Samenvatting Analyseren in kwalitatief onderzoek- Denken en doen Druk 2

Samenvatting​ ​Analyseren​ ​in​ ​kwalitatief​ ​onderzoek-​ ​Denken​ ​en​ ​doen
Auteur:​ ​Hennie​ ​Boeije
Druk:​ ​2
ISBN:​ ​978​ ​94​ ​6236​ ​397​ ​7

,Inhoudsopgave

1​ ​Inleiding​ ​kwalitatief​ ​onderzoek ​2

2​ ​De​ ​kwalitatieve​ ​onderzoeksopzet ​4

3​ ​Steekproeftrekking ​7

4​ ​Dataverzameling ​9

5​ ​Principes​ ​van​ ​kwalitatieve​ ​analyse ​12

6​ ​Methoden​ ​en​ ​technieken​ ​van​ ​kwalitatieve​ ​analyse ​15

7​ ​Kwaliteit​ ​van​ ​onderzoek ​19

8​ ​Rapporteren ​22




1

,1​ ​Inleiding​ ​kwalitatief​ ​onderzoek

1.1​ ​Kwantitatief​ ​en​ ​kwalitatief​ ​onderzoek
In​ ​een​ ​kwantitatieve​ ​onderzoek​ ​kiezen​ ​onderzoekers​ ​vooraf​ ​een​ ​theorie​ ​om​ ​hypothesen​ ​uit​ ​af​ ​te
leiden.​ ​De​ ​hypothesen​ ​of​ ​vooronderstellingen​ ​worden​ ​dan​ ​getoetst​ ​door​ ​middel​ ​van​ ​waarnemingen.
De​ ​interessante​ ​elementen​ ​of​ ​kenmerken​ ​die​ ​de​ ​onderzoekers​ ​willen​ ​meten,​ ​bepalen​ ​ze​ ​van​ ​te​ ​voren
op​ ​basis​ ​van​ ​de​ ​theorie.​ ​Via​ ​veelal​ ​bestaande,​ ​gestandaardiseerde​ ​meetinstrumenten​ ​doen​ ​de
onderzoekers​ ​waarnemingen​ ​bij​ ​een​ ​aanzienlijk​ ​aantal​ ​onderzoekseenheden.​ ​De​ ​waarnemingen
bestaan​ ​uit​ ​getallen​ ​en​ ​met​ ​behulp​ ​van​ ​statistiek​ ​bereken​ ​de​ ​onderzoekers​ ​of​ ​de​ ​hypothesen​ ​worden
bevestigd​ ​of​ ​verworpen​ ​dien​ ​te​ ​worden​ ​op​ ​basis​ ​van​ ​de​ ​resultaten.​ ​Vervolgens​ ​proberen​ ​ze​ ​de
uitkomsten​ ​te​ ​verklaren.

In​ ​het​ ​kwalitatieve​ ​onderzoek​ ​gebruiken​ ​de​ ​onderzoekers​ ​de​ ​literatuur​ ​veelal​ ​om​ ​zich​ ​verschillende
gezichtspunten​ ​eigen​ ​te​ ​maken​ ​en​ ​een​ ​vraagstelling​ ​te​ ​formuleren.​ ​Het​ ​doel​ ​is​ ​het​ ​onderwerp​ ​van​ ​het
onderzoek​ ​met​ ​de​ ​juiste​ ​begrippen​ ​te​ ​beschrijven​ ​en​ ​te​ ​begrijpen​ ​wat​ ​er​ ​zich​ ​afspeelt.​ ​Deze
onderzoekers​ ​verzamelen​ ​de​ ​gegevens​ ​met​ ​instrumenten​ ​die​ ​ze​ ​veelal​ ​zelf​ ​ontwikkelen​ ​en​ ​die​ ​zij
gedurende​ ​de​ ​dataverzameling​ ​verder​ ​verfijnen.​ ​Meestal​ ​worden​ ​er​ ​in​ ​het​ ​onderzoek​ ​niet​ ​veel
eenheden​ ​bestudeert​ ​maar​ ​een​ ​enkele​ ​eenheid​ ​zeer​ ​intensief.

Onderzoekers​ ​in​ ​de​ ​verschillende​ ​wetenschapsgebieden​ ​maken​ ​gebruik​ ​van​ ​verschillende
onderzoeksmethoden​ ​om​ ​inzicht​ ​en​ ​kennis​ ​te​ ​verkrijgen.​ ​Een​ ​belangrijk​ ​element​ ​hierbij​ ​is​ ​de
wetenschappelijke​ ​paradigma.​ ​Dit​ ​is​ ​de​ ​gedeelde​ ​wetenschappelijke​ ​opvatting​ ​van​ ​een​ ​groep
wetenschappers​ ​die​ ​betrekking​ ​heeft​ ​op​ ​hoe​ ​een​ ​wetenschappelijke​ ​theorie​ ​er​ ​uit​ ​zou​ ​moeten​ ​zien.
Van​ ​deze​ ​gezamenlijke​ ​visie​ ​maken​ ​twee​ ​elementen​ ​deel​ ​uit:
- Ontologisch​ ​uitspraken​ ​die​ ​betrekking​ ​hebben​ ​op​ ​de​ ​studie​ ​van​ ​dingen​ ​die​ ​bestaan
- Epistemologische​ ​uitspraken​ ​die​ ​betrekking​ ​hebben​ ​op​ ​opvattingen​ ​over​ ​wat​ ​als​ ​kennis​ ​telt​ ​en
over​ ​de​ ​wijze​ ​waarop​ ​kennis​ ​over​ ​de​ ​werkelijkheid​ ​verkregen​ ​kan​ ​worden

In​ ​de​ ​geschiedenis​ ​van​ ​de​ ​sociale​ ​wetenschappen​ ​hebben​ ​zich​ ​drie​ ​belangrijke​ ​wetenschappelijke
paradigma’s​ ​ontwikkeld:
- Het​ ​empirisch-analytisch​ ​paradigma​ ​of​ ​positivisme​ ​wat​ ​vooral​ ​betrekking​ ​heeft​ ​op​ ​kwantitatief
onderzoek
- Het​ ​interpretatieve​ ​of​ ​constructivistisch​ ​paradigma​ ​wat​ ​vooral​ ​betrekking​ ​heeft​ ​op​ ​kwalitatief
onderzoek
- Het​ ​kritisch-emanciperende​ ​paradigma​ ​kan​ ​betrekking​ ​hebben​ ​op​ ​zowel​ ​kwalitatief​ ​als
kwantitatief​ ​onderzoek

1.2​ ​Afbakening​ ​en​ ​omschrijving​ ​van​ ​van​ ​kwalitatief​ ​onderzoek
Kwalitatief​ ​onderzoek​ ​is​ ​de​ ​meest​ ​gangbare​ ​naam​ ​voor​ ​het​ ​type​ ​onderzoek​ ​wat​ ​centraal​ ​staat​ ​in​ ​dit
boek.​ ​In​ ​de​ ​praktijk​ ​van​ ​kwalitatief​ ​onderzoek​ ​bestaat​ ​een​ ​grote​ ​diversiteit.​ ​In​ ​grote​ ​lijnen​ ​bestaan​ ​er
twee​ ​varianten​ ​kwalitatief​ ​onderzoek:
- Kwalitatief​ ​onderzoek​ ​dat​ ​betrekking​ ​heeft​ ​op​ ​de​ ​kenmerken​ ​van​ ​taal​ ​en
communicatieprocessen.​ ​Dit​ ​wordt​ ​ook​ ​wel​ ​discursief​ ​onderzoek​ ​genoemd.
- Kwalitatief​ ​onderzoek​ ​dat​ ​betrekking​ ​heeft​ ​op​ ​het​ ​willen​ ​begrijpen​ ​van​ ​betekenissen​ ​die
mensen​ ​toekennen​ ​aan​ ​gebeurtenissen​ ​in​ ​hun​ ​dagelijks​ ​leven.​ ​Dit​ ​wordt​ ​ook​ ​wel​ ​interpretatief
onderzoek​ ​genoemd

Kwalitatief​ ​onderzoek​ ​ ​kan​ ​dan​ ​ook​ ​als​ ​volgt​ ​worden​ ​omschreven:​ ​kwalitatief​ ​onderzoek​ ​heeft
betrekking​ ​op​ ​en​ ​strategie​ ​voor​ ​de​ ​systematische​ ​verzameling,​ ​organisatie,​ ​en​ ​interpretatie​ ​van
tekstueel​ ​materiaal​ ​dat​ ​is​ ​verkregen​ ​door​ ​gesprekken​ ​of​ ​observaties​ ​met​ ​het​ ​doel​ ​concepten​ ​te
ontwikkelen​ ​die​ ​de​ ​onderzoekers​ ​kunnen​ ​helpen​ ​om​ ​sociale​ ​verschijnselen​ ​in​ ​hun​ ​natuurlijke​ ​context
te​ ​begrijpen​ ​met​ ​de​ ​nadruk​ ​op​ ​betekenissen,​ ​ervaringen,​ ​en​ ​gezichtspunten​ ​van​ ​alle​ ​betrokkenen.

De​ ​gedachte​ ​achter​ ​deze​ ​interpretatieve​ ​kant​ ​van​ ​kwalitatief​ ​onderzoek​ ​is​ ​dat​ ​we​ ​in​ ​de​ ​sociale
wetenschappen​ ​mensen​ ​bestuderen​ ​en​ ​daarom​ ​ook​ ​begrip​ ​moeten​ ​nastreven​ ​voor​ ​hun
overwegingen,​ ​argumenten,​ ​ervaringen​ ​en​ ​motieven.



2

, Binnen​ ​de​ ​ ​interpretatieve​ ​kant​ ​van​ ​kwalitatief​ ​onderzoek​ ​is​ ​veel​ ​heterogeniteit.​ ​ ​Er​ ​zijn​ ​verschillende
stromingen,​ ​hoofdvormen​ ​of​ ​tradities​ ​zichtbaar.​ ​Een​ ​van​ ​de​ ​stromingen​ ​die​ ​van​ ​grote​ ​invloed​ ​is
geweest​ ​op​ ​kwalitatief​ ​onderzoek​ ​is​ ​de​ ​stroming​ ​van​ ​de​ ​gefundeerde​ ​theoriebenadering.​ ​De
grondleggers​ ​van​ ​deze​ ​gefundeerde​ ​theoriebenadering,​ ​Glaser​ ​en​ ​Strauss,​ ​beoogden​ ​met​ ​hun
onderzoeksstrategie​ ​de​ ​validiteit​ ​in​ ​het​ ​empirisch​ ​onderzoek​ ​terug​ ​te​ ​brengen.

Het​ ​kernconcept​ ​van​ ​deze​ ​gefundeerde​ ​theoriebenadering​ ​is​ ​besefcontext.​ ​Een​ ​besefcontext​ ​verwijst
naar​ ​wie​ ​er​ ​wat​ ​over​ ​de​ ​strevenssituatie​ ​weet​ ​en​ ​over​ ​de​ ​kansen​ ​op​ ​de​ ​dood​ ​van​ ​de​ ​strevende.​ ​Deze
theorie​ ​geeft​ ​aan​ ​dat​ ​het​ ​gedrag​ ​van​ ​de​ ​betrokkenen​ ​afhankelijk​ ​is​ ​van​ ​wat​ ​ieder​ ​op​ ​een​ ​bepaald
moment​ ​van​ ​de​ ​situatie​ ​weet​ ​en​ ​ook​ ​van​ ​wat​ ​men​ ​beseft​ ​wat​ ​de​ ​anderen​ ​weten.​ ​De​ ​onderzoekers
onderscheiden​ ​vir​ ​besef​ ​contexten​ ​vanuit​ ​het​ ​perspectief​ ​van​ ​de​ ​betrokkenen:
1. Het​ ​gesloten​ ​perspectief
2. Het​ ​besef​ ​gebaseerd​ ​op​ ​gevoelens
3. Het​ ​besef​ ​berustend​ ​op​ ​wederzijds​ ​doen​ ​alsof
4. Het​ ​open​ ​besef

Veel​ ​onderzoekers​ ​voelden​ ​zich​ ​aangetrokken​ ​tot​ ​deze​ ​vernieuwende​ ​procedure,​ ​die​ ​de​ ​belofte
inhield​ ​dat​ ​stap​ ​voor​ ​stap​ ​een​ ​theorie​ ​kon​ ​worden​ ​ontwikkeld​ ​op​ ​basis​ ​van​ ​systematisch​ ​verkregen​ ​en
geanalyseerd​ ​onderzoeksgegevens.​ ​Die​ ​theorie​ ​zou​ ​passen​ ​bij​ ​de​ ​onderzochte​ ​situaties​ ​omdat​ ​zij
voortkomen​ ​en​ ​werden​ ​gesteund​ ​door​ ​empirische​ ​waarnemingen​ ​in​ ​het​ ​betreffende​ ​veld.​ ​Door
collega’s​ ​van​ ​Glaser​ ​en​ ​Strauss​ ​is​ ​deze​ ​theorie​ ​in​ ​de​ ​loop​ ​ter​ ​tijd​ ​verder​ ​ontwikkeld.

De​ ​actuele​ ​onderzoekspraktijk​ ​is​ ​dat​ ​veel​ ​onderzoekers​ ​niet​ ​in​ ​een​ ​bepaalde​ ​stroming​ ​of​ ​traditie
werken.

1.3​ ​Kenmerken​ ​van​ ​kwalitatief​ ​onderzoek
Kwalitatief​ ​onderzoek​ ​bevat​ ​drie​ ​elementen​ ​die​ ​gezamenlijk​ ​de​ ​definitie​ ​van​ ​kwalitatief​ ​onderzoek
vormen:
1. Nadruk​ ​op​ ​betekenissen,​ ​ervaringen,​ ​en​ ​gezichtspunten​ ​van​ ​alle​ ​betrokkenen
2. Systematische​ ​verzameling,​ ​organisatie,​ ​en​ ​interpretatie​ ​van​ ​tekstueel​ ​materiaal
3. Ontwikkeling​ ​van​ ​concepten​ ​die​ ​helpen​ ​sociale​ ​verschijnselen​ ​te​ ​begrijpen​ ​in​ ​hun​ ​natuurlijke
omgeving

1.4​ ​De​ ​keuze​ ​voor​ ​kwalitatief​ ​onderzoek
De​ ​in​ ​de​ ​vorige​ ​paragraaf​ ​beschreven​ ​kenmerken​ ​vormen​ ​de​ ​aantrekkingskracht​ ​van​ ​kwalitatief
onderzoek.​ ​Er​ ​zijn​ ​dan​ ​ook​ ​een​ ​aantal​ ​redenen​ ​die​ ​meestal​ ​leiden​ ​tot​ ​het​ ​doen​ ​van​ ​kwalitatief
onderzoek:
1. Situaties,​ ​organisaties​ ​of​ ​personen​ ​die​ ​bijzonder​ ​of​ ​eigenaardig​ ​zijn​ ​en​ ​eventueel​ ​kunnen
bijdragen​ ​aan​ ​theorievorming
2. Situaties​ ​waar​ ​weinig​ ​onderzoeks​ ​is​ ​gedaan,​ ​waarvan​ ​men​ ​nog​ ​weinig​ ​weet​ ​en​ ​waarvoor​ ​men
eventueel​ ​een​ ​(meet)jnstrument​ ​wil​ ​ontwikkelen
3. Situaties​ ​waarnaar​ ​veel​ ​onderzoek​ ​is​ ​gedaan,​ ​maar​ ​waarvan​ ​de​ ​uitkomsten​ ​elkaar
tegenspraken,​ ​getoetst​ ​moeten​ ​worden​ ​of​ ​om​ ​verklaring​ ​vragen
4. Situaties​ ​die​ ​complex​ ​en​ ​veranderlijk​ ​zijn​ ​en​ ​situaties​ ​die​ ​men​ ​soms​ ​niet​ ​alleen​ ​wil​ ​bestuderen
maar​ ​ook​ ​veranderen
5. Situaties​ ​waarin​ ​ethische​ ​en​ ​praktische​ ​overwegingen​ ​een​ ​grote​ ​rol​ ​spelen

In​ ​veel​ ​gebieden​ ​is​ ​er​ ​sprake​ ​van​ ​zowel​ ​kwalitatief​ ​onderzoek​ ​als​ ​kwantitatief​ ​onderzoek.​ ​Soms
worden​ ​deze​ ​twee​ ​vormen​ ​van​ ​onderzoek​ ​zelfs​ ​gecombineerd​ ​binnen​ ​een​ ​onderzoek.​ ​Het​ ​wel​ ​of​ ​niet
kunnen​ ​combineren​ ​van​ ​twee​ ​vormen​ ​van​ ​onderzoek​ ​in​ ​een​ ​onderzoek​ ​is​ ​een​ ​onderwerp​ ​wat​ ​continu
een​ ​onderwerp​ ​van​ ​wetenschappelijke​ ​discussie​ ​is.​ ​Er​ ​kunnen​ ​vier​ ​mogelijke​ ​redenen​ ​zijn​ ​om​ ​te
kiezen​ ​voor​ ​een​ ​gemengd​ ​onderzoek:
1. Een​ ​verschijnsel​ ​zowel​ ​vanuit​ ​het​ ​perspectief​ ​van​ ​de​ ​onderzochten​ ​ ​als​ ​vanuit​ ​het
onderzoeksperspectief​ ​willen​ ​leren​ ​kennen
2. Een​ ​meetinstrument​ ​willen​ ​ontwikkelen
3. Een​ ​interventie​ ​met​ ​kwantitatieve​ ​en​ ​kwalitatieve​ ​metingen​ ​willen​ ​evalueren
4. Een​ ​theorie​ ​willen​ ​vormen


3