Nederlands 1 – Woordenschat en mondelinge taal
Les 1: Het belang van woordenschatonderwijs/ het mentaal lexicon
Label
Label: Een woord bestaat uit een combinatie van verschillende klanken (bij
spreken en luisteren) of letters (bij lezen en schrijven), die samen het label
vormen voor een betekenis (concept).
Hier gaat het om de naam van het woord zelf, dus hoe je het zegt en opschrijft,
een soort etiket. Als je stoel zegt (dat is het label of etiket) denken we aan iets
waarop je kan zitten. Elke woord heeft een label en concept. Een label verwijst
namelijk naar een concept.
Een label kan bijvoorbeeld een plaatje of beeld zijn.
Concept
Concept: Het geheel aan betekenissen van een woord.
Het zijn bijvoorbeeld de dingen (aspecten) waar je allemaal aan denkt als je het
label ziet.
Voorbeeld:
Label: Het plaatje
Concept: groen, slijm, poten,
water
Niet uitleggen (‘laat maar even zitten’) of vervangen door een bekend
woord
→ geen woordenschatonderwijs
Kort uitleggen, aanwijzen of voordoen
→ incidenteel woordenschatonderwijs
Krachtig uitleggen (didactiek Viertakt inzetten)
→ intentioneel woordenschatonderwijs
, Betekenis van woorden
Inhoudswoorden Functiewoorden
- Bouwstenen van een zin - Geven de relatie tussen de
- Woorden hebben een betekenis inhoudswoorden aan
- Weinig frequent - Grammaticale betekenis
- Er kunnen nieuwe gemaakt worden - Hoogfrequent
bijvoorbeeld: bijvoorbeeld:
- zelfstandige naamwoorden - Lidwoorden, voorzetsels
- zelfstandige werkwoorden (verven, - hulpwerkwoorden
slapen) - voegwoorden
- bijvoeglijke naamwoorden - voornaamwoorden
- meeste bijwoorden (gisteren, morgen) - telwoorden
- sommige bijwoorden
Mentaal lexicon
Als taalgebruiker beschik je over een netwerk van woorden die liggen opgeslagen
in je hersenen. De woorden die op een bepaalde manier bij elkaar passen worden
samen opgeslagen. Deze woordenschatopbouw wordt het mentale lexicon
genoemd. Het mentale lexicon maakt deel uit van het langetermijngeheugen.
Doordat het mentale lexicon een netwerk is, kan je de woorden beter onthouden
en vormen. Uitbreiden kan zich door verbeden en verdiepen.
Van elk woord bewaren we verschillende soorten informatie:
- Akoestische en fonologische informatie
informatie over hoe een woord klinkt (akoestische informatie) en hoe je het
uitspreekt (fonologische informatie)
- Semantische informatie
informatie over de betekenis van woorden.
- Morfologische informatie
informatie over de manier waarop een woord verbogen of vervoegd kan
worden, en hoe er samenstellingen of afleidingen van kunnen worden
gemaakt.
- Syntactische informatie
informatie over hoe het woord wordt gebruikt in de zin (functie van het
woord).
- Pragmatische informatie
informatie over in welke situaties het woord wordt gebruikt.
- Orthografische informatie
informatie over hoe het woord gespeld wordt.
Les 1: Het belang van woordenschatonderwijs/ het mentaal lexicon
Label
Label: Een woord bestaat uit een combinatie van verschillende klanken (bij
spreken en luisteren) of letters (bij lezen en schrijven), die samen het label
vormen voor een betekenis (concept).
Hier gaat het om de naam van het woord zelf, dus hoe je het zegt en opschrijft,
een soort etiket. Als je stoel zegt (dat is het label of etiket) denken we aan iets
waarop je kan zitten. Elke woord heeft een label en concept. Een label verwijst
namelijk naar een concept.
Een label kan bijvoorbeeld een plaatje of beeld zijn.
Concept
Concept: Het geheel aan betekenissen van een woord.
Het zijn bijvoorbeeld de dingen (aspecten) waar je allemaal aan denkt als je het
label ziet.
Voorbeeld:
Label: Het plaatje
Concept: groen, slijm, poten,
water
Niet uitleggen (‘laat maar even zitten’) of vervangen door een bekend
woord
→ geen woordenschatonderwijs
Kort uitleggen, aanwijzen of voordoen
→ incidenteel woordenschatonderwijs
Krachtig uitleggen (didactiek Viertakt inzetten)
→ intentioneel woordenschatonderwijs
, Betekenis van woorden
Inhoudswoorden Functiewoorden
- Bouwstenen van een zin - Geven de relatie tussen de
- Woorden hebben een betekenis inhoudswoorden aan
- Weinig frequent - Grammaticale betekenis
- Er kunnen nieuwe gemaakt worden - Hoogfrequent
bijvoorbeeld: bijvoorbeeld:
- zelfstandige naamwoorden - Lidwoorden, voorzetsels
- zelfstandige werkwoorden (verven, - hulpwerkwoorden
slapen) - voegwoorden
- bijvoeglijke naamwoorden - voornaamwoorden
- meeste bijwoorden (gisteren, morgen) - telwoorden
- sommige bijwoorden
Mentaal lexicon
Als taalgebruiker beschik je over een netwerk van woorden die liggen opgeslagen
in je hersenen. De woorden die op een bepaalde manier bij elkaar passen worden
samen opgeslagen. Deze woordenschatopbouw wordt het mentale lexicon
genoemd. Het mentale lexicon maakt deel uit van het langetermijngeheugen.
Doordat het mentale lexicon een netwerk is, kan je de woorden beter onthouden
en vormen. Uitbreiden kan zich door verbeden en verdiepen.
Van elk woord bewaren we verschillende soorten informatie:
- Akoestische en fonologische informatie
informatie over hoe een woord klinkt (akoestische informatie) en hoe je het
uitspreekt (fonologische informatie)
- Semantische informatie
informatie over de betekenis van woorden.
- Morfologische informatie
informatie over de manier waarop een woord verbogen of vervoegd kan
worden, en hoe er samenstellingen of afleidingen van kunnen worden
gemaakt.
- Syntactische informatie
informatie over hoe het woord wordt gebruikt in de zin (functie van het
woord).
- Pragmatische informatie
informatie over in welke situaties het woord wordt gebruikt.
- Orthografische informatie
informatie over hoe het woord gespeld wordt.
