SAMENVATTING ARTIKELEN TOEZICHT,
RESULTAAT EN VERANTWOORDING
,LITERATUUR
De samenvatting bestaat uit de volgende artikelen:
1. College 1: Waarom toezicht en verantwoording?
o Bovens & Schillemans (2009) H1 + H2 (p. 9-34)
o Madison, J. (1788). Federalist papers #51.
2. College 2: Toezicht en verantwoording: een begripsbepaling
o Ottow & Robben (2012). De toezichthouder als koorddanser (p. 32-35)
3. College 3: Hoe werken verantwoording en toezicht eigenlijk?
o Lerner & Tetlock (1992). Accounting effects accountability (p. 255-259)
o Mulgan (2003). H1: issues of accountability (p. 1-35)
o Behn (2001) H11 (p. 196-217).
4. College 4: De politieke kant van verantwoording
o Mulgan (2003). H6: Locating accountability (p. 188-225)
o Karsten (2015). Scrutinize me, please! (p. 684-699)
o Schillemans & Busuioc (2015). Predicting public sector (p. 191-215).
5. College 5: Verantwoordingslijnen in het openbare bestuur
o Commissie Scheltema (1993). Rapport
o Montfort (2009). Verantwoording aan departementen (p. 81-100)
o Montfort (2009). Raden van toezicht (p. 143-160)
o CPB (2013). De governance van semi-publieke instellingen.
6. College 6: Toezicht en democratie
o Vibert (2007). The rise of the unelected (H4 + H11)
o Keane (2009). Bad moons, little dreams (p. IX-XXXIII)
o Schillemans & Bovens (2010). The challenge of multiple accountability
7. College 7: Toezicht en vertrouwen
o Montfort (2010). Ontwikkelingen in toezicht en verantwoording bij instellingen op
afstand (p. 6-20)
o Bruijn (2010). Reactie op artikel Cor van Montfort (p. 58-59)
8. College 8: Interbestuurlijk toezicht
o Karsten (2019). Interbestuurlijk toezicht op bestuurlijke integriteit
9. College 9: Verantwoordingsgame
o Lerner & Tetlock (1992). Accounting effect accountability (p. 255-259)
10. College 10: Toezicht en prestaties
o WRR (2013). Toezien op publieke belangen (p. 147-160)
11. College 11: Intern versus extern toezicht
o WRR (2014). Van tweeluik naar driehoeken (H4, H6 + H7)
12. College 12: Internationale ontwikkelingen op het gebied van toezicht
o Groenleer, M. (2014). De Europese dimensie van toezicht.
13. College 14: Synthese + Responsiecollege
o Mulgan (2003). H7: Accountability and its limits (p. 226-240)
2
,COLLEGE 1: WAAROM TOEZICHT EN VERANTWOORDING?
HANDBOEK PUBLIEKE VERANTWOORDING H2 – BOVENS & SCHILLEMANS (2009)
Begrippen: wat is publieke verantwoording?
Verantwoordelijkheid = in de zin van taken, bevoegdheden en plichten, gaat vooraf aan
verantwoording à wie bepaalde verantwoordelijkheden heeft, moet daar veelal verantwoording
over afleggen.
Verantwoording = er is sprake van verantwoording wanneer er een relatie is tussen een actor en
een forum waarbij de actor zich verplicht voelt om informatie en uitleg te geven over zijn
optreden, het forum nadere vragen kan stellen, een oordeel uit kan spreken en dit oordeel
consequenties kan hebben voor de actor.
- Actor: individu of organisatie (publieke organisatie/semipublieke instelling/individuele
politieke bestuurders/ambtenaren).
- Forum: degene aan wie verantwoording wordt afgelegd (inspectie/panel/commissie/
publieke opinie).
- Verplichting: kan zowel formeel als informeel van aard zijn. Bij publieke verantwoording
is vaak sprake van een formele verplichting.
Drie verantwoordingsfasen
1. Informatiefase: de actor voelt zich verplicht om het forum informatie te verstrekken
over zijn optreden.
o Informatie over handelen, nalaten, prestaties, producten en procedures.
2. Debatfase: het forum kan de actor nadere vragen stellen en met hem debatteren over
de aard van de informatie en de waardering van het optreden.
o Er is sprake van vraag en antwoord à antwoorden is semantische kern.
3. Consequenties: oordeel van het forum en hier kunnen consequenties aan verbonden
zijn.
o Sancties zijn vaak impliciet, informeel of indirect (negatieve publiciteit bijv.).
Verantwoordingsarrangementen worden onderscheiden naar de zwaarte van de sancties
waarover verantwoordingsfora beschikken:
- Lichtste vorm van verantwoording: actor is verplicht, of voelt zich verplicht om
prestatiegegevens te openbaren aan een algemeen publiek en nauwelijks mogelijkheid
heeft om nadere vragen te stellen.
à Verantwoording via maatschappelijke jaarverslagen of internetsites.
- Zwaardere vorm van verantwoording: forum kan nadere vragen stellen en met de actor in
debat gaan en een oordeel uitspreken.
à Visitatiecommissies bij hogescholen en universiteiten.
- Zwaarste vorm van verantwoording: forum kan formele consequenties verbinden aan
zijn oordeel.
3
, à Strafrechtelijke verantwoording met formele sancties, of verantwoording van
de minister aan de Kamer, waardoor de minister weggestuurd kan worden.
Elementen van verantwoording (verantwoordingsfasen)
Er is sprake van verantwoording wanneer:
Informatiefase 1. Er is een relatie tussen een actor en een forum
2. Waarbij de actor zich verplicht voelt
3. Om informatie en uitleg te verstrekken
4. Over zijn eigen optreden
Debatfase 5. En het forum nadere vragen kan stellen
Consequenties 6. Een oordeel uit kan spreken
7. Dat formele of informele consequenties kan hebben voor de
actor.
Controle en toezicht = drie elementen, informeren, debatteren en sanctioneren komen terug,
maar verwijst naar de activiteiten van een controleur die erop gericht zijn een systeem of
organisatie in een gewenste toestand te brengen.
- Het handelingsperspectief van de controleur en toezichthouder wordt als uitgangspunt
genomen (forum), terwijl verantwoording het handelingsperspectief van de
verantwoordende partij (actor) tot uitgangspunt neemt.
Verantwoording = publieke verantwoording wanneer het gaat over: “organisaties die publieke
middelen besteden of publieke bevoegdheden uitoefenen, deze verantwoording direct of
indirect publiek, in de zin van openbaar is, en plaatsvindt vanuit een perspectief van de publieke
zaak”.
Er is sprake van publieke verantwoording wanneer:
1. Object van de verantwoording à Gaat over de besteding van publieke middelen of de
uitoefening van publieke taken en bevoegdheden (verantwoordingsprocessen).
2. Direct of indirect openbaar à verantwoording is toegankelijk voor het algemene publiek
(verhoren en debatten zijn publiek toegankelijk).
3. Verantwoording in het teken van de publieke zaak à beoordeling door burgers.
à Publieke verantwoording gaat over het publieke, in het publiek en aan het publiek.
Verantwoordingsarrangement = wanneer een verantwoordingsrelatie tussen een actor en een
forum een institutioneel karakter heeft (verantwoordingsproces is in regels en routines
vastgelegd) à Een bij wet of bij vrijwillige regeling gecodificeerde relatie tussen een actor en
forum (expliciete verplichting).
- Verplichte verantwoordingsarrangementen à verantwoordingsdwang
- Vrijwillige verantwoordingsarrangementen à verantwoordingsdrang
4
RESULTAAT EN VERANTWOORDING
,LITERATUUR
De samenvatting bestaat uit de volgende artikelen:
1. College 1: Waarom toezicht en verantwoording?
o Bovens & Schillemans (2009) H1 + H2 (p. 9-34)
o Madison, J. (1788). Federalist papers #51.
2. College 2: Toezicht en verantwoording: een begripsbepaling
o Ottow & Robben (2012). De toezichthouder als koorddanser (p. 32-35)
3. College 3: Hoe werken verantwoording en toezicht eigenlijk?
o Lerner & Tetlock (1992). Accounting effects accountability (p. 255-259)
o Mulgan (2003). H1: issues of accountability (p. 1-35)
o Behn (2001) H11 (p. 196-217).
4. College 4: De politieke kant van verantwoording
o Mulgan (2003). H6: Locating accountability (p. 188-225)
o Karsten (2015). Scrutinize me, please! (p. 684-699)
o Schillemans & Busuioc (2015). Predicting public sector (p. 191-215).
5. College 5: Verantwoordingslijnen in het openbare bestuur
o Commissie Scheltema (1993). Rapport
o Montfort (2009). Verantwoording aan departementen (p. 81-100)
o Montfort (2009). Raden van toezicht (p. 143-160)
o CPB (2013). De governance van semi-publieke instellingen.
6. College 6: Toezicht en democratie
o Vibert (2007). The rise of the unelected (H4 + H11)
o Keane (2009). Bad moons, little dreams (p. IX-XXXIII)
o Schillemans & Bovens (2010). The challenge of multiple accountability
7. College 7: Toezicht en vertrouwen
o Montfort (2010). Ontwikkelingen in toezicht en verantwoording bij instellingen op
afstand (p. 6-20)
o Bruijn (2010). Reactie op artikel Cor van Montfort (p. 58-59)
8. College 8: Interbestuurlijk toezicht
o Karsten (2019). Interbestuurlijk toezicht op bestuurlijke integriteit
9. College 9: Verantwoordingsgame
o Lerner & Tetlock (1992). Accounting effect accountability (p. 255-259)
10. College 10: Toezicht en prestaties
o WRR (2013). Toezien op publieke belangen (p. 147-160)
11. College 11: Intern versus extern toezicht
o WRR (2014). Van tweeluik naar driehoeken (H4, H6 + H7)
12. College 12: Internationale ontwikkelingen op het gebied van toezicht
o Groenleer, M. (2014). De Europese dimensie van toezicht.
13. College 14: Synthese + Responsiecollege
o Mulgan (2003). H7: Accountability and its limits (p. 226-240)
2
,COLLEGE 1: WAAROM TOEZICHT EN VERANTWOORDING?
HANDBOEK PUBLIEKE VERANTWOORDING H2 – BOVENS & SCHILLEMANS (2009)
Begrippen: wat is publieke verantwoording?
Verantwoordelijkheid = in de zin van taken, bevoegdheden en plichten, gaat vooraf aan
verantwoording à wie bepaalde verantwoordelijkheden heeft, moet daar veelal verantwoording
over afleggen.
Verantwoording = er is sprake van verantwoording wanneer er een relatie is tussen een actor en
een forum waarbij de actor zich verplicht voelt om informatie en uitleg te geven over zijn
optreden, het forum nadere vragen kan stellen, een oordeel uit kan spreken en dit oordeel
consequenties kan hebben voor de actor.
- Actor: individu of organisatie (publieke organisatie/semipublieke instelling/individuele
politieke bestuurders/ambtenaren).
- Forum: degene aan wie verantwoording wordt afgelegd (inspectie/panel/commissie/
publieke opinie).
- Verplichting: kan zowel formeel als informeel van aard zijn. Bij publieke verantwoording
is vaak sprake van een formele verplichting.
Drie verantwoordingsfasen
1. Informatiefase: de actor voelt zich verplicht om het forum informatie te verstrekken
over zijn optreden.
o Informatie over handelen, nalaten, prestaties, producten en procedures.
2. Debatfase: het forum kan de actor nadere vragen stellen en met hem debatteren over
de aard van de informatie en de waardering van het optreden.
o Er is sprake van vraag en antwoord à antwoorden is semantische kern.
3. Consequenties: oordeel van het forum en hier kunnen consequenties aan verbonden
zijn.
o Sancties zijn vaak impliciet, informeel of indirect (negatieve publiciteit bijv.).
Verantwoordingsarrangementen worden onderscheiden naar de zwaarte van de sancties
waarover verantwoordingsfora beschikken:
- Lichtste vorm van verantwoording: actor is verplicht, of voelt zich verplicht om
prestatiegegevens te openbaren aan een algemeen publiek en nauwelijks mogelijkheid
heeft om nadere vragen te stellen.
à Verantwoording via maatschappelijke jaarverslagen of internetsites.
- Zwaardere vorm van verantwoording: forum kan nadere vragen stellen en met de actor in
debat gaan en een oordeel uitspreken.
à Visitatiecommissies bij hogescholen en universiteiten.
- Zwaarste vorm van verantwoording: forum kan formele consequenties verbinden aan
zijn oordeel.
3
, à Strafrechtelijke verantwoording met formele sancties, of verantwoording van
de minister aan de Kamer, waardoor de minister weggestuurd kan worden.
Elementen van verantwoording (verantwoordingsfasen)
Er is sprake van verantwoording wanneer:
Informatiefase 1. Er is een relatie tussen een actor en een forum
2. Waarbij de actor zich verplicht voelt
3. Om informatie en uitleg te verstrekken
4. Over zijn eigen optreden
Debatfase 5. En het forum nadere vragen kan stellen
Consequenties 6. Een oordeel uit kan spreken
7. Dat formele of informele consequenties kan hebben voor de
actor.
Controle en toezicht = drie elementen, informeren, debatteren en sanctioneren komen terug,
maar verwijst naar de activiteiten van een controleur die erop gericht zijn een systeem of
organisatie in een gewenste toestand te brengen.
- Het handelingsperspectief van de controleur en toezichthouder wordt als uitgangspunt
genomen (forum), terwijl verantwoording het handelingsperspectief van de
verantwoordende partij (actor) tot uitgangspunt neemt.
Verantwoording = publieke verantwoording wanneer het gaat over: “organisaties die publieke
middelen besteden of publieke bevoegdheden uitoefenen, deze verantwoording direct of
indirect publiek, in de zin van openbaar is, en plaatsvindt vanuit een perspectief van de publieke
zaak”.
Er is sprake van publieke verantwoording wanneer:
1. Object van de verantwoording à Gaat over de besteding van publieke middelen of de
uitoefening van publieke taken en bevoegdheden (verantwoordingsprocessen).
2. Direct of indirect openbaar à verantwoording is toegankelijk voor het algemene publiek
(verhoren en debatten zijn publiek toegankelijk).
3. Verantwoording in het teken van de publieke zaak à beoordeling door burgers.
à Publieke verantwoording gaat over het publieke, in het publiek en aan het publiek.
Verantwoordingsarrangement = wanneer een verantwoordingsrelatie tussen een actor en een
forum een institutioneel karakter heeft (verantwoordingsproces is in regels en routines
vastgelegd) à Een bij wet of bij vrijwillige regeling gecodificeerde relatie tussen een actor en
forum (expliciete verplichting).
- Verplichte verantwoordingsarrangementen à verantwoordingsdwang
- Vrijwillige verantwoordingsarrangementen à verantwoordingsdrang
4
