid worden gemaakt tussen verschillende soorten open
interviews. Dit verschil zit hem vooral in de mate van gestructureerdheid. Een interview tussen een
huisarts en een cliënt of een architect en een klant zal een grotere mate van gestructureerdheid
bevatten dan een interview van een onderzoeker in het kader van zijn onderzoek.
Open interviews lijken soms op gesprekken. Er is echter een belangrijk verschil tussen een gesprek
en een open interview:
In een gesprek wissel je meestal informatie uit terwijl er bij een interview vooral sprake is van
eenrichtingsverkeer.
Als interviewer stel je vragen om te kijken hoe de geïnterviewde tegen bepaalde dingen of personen
aankijkt. De geïnterviewde mag zelf bepalen hoe hij antwoord geeft en hoeft niet te kiezen uit
mogelijkheden die jij hebt bedacht. Omdat bij een open interview een min of meer
‘persoonlijk’ gesprek wordt gevoerd is de medewerking van de geïnterviewde essentieel.
Bij een open interview is het dan ook van groot belang dat je als interviewer de interviewstijl gebruikt
die past bij het te houden interview.
1.3 Welke soorten ongestructureerde interviews zijn er?
Alle niet of weinig gestandaardiseerde interviews worden open interviews genoemd. Er kan
onderscheid worden gemaakt tussen drie soorten open interviews:
- Het vrije-attitude interview
- Het halfgestructureerde interview
- Het gedeeltelijk gestructureerde interview
Mate van standaardisatie open interviews
Vrije-attitude interview Onderwerpen vrij, volgorde vrij
Halfgestructureerde interview Checklist met onderwerpen, volgorde vrij
Gedeeltelijk gestructureerde interview Vaste vragen en volgorde, wel vrije doorvragen
De keuze voor de mate van gestructureerdheid hangt sterk af van de voorkennis die de interviewer
heeft betreffende het onderwerp van het interview.
2
,Het vrije-attitude interview
Het vrije-attitude interview is volledig ongestructureerd. Wat er precies aan de orde komt in het
interview ligt helemaal niet vast. Bij dit type interview is het van groot belang dat de interviewer goed
doorvraagt. Hierdoor kan de interviewer er voor zorgen dat de geïnterviewde informatie geeft waar jij
als interviewer wat aan hebt. Deze informatie moet aan de volgende eisen voldoen:
- De informatie moet relevant zijn
- De informatie moet geldig zijn
- De informatie moet duidelijk zijn
- De informatie moet volledig zijn
Het vrije-attitude interview kan de vorm hebben van een diepte-interview.
Het halfgestructureerde interview
In een halfgestructureerd interview liggen de vragen en antwoorden niet van te voren vast, maar de
onderwerpen wel. Deze onderwerpen staan vaak in een logische volgorde. Deze volgorde kan
bijvoorbeeld een chronologische volgorde zijn. In sommige gevallen wordt er gedurende het interview
een andere volgorde aangehouden dan vooraf is bedacht. Dit is geen probleem zolang alle
onderwerpen die vooraf bepaald zijn maar besproken worden gedurende het interview.
Het halfgestructureerde interview versus het vrije-attitude interview: deze vormen van het afnemen
van een interview verschillen van elkaar doordat er bij een halfgestructureerde interview er niet één
maar meerdere beginvragen worden gesteld. In een halfgestructureerde interview wordt er bij elk
nieuw onderwerp of topic een nieuwe beginvraag geformuleerd.
Het gedeeltelijk gestructureerde interview
Bij een gedeeltelijk gestructureerde interview maakt de interviewer gebruik van een vragenlijst die
voornamelijk bestaat uit gesloten vragen met een vaste formulering en een vaste volgorde.
1.4 Welke bijzondere soorten geïnterviewden en onderwerpen zijn er?
Behalve naar mate van gestructureerdheid, kan een interview ook worden ingedeeld op basis van de
doelgroep en de inhoud. Bij deze indeling kan er onderscheid worden gemaakt tussen drie soorten
interviews:
- Het focused interview
- Het elite- of expertinterview
- Het retroperspective interview
Mate van gestructureerdheid
Focused interview Ongestructureerd
Elite- of expertinterview Ongestructureerd of halfgestructureerd
Retroperspective interview Halfgestructureerd
Welke vorm van interview de interviewer kiest is afhankelijk van wat de interviewer wil weten:
- Wil de interviewer weten hoe mensen denken over een specifieke gebeurtenis of een bepaald
product, dan kiest de interviewer voor een focused interview
- Wil de interviewer informatie weten over het functioneren van een bepaald bedrijf of
organisatie, dan kiest de interviewer voor een elite-interview
- Wil de interviewer dingen weten over het verleden, dan kiest de interviewer voor een
retroperspectief interview
Het focused interview
Bij een focused interview spreekt de interviewer met personen die allemaal een bepaalde situatie
hebben meegemaakt. Het focused interview wordt onder andere gebruikt bij voorlichtings- en
reclameactiviteiten.
3
, Het elite- of expertinterview
Een elite-interview is een interview met invloedrijke, vooraanstaande en goed geinformeerde mensen
in een organisatie of bedrijf of in een lokale gemeenschap. Deze personen worden door de
interviewer geselecteerd omdat ze kunnen worden gezien als sleutelfiguren.
Een variant op een elite-interview is het expertinterview of informanten-interview. Bij dit soort
interviews interviewt de interviewer personen die goed zijn geïnformeerd over bepaalde kwesties, of
mensen die bepaalde locaties of situaties goed kennen. Bij een informanteninterview geven
geïnterviewden informatie over anderen en niet over zichzelf.
Het retroperspective interview
Het retroperspective interview heeft meestal betrekking op onderwerpen die in het verleden hebben
plaatsgevonden. Het lastige aan interviews die betrekking hebben op onderwerpen die in het verleden
hebben plaatsgevonden, is dat zij vaak gekleurd zijn door opvattingen en/of gevoelens die mensen nu
hebben en die ze projecteren op de ervaringen uit het verleden.
Wanneer je als interviewer een retroperspective interview houdt, wil je dat de geïnterviewde zijn
gedrag en ervaringen zo getrouw mogelijk beschrijft. Daarom is het van belang om zoveel mogelijk
terug te gaan naar de tijd waar je als interviewer naar vraagt. Dit kan onder andere worden gedaan
door gebruik te maken van een tijdslijn of concrete gebeurtenissen als aanknopingspunten te
gebruiken. Hierbij is het wel van groot belang om als interviewer de juiste gebeurtenissen of
momenten te kiezen.
1.5 Hoe waarborg je de betrouwbaarheid en validiteit bij interviews?
De informatie die verkregen wordt uit interviews moet betrouwbaar zijn. Dit wil zeggen dat de
verkregen informatie los staat van toeval. Een interviewer kan de betrouwbaarheid van zijn interviews
verhogen door een aantal maatregelen te nemen:
- Elke afgenomen interview op te nemen met een registratieapparaat
- Vooraf aan het interview na te gaan wat zijn mening of houding is tegenover het onderwerp
van het interview en hoe dit eventueel van invloed kan zijn op de vragen die door de
onderzoeker worden gesteld gedurende het interview
- Door gebruik te maken van meerdere interviewers
- Door een interview met een persoon meerdere keren af te nemen of het nog een keer af te
laten nemen door een andere interviewer
Naast dat het van belang is dat de door de interviewer verkregen informatie betrouwbaar moet zijn
moet deze informatie ook valide zijn. Validiteit is de mate waarin informatie uit interviews een juiste
afspiegeling is van de werkelijkheid die je als interviewer onderzoekt. Een interviewer kan de validiteit
van de informatie die uit een interview is verkregen bepalen of verhogen door de volgende
maatregelen te nemen:
- Door gebruik te maken van verschillende methoden om informatie te verzamelen
- Door gebruik te maken van verschillende informatiebronnen (betrokkenen)
4
interviews
Auteurs: Ben Baarda, Monique van der Hulst en Martijn de Goede
Druk: 3
Isbn: 9789001814144
,Inhoudsopgave
1 Wat is een interview? 2
2 Hoe maak je een interviewschema? 5
3 Hoe bereid je interviews voor? 7
4 Hoe formuleer je goede vragen? 9
5 Hoe stimuleer je geïnterviewden om uitgebreid antwoord te geven? 10
6 Hoe ga je om met onbevredigende reacties op je vragen? 11
7 Hoe ga je om lastige interviewsituaties? 13
1
,1 Wat is een interview?
1.1 Waarom doe je een interview?
Een interview wordt in de meeste gevallen gehouden met het doel om een vraag te beantwoorden.
Een interview wordt dan ook wel een vraaggesprek genoemd. Dit komt omdat door het voeren van
een gesprek de interviewer een antwoord kan krijgen op de centrale interviewvraag.
Vaak is het beantwoorden van de centrale interviewvraag ook in het belang van de geïnterviewde.
Door de informatie die de geïnterviewde krijgt kan mogelijk beter handelen in zijn werk. Dit hoeft
echter niet bij elk interview het geval te zijn. Een interview met een journalist kan immers een ander
doel hebben dan een interview met arts.
1.2 Gestructureerd of ongestructureerd interview?
Bij een gestructureerd interview weet je van te voren precies welke vragen je gaat stellen en in welke
volgorde. Je mag als interviewer de voorbereide vragen niet in een andere volgorde stellen en je mag
er ook geen overslaan tenzij dit is aangegeven.
Alle interviews die niet deze vaste structuur hanteren worden open interviews genoemd. Het afnemen
van een open interview heeft een aantal voordelen:
- Als interviewer krijg je vrij snel informatie over veel onderwerpen
- Als interviewer kun je meteen doorvragen als daar aanleiding toe is
Binnen de open interviews kan er onderscheid worden gemaakt tussen verschillende soorten open
interviews. Dit verschil zit hem vooral in de mate van gestructureerdheid. Een interview tussen een
huisarts en een cliënt of een architect en een klant zal een grotere mate van gestructureerdheid
bevatten dan een interview van een onderzoeker in het kader van zijn onderzoek.
Open interviews lijken soms op gesprekken. Er is echter een belangrijk verschil tussen een gesprek
en een open interview:
In een gesprek wissel je meestal informatie uit terwijl er bij een interview vooral sprake is van
eenrichtingsverkeer.
Als interviewer stel je vragen om te kijken hoe de geïnterviewde tegen bepaalde dingen of personen
aankijkt. De geïnterviewde mag zelf bepalen hoe hij antwoord geeft en hoeft niet te kiezen uit
mogelijkheden die jij hebt bedacht. Omdat bij een open interview een min of meer
‘persoonlijk’ gesprek wordt gevoerd is de medewerking van de geïnterviewde essentieel.
Bij een open interview is het dan ook van groot belang dat je als interviewer de interviewstijl gebruikt
die past bij het te houden interview.
1.3 Welke soorten ongestructureerde interviews zijn er?
Alle niet of weinig gestandaardiseerde interviews worden open interviews genoemd. Er kan
onderscheid worden gemaakt tussen drie soorten open interviews:
- Het vrije-attitude interview
- Het halfgestructureerde interview
- Het gedeeltelijk gestructureerde interview
Mate van standaardisatie open interviews
Vrije-attitude interview Onderwerpen vrij, volgorde vrij
Halfgestructureerde interview Checklist met onderwerpen, volgorde vrij
Gedeeltelijk gestructureerde interview Vaste vragen en volgorde, wel vrije doorvragen
De keuze voor de mate van gestructureerdheid hangt sterk af van de voorkennis die de interviewer
heeft betreffende het onderwerp van het interview.
2
,Het vrije-attitude interview
Het vrije-attitude interview is volledig ongestructureerd. Wat er precies aan de orde komt in het
interview ligt helemaal niet vast. Bij dit type interview is het van groot belang dat de interviewer goed
doorvraagt. Hierdoor kan de interviewer er voor zorgen dat de geïnterviewde informatie geeft waar jij
als interviewer wat aan hebt. Deze informatie moet aan de volgende eisen voldoen:
- De informatie moet relevant zijn
- De informatie moet geldig zijn
- De informatie moet duidelijk zijn
- De informatie moet volledig zijn
Het vrije-attitude interview kan de vorm hebben van een diepte-interview.
Het halfgestructureerde interview
In een halfgestructureerd interview liggen de vragen en antwoorden niet van te voren vast, maar de
onderwerpen wel. Deze onderwerpen staan vaak in een logische volgorde. Deze volgorde kan
bijvoorbeeld een chronologische volgorde zijn. In sommige gevallen wordt er gedurende het interview
een andere volgorde aangehouden dan vooraf is bedacht. Dit is geen probleem zolang alle
onderwerpen die vooraf bepaald zijn maar besproken worden gedurende het interview.
Het halfgestructureerde interview versus het vrije-attitude interview: deze vormen van het afnemen
van een interview verschillen van elkaar doordat er bij een halfgestructureerde interview er niet één
maar meerdere beginvragen worden gesteld. In een halfgestructureerde interview wordt er bij elk
nieuw onderwerp of topic een nieuwe beginvraag geformuleerd.
Het gedeeltelijk gestructureerde interview
Bij een gedeeltelijk gestructureerde interview maakt de interviewer gebruik van een vragenlijst die
voornamelijk bestaat uit gesloten vragen met een vaste formulering en een vaste volgorde.
1.4 Welke bijzondere soorten geïnterviewden en onderwerpen zijn er?
Behalve naar mate van gestructureerdheid, kan een interview ook worden ingedeeld op basis van de
doelgroep en de inhoud. Bij deze indeling kan er onderscheid worden gemaakt tussen drie soorten
interviews:
- Het focused interview
- Het elite- of expertinterview
- Het retroperspective interview
Mate van gestructureerdheid
Focused interview Ongestructureerd
Elite- of expertinterview Ongestructureerd of halfgestructureerd
Retroperspective interview Halfgestructureerd
Welke vorm van interview de interviewer kiest is afhankelijk van wat de interviewer wil weten:
- Wil de interviewer weten hoe mensen denken over een specifieke gebeurtenis of een bepaald
product, dan kiest de interviewer voor een focused interview
- Wil de interviewer informatie weten over het functioneren van een bepaald bedrijf of
organisatie, dan kiest de interviewer voor een elite-interview
- Wil de interviewer dingen weten over het verleden, dan kiest de interviewer voor een
retroperspectief interview
Het focused interview
Bij een focused interview spreekt de interviewer met personen die allemaal een bepaalde situatie
hebben meegemaakt. Het focused interview wordt onder andere gebruikt bij voorlichtings- en
reclameactiviteiten.
3
, Het elite- of expertinterview
Een elite-interview is een interview met invloedrijke, vooraanstaande en goed geinformeerde mensen
in een organisatie of bedrijf of in een lokale gemeenschap. Deze personen worden door de
interviewer geselecteerd omdat ze kunnen worden gezien als sleutelfiguren.
Een variant op een elite-interview is het expertinterview of informanten-interview. Bij dit soort
interviews interviewt de interviewer personen die goed zijn geïnformeerd over bepaalde kwesties, of
mensen die bepaalde locaties of situaties goed kennen. Bij een informanteninterview geven
geïnterviewden informatie over anderen en niet over zichzelf.
Het retroperspective interview
Het retroperspective interview heeft meestal betrekking op onderwerpen die in het verleden hebben
plaatsgevonden. Het lastige aan interviews die betrekking hebben op onderwerpen die in het verleden
hebben plaatsgevonden, is dat zij vaak gekleurd zijn door opvattingen en/of gevoelens die mensen nu
hebben en die ze projecteren op de ervaringen uit het verleden.
Wanneer je als interviewer een retroperspective interview houdt, wil je dat de geïnterviewde zijn
gedrag en ervaringen zo getrouw mogelijk beschrijft. Daarom is het van belang om zoveel mogelijk
terug te gaan naar de tijd waar je als interviewer naar vraagt. Dit kan onder andere worden gedaan
door gebruik te maken van een tijdslijn of concrete gebeurtenissen als aanknopingspunten te
gebruiken. Hierbij is het wel van groot belang om als interviewer de juiste gebeurtenissen of
momenten te kiezen.
1.5 Hoe waarborg je de betrouwbaarheid en validiteit bij interviews?
De informatie die verkregen wordt uit interviews moet betrouwbaar zijn. Dit wil zeggen dat de
verkregen informatie los staat van toeval. Een interviewer kan de betrouwbaarheid van zijn interviews
verhogen door een aantal maatregelen te nemen:
- Elke afgenomen interview op te nemen met een registratieapparaat
- Vooraf aan het interview na te gaan wat zijn mening of houding is tegenover het onderwerp
van het interview en hoe dit eventueel van invloed kan zijn op de vragen die door de
onderzoeker worden gesteld gedurende het interview
- Door gebruik te maken van meerdere interviewers
- Door een interview met een persoon meerdere keren af te nemen of het nog een keer af te
laten nemen door een andere interviewer
Naast dat het van belang is dat de door de interviewer verkregen informatie betrouwbaar moet zijn
moet deze informatie ook valide zijn. Validiteit is de mate waarin informatie uit interviews een juiste
afspiegeling is van de werkelijkheid die je als interviewer onderzoekt. Een interviewer kan de validiteit
van de informatie die uit een interview is verkregen bepalen of verhogen door de volgende
maatregelen te nemen:
- Door gebruik te maken van verschillende methoden om informatie te verzamelen
- Door gebruik te maken van verschillende informatiebronnen (betrokkenen)
4
