HC 1
→ de jaartallen moet je kennen!
Wat is klinische forensische psychologie?
● Wetenschap die zich bezighoudt met ...
• Afwijkend (antisociaal) gedrag
• Persoonlijkheid
• Cognities
• Preventie en interventie
• Diagnostiek
• Snijvlak met de andere takken van psychologie (medische,
biologische, ontwikkelings, sociale)
Het forensische werkveld
• Politiebureau en huis van bewaring
• Gevangenis en penitentiair psychiatrisch centrum (PPC)
• Pro-Justitia rapportage (NIFP: Nederlands Instituut voor Forensische
Psychiatrie en Psychologie)
• Zorginstellingen:
• Forensisch psychiatrische poliklinieken deeltijdbehandeling
• Forensische woonbegeleiding (F-RIBW) – Niveau 1
• Forensisch psychiatrische afdelingen (FPA) – Niveau 2
• Forensisch psychiatrische klinieken (FPK) – Niveau 3
• Forensische verslavingszorgklinieken (FVK)
• Forensisch Psychiatrische centra (FPC) = TBS kliniek – Niveau 4
Huis van bewaring: iemand is in hechtening in afwachting van het proces
PPC: afdeling in een gevangenis waar mensen met psychische stoornissen worden
verzorgd
Hangen of leven: Kevin
• https://www.youtube.com/watch?v=2kp_mEFEswk
• Criminele carrière start vaak op jonge leeftijd
• Hoe eerder de fout in, hoe hardnekkiger
de problemen
• Blijvende problematiek:
moeite krijgen van een baan
• Wat kunnen we hier aan doen?
,Cursus opbouw
De oorsprong van de ‘Forensische Psychologie’
• Hippocrates (460-377 v. Christus)
● werd als medicusom advies gevraagd als iemand een delict had gepleegd
○ er werd toen al gekeken naar verminderd/ontoerekenings vatbaarheid en de
mate van straf die iemand krijgt
• Middeleeuwen (ca. 500-1500)
● Onder curatele van familie
○ familie werd verantwoordelijk gesteld voor de daden van 'onnozele'.
● Machtiging voor opsluiting
○ zodat die persoon geen delicten meer zal plegen
• Voor de Verlichting
● 15e eeuw: dolhuizen → voorloper van forensische psychiatrie
● Bezeten: heksenvervolging (m.n. 16e en 17e eeuw)
○ eerdere verklaring voor iemand die niet zou sporen
○ gingen op bedevaartstocht
■ kerken afgaan en vastbinden in de kerk → anders opstoken
● Johannes Wier (1515-1588) → forensische wetenschap
○ 'Misschien moeten we het in de hersenen gaan zoeken?’
○ ging kijken naar mentale problemen
Een ommekeer: de Verlichting
• 18e eeuw: Franse Revolutie – het verlichte denken
● iedereen is gelijk voor de wet
• 1810: Code Pénal (FR)
● strenge voorloper van het wetboek
● eerst was er veel machtsmisbruik en willekeur omdat er nog geen regels bestonden
→ daarom werd er gekeken naar frankrijk en hun Code Pénal
• 1809 in NL: Crimineel Wetboek;
,1811: Code Pénal (NL)
• 1886: invoering Wetboek van Strafrecht
• Meer aandacht psychische afwijkingen
● Natuurwetenschappelijke benadering
• Engeland: ‘Moral treatment’
• Enkele wettelijke regelingen voor opsluiting psychisch gestoorden
19e eeuw
• Pinel: ‘manie sans délire’ = gemoedstoestand zonder aantasting
van het verstand
● vroeger dachten ze: alle mensen die delicten plegen zijn onnozele
● pinel zei: nee dat klopt niet
○ mensen met een normaal iq kunnen ook delicten plegen door een
persoonlijkheidsproblemen of affectieve problemen
• Steeds meer rechtszaken waarin de dader niet gestraft werd op grond van de geestelijke
toestand
● daarom werd er een speciale wet ontwikkeld de krankzinnigewet
• 1841: eerste Krankzinnigenwet: toezicht en verbetering
● hier werd psychische zorg verleend
• 1884: nieuwe Krankzinnigenwet, later in 1993: Wet Bijzondere
Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ)
Vier verklaringen van psychische stoornissen → paper sherman
• Erfelijkheid (hoe men vroeger dacht, klopt nu niet altijd meer!!!)
● Psychologische kenmerken geërfd van voorouders (deels onzin)
○ nu weten we, is een interactie van nature en nurture
• Erfelijkheid van crimineel gedrag
• Immoreel gedrag af te leiden uit uiterlijke kenmerken (onzin!)
● hoog voorhoofd
● unibrow
● diepliggende ogen
• Degeneratie (onzin!)
● met de nieuwe generaties is er een verslechtering van bepaalde kenmerken wat
zorgt voor immoraliteit
• Evolutie (onzin!)
● stilstand in de evolutie zorgt voor immoraliteit
• Neurologische verklaringen (klopt wel!)
● denk aal phineas cage
→ de start van de criminologie
Strafrecht jeugdigen in 19e / 20e eeuw
• Eerder: geen onderscheid tussen kind en volwassene
• Tijdens Code Pénal: ‘zonder oordeel des onderscheids’
● kon de rechter oordelen
● jongeren kunnen het onderscheid tussen goed en fout nog niet zo goed maken
, ○ kinderen onder de 16 verminderde straf
● Bij het wetboek van strafrecht 1986
○ kinderen onder de 10 jaar geen straf meer
• 1905: invoering Kinderwetten
● iedereen onder de 18 mindere straf mate
• Waarom deden ze dit? → Van straffen en wreking naar verbetering
Staat in het teken van de verschuiving naar moderne strafrechtschool:
belang dader, niet de daad:
• Gericht op herstel/ verbetering
• Rechtvaardige straf
→ Mildere straffen, maar garantie veiligheid burge
20e eeuw
Voorstel Van Hamel
• Lichtere vergrijpen: maatregel of straf ter afschrikking
• Zwaardere vergrijpen: behandeling en verpleging van lange duur
• Zeer zware gevallen: terbeschikkingstelling van de regering; behandeling van 10 jaar en
daarna verder overweging
• 1928: “Psychopathenwetten” – opname strafrecht: tbs van de Regering (TBR) en
verpleging
• Veel nieuwe instellingen → Stopwet in 1933
● niet meer voor lichte vergrijpen
Ontwikkeling na de tweede wereldoorlog
• Commissie naoorlogs strafrecht: genuanceerde opvattingen
● veel leden hebben zelf in de gevangenissen gezeten
● delicten kunnen soms context gebonden zijn
• Utrechtse school: Baan, Pompe en Kempe, internationaal
toonaangevend
● meer integratie tussen praktijk en wetenschap
● hier vanuit is het pieter baan centrum opgestart
• Betere zorg voor gevangenen en ook speciale zorg voor
gedetineerden met een psychische stoornis.
• Jaren ’60 – toename duur tbs maatregel
• Ca. 1995: introductie Longstay-afdelingen
Basiswetgeving TBS
• In 1971 ontstond een veranderde tijdgeest met meer nadruk op
zelfbeschikking en tolerantie van andere leefstijlen (antipsychiatrie).
→ de jaartallen moet je kennen!
Wat is klinische forensische psychologie?
● Wetenschap die zich bezighoudt met ...
• Afwijkend (antisociaal) gedrag
• Persoonlijkheid
• Cognities
• Preventie en interventie
• Diagnostiek
• Snijvlak met de andere takken van psychologie (medische,
biologische, ontwikkelings, sociale)
Het forensische werkveld
• Politiebureau en huis van bewaring
• Gevangenis en penitentiair psychiatrisch centrum (PPC)
• Pro-Justitia rapportage (NIFP: Nederlands Instituut voor Forensische
Psychiatrie en Psychologie)
• Zorginstellingen:
• Forensisch psychiatrische poliklinieken deeltijdbehandeling
• Forensische woonbegeleiding (F-RIBW) – Niveau 1
• Forensisch psychiatrische afdelingen (FPA) – Niveau 2
• Forensisch psychiatrische klinieken (FPK) – Niveau 3
• Forensische verslavingszorgklinieken (FVK)
• Forensisch Psychiatrische centra (FPC) = TBS kliniek – Niveau 4
Huis van bewaring: iemand is in hechtening in afwachting van het proces
PPC: afdeling in een gevangenis waar mensen met psychische stoornissen worden
verzorgd
Hangen of leven: Kevin
• https://www.youtube.com/watch?v=2kp_mEFEswk
• Criminele carrière start vaak op jonge leeftijd
• Hoe eerder de fout in, hoe hardnekkiger
de problemen
• Blijvende problematiek:
moeite krijgen van een baan
• Wat kunnen we hier aan doen?
,Cursus opbouw
De oorsprong van de ‘Forensische Psychologie’
• Hippocrates (460-377 v. Christus)
● werd als medicusom advies gevraagd als iemand een delict had gepleegd
○ er werd toen al gekeken naar verminderd/ontoerekenings vatbaarheid en de
mate van straf die iemand krijgt
• Middeleeuwen (ca. 500-1500)
● Onder curatele van familie
○ familie werd verantwoordelijk gesteld voor de daden van 'onnozele'.
● Machtiging voor opsluiting
○ zodat die persoon geen delicten meer zal plegen
• Voor de Verlichting
● 15e eeuw: dolhuizen → voorloper van forensische psychiatrie
● Bezeten: heksenvervolging (m.n. 16e en 17e eeuw)
○ eerdere verklaring voor iemand die niet zou sporen
○ gingen op bedevaartstocht
■ kerken afgaan en vastbinden in de kerk → anders opstoken
● Johannes Wier (1515-1588) → forensische wetenschap
○ 'Misschien moeten we het in de hersenen gaan zoeken?’
○ ging kijken naar mentale problemen
Een ommekeer: de Verlichting
• 18e eeuw: Franse Revolutie – het verlichte denken
● iedereen is gelijk voor de wet
• 1810: Code Pénal (FR)
● strenge voorloper van het wetboek
● eerst was er veel machtsmisbruik en willekeur omdat er nog geen regels bestonden
→ daarom werd er gekeken naar frankrijk en hun Code Pénal
• 1809 in NL: Crimineel Wetboek;
,1811: Code Pénal (NL)
• 1886: invoering Wetboek van Strafrecht
• Meer aandacht psychische afwijkingen
● Natuurwetenschappelijke benadering
• Engeland: ‘Moral treatment’
• Enkele wettelijke regelingen voor opsluiting psychisch gestoorden
19e eeuw
• Pinel: ‘manie sans délire’ = gemoedstoestand zonder aantasting
van het verstand
● vroeger dachten ze: alle mensen die delicten plegen zijn onnozele
● pinel zei: nee dat klopt niet
○ mensen met een normaal iq kunnen ook delicten plegen door een
persoonlijkheidsproblemen of affectieve problemen
• Steeds meer rechtszaken waarin de dader niet gestraft werd op grond van de geestelijke
toestand
● daarom werd er een speciale wet ontwikkeld de krankzinnigewet
• 1841: eerste Krankzinnigenwet: toezicht en verbetering
● hier werd psychische zorg verleend
• 1884: nieuwe Krankzinnigenwet, later in 1993: Wet Bijzondere
Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ)
Vier verklaringen van psychische stoornissen → paper sherman
• Erfelijkheid (hoe men vroeger dacht, klopt nu niet altijd meer!!!)
● Psychologische kenmerken geërfd van voorouders (deels onzin)
○ nu weten we, is een interactie van nature en nurture
• Erfelijkheid van crimineel gedrag
• Immoreel gedrag af te leiden uit uiterlijke kenmerken (onzin!)
● hoog voorhoofd
● unibrow
● diepliggende ogen
• Degeneratie (onzin!)
● met de nieuwe generaties is er een verslechtering van bepaalde kenmerken wat
zorgt voor immoraliteit
• Evolutie (onzin!)
● stilstand in de evolutie zorgt voor immoraliteit
• Neurologische verklaringen (klopt wel!)
● denk aal phineas cage
→ de start van de criminologie
Strafrecht jeugdigen in 19e / 20e eeuw
• Eerder: geen onderscheid tussen kind en volwassene
• Tijdens Code Pénal: ‘zonder oordeel des onderscheids’
● kon de rechter oordelen
● jongeren kunnen het onderscheid tussen goed en fout nog niet zo goed maken
, ○ kinderen onder de 16 verminderde straf
● Bij het wetboek van strafrecht 1986
○ kinderen onder de 10 jaar geen straf meer
• 1905: invoering Kinderwetten
● iedereen onder de 18 mindere straf mate
• Waarom deden ze dit? → Van straffen en wreking naar verbetering
Staat in het teken van de verschuiving naar moderne strafrechtschool:
belang dader, niet de daad:
• Gericht op herstel/ verbetering
• Rechtvaardige straf
→ Mildere straffen, maar garantie veiligheid burge
20e eeuw
Voorstel Van Hamel
• Lichtere vergrijpen: maatregel of straf ter afschrikking
• Zwaardere vergrijpen: behandeling en verpleging van lange duur
• Zeer zware gevallen: terbeschikkingstelling van de regering; behandeling van 10 jaar en
daarna verder overweging
• 1928: “Psychopathenwetten” – opname strafrecht: tbs van de Regering (TBR) en
verpleging
• Veel nieuwe instellingen → Stopwet in 1933
● niet meer voor lichte vergrijpen
Ontwikkeling na de tweede wereldoorlog
• Commissie naoorlogs strafrecht: genuanceerde opvattingen
● veel leden hebben zelf in de gevangenissen gezeten
● delicten kunnen soms context gebonden zijn
• Utrechtse school: Baan, Pompe en Kempe, internationaal
toonaangevend
● meer integratie tussen praktijk en wetenschap
● hier vanuit is het pieter baan centrum opgestart
• Betere zorg voor gevangenen en ook speciale zorg voor
gedetineerden met een psychische stoornis.
• Jaren ’60 – toename duur tbs maatregel
• Ca. 1995: introductie Longstay-afdelingen
Basiswetgeving TBS
• In 1971 ontstond een veranderde tijdgeest met meer nadruk op
zelfbeschikking en tolerantie van andere leefstijlen (antipsychiatrie).
