Het boeren stikstofdilemma
,Voorwoord
Wij wensen u hartelijk welkom bij ons profielwerkstuk over het onderwerp “De stikstof crisis”.
Dit onderwerp hebben wij gekozen omdat het zeer actueel is en er grote maatschappelijke
discussies zijn over deze stof. Dit verslag hebben wij samengesteld om experts op het
gebied van de huidige stikstof crisis te worden, en onze verworven kennis in één plek samen
te voegen, zodat wij deze makkelijk kunnen verspreiden. Hiermee hopen wij verwarring over
de crisis te voorkomen, en misschien wel indirect bij te dragen aan het oplossen van de
crisis rond de agrarische sector.
Zoals bij elk profielwerkstuk hebben wij niet zonder slag of stoot dit verslag kunnen
samenstellen, maar toch is het ons op tijd gelukt om de opdracht te voltooien, en kunnen wij
met trots zeggen dat het ons gelukt is. Zonder hulp zou het ons echter niet gelukt zijn. Wij
willen dus alvast bedankt zeggen tegen: de vele leerlingen, kennissen en overigen voor het
invullen van onze enquête, onze ouders voor de steun en het meedenken en de biologie en
economie sector voor de extra informatie die ze ons gegeven hebben.
1
,Inhoudsopgave
Voorwoord Error! Bookmark not defined.
Inhoudsopgave 2
Inleiding 3
Geschiedenis van het landbouwbeleid 4
Waarom worden de boeren getroffen door strenge maatregelen? 7
Zijn stikstofmetingen wel accuraat genoeg? 9
Geschiedenis van stikstof en stikstofmetingen 11
Wat is de oorzaak van de overtollige concentratie aan stikstoffen in de natuur? 14
Wat is het effect van hoge concentraties aan stikstoffen op de natuur? 17
Wat zijn de effecten op de menselijke gezondheid door een hoge concentratie aan
stikstoffen in de atmosfeer? 21
Hoe gebruiken gewassen de voedingsstoffen uit mest? 22
Wanneer is een bodem in balans? 25
Is de Rabobank geld verschuldigd aan boeren? 30
Hoe gaat het buitenland om met stikstof? 32
Het belang van de landbouwexport en de meningen uit de tweede kamer 34
De overheidsbegroting: waar kan op bespaard worden om de stikstof crisis af te
zwakken? 38
Overige oplossingen 44
Practicum 1: Wormen onderzoek 47
Practicum 2: Kunstmest en plantengroei 49
Practicum 3: Heeft men kennis over stikstof? 51
Boerderij Model 61
Eindconclusie 64
Nawoord 66
Bronnenlijst 67
Plan van aanpak 74
2
, Inleiding
Nederland wordt steeds groener, en een strak stikstofbeleid valt zeker onder dit kader.
Iedereen moet een steentje bijdragen om de aarde schoner en gezonder te maken, maar
niet iedereen stoot evenveel stikstof uit, en dus worden sommige mensen harder aangepakt
dan anderen. In Mei 2019 bepaald de rechter dat Nederland zich aan nieuwe stikstof
maatregelen moet houden, die de agrarische sector van Nederland flink raken. Boeren zijn
woedend en protesteren massaal. Snelwegen worden geblokkeerd, brood verdwijnt tijdelijk
van de supermarkt planken, etc.
Wij willen met ons profielwerkstuk dit probleem graag aanpakken, en oplossingen bieden
waar boer, overheid, economie en natuur allen van zullen profiteren. In dit document gaan
wij ons best doen om de vraag “Hoe lossen we de stikstof crisis in de agrarische sector op
een eerlijke en rendabele manier op?” te beantwoorden. Wij hebben gekozen voor deze
onderzoeksvraag omdat wij de Nederlandse natuur van groot belang vinden, maar ook
omdat wij sympathie hebben voor de boeren. Er moet zeker een passende oplossing zijn
voor dit maatschappelijk relevante dilemma.
In de inhoudsopgave is goed te vinden op welke pagina iedere deelvraag wordt beantwoord,
en waar de rest van ons profielwerkstuk te vinden is in het document. Zoals in de
inhoudsopgave te zien is, gaan wij de geschiedenis van het landbouwbeleid bespreken, een
omschrijving van de stikstof crisis aanbieden, onze deelvragen beantwoorden, mogelijke
oplossingen bespreken en hebben we een model gemaakt van een emissiearme boerderij.
3
,Voorwoord
Wij wensen u hartelijk welkom bij ons profielwerkstuk over het onderwerp “De stikstof crisis”.
Dit onderwerp hebben wij gekozen omdat het zeer actueel is en er grote maatschappelijke
discussies zijn over deze stof. Dit verslag hebben wij samengesteld om experts op het
gebied van de huidige stikstof crisis te worden, en onze verworven kennis in één plek samen
te voegen, zodat wij deze makkelijk kunnen verspreiden. Hiermee hopen wij verwarring over
de crisis te voorkomen, en misschien wel indirect bij te dragen aan het oplossen van de
crisis rond de agrarische sector.
Zoals bij elk profielwerkstuk hebben wij niet zonder slag of stoot dit verslag kunnen
samenstellen, maar toch is het ons op tijd gelukt om de opdracht te voltooien, en kunnen wij
met trots zeggen dat het ons gelukt is. Zonder hulp zou het ons echter niet gelukt zijn. Wij
willen dus alvast bedankt zeggen tegen: de vele leerlingen, kennissen en overigen voor het
invullen van onze enquête, onze ouders voor de steun en het meedenken en de biologie en
economie sector voor de extra informatie die ze ons gegeven hebben.
1
,Inhoudsopgave
Voorwoord Error! Bookmark not defined.
Inhoudsopgave 2
Inleiding 3
Geschiedenis van het landbouwbeleid 4
Waarom worden de boeren getroffen door strenge maatregelen? 7
Zijn stikstofmetingen wel accuraat genoeg? 9
Geschiedenis van stikstof en stikstofmetingen 11
Wat is de oorzaak van de overtollige concentratie aan stikstoffen in de natuur? 14
Wat is het effect van hoge concentraties aan stikstoffen op de natuur? 17
Wat zijn de effecten op de menselijke gezondheid door een hoge concentratie aan
stikstoffen in de atmosfeer? 21
Hoe gebruiken gewassen de voedingsstoffen uit mest? 22
Wanneer is een bodem in balans? 25
Is de Rabobank geld verschuldigd aan boeren? 30
Hoe gaat het buitenland om met stikstof? 32
Het belang van de landbouwexport en de meningen uit de tweede kamer 34
De overheidsbegroting: waar kan op bespaard worden om de stikstof crisis af te
zwakken? 38
Overige oplossingen 44
Practicum 1: Wormen onderzoek 47
Practicum 2: Kunstmest en plantengroei 49
Practicum 3: Heeft men kennis over stikstof? 51
Boerderij Model 61
Eindconclusie 64
Nawoord 66
Bronnenlijst 67
Plan van aanpak 74
2
, Inleiding
Nederland wordt steeds groener, en een strak stikstofbeleid valt zeker onder dit kader.
Iedereen moet een steentje bijdragen om de aarde schoner en gezonder te maken, maar
niet iedereen stoot evenveel stikstof uit, en dus worden sommige mensen harder aangepakt
dan anderen. In Mei 2019 bepaald de rechter dat Nederland zich aan nieuwe stikstof
maatregelen moet houden, die de agrarische sector van Nederland flink raken. Boeren zijn
woedend en protesteren massaal. Snelwegen worden geblokkeerd, brood verdwijnt tijdelijk
van de supermarkt planken, etc.
Wij willen met ons profielwerkstuk dit probleem graag aanpakken, en oplossingen bieden
waar boer, overheid, economie en natuur allen van zullen profiteren. In dit document gaan
wij ons best doen om de vraag “Hoe lossen we de stikstof crisis in de agrarische sector op
een eerlijke en rendabele manier op?” te beantwoorden. Wij hebben gekozen voor deze
onderzoeksvraag omdat wij de Nederlandse natuur van groot belang vinden, maar ook
omdat wij sympathie hebben voor de boeren. Er moet zeker een passende oplossing zijn
voor dit maatschappelijk relevante dilemma.
In de inhoudsopgave is goed te vinden op welke pagina iedere deelvraag wordt beantwoord,
en waar de rest van ons profielwerkstuk te vinden is in het document. Zoals in de
inhoudsopgave te zien is, gaan wij de geschiedenis van het landbouwbeleid bespreken, een
omschrijving van de stikstof crisis aanbieden, onze deelvragen beantwoorden, mogelijke
oplossingen bespreken en hebben we een model gemaakt van een emissiearme boerderij.
3
