HOORCOLLEGES INLEIDING FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
Week 1 23-10-2024
Wat is klinische forensische psychologie?
Afwijkend (antisociaal) gedrag
Persoonlijkheid
Cognities
Preventie en interventie
Diagnostiek
Snijvlak met de andere takken van psychologie (medische,
biologische, ontwikkeling, sociale)
Over welke stoornissen gaat het vooral?
Persoonlijkheidsstoornissen, zoals antisociale stoornissen, borderline,
narcistische stoornis, psychopathie, verslaving.
Criminele carrière start vaak op jonge leeftijd. Hoe eerder de fout in, hoe
hardnekkiger de problemen. Hierdoor is er ook blijvende problematiek
zoals moeite krijgen van een baan.
De oorsprong van de forensische psychologie
Het begon bij Hippocrates (460-377 v. Chr.). De rechter vroeg
medisch advies aan Hippocrates voor iemand die een geestelijke
stoornis had die een delict had gepleegd.
Middeleeuwen (ca 500-1500). Een persoon met een stoornis
(onnozele) was zelf niet verantwoordelijk maar stond onder curatele
van familie, de familie was verantwoordelijk voor het gedrag van
deze persoon. De familie was hierbij gemachtigd om die persoon op
te sluiten.
Voor de Verlichting. De 15e eeuw: dolhuizen is de eerste voorbode
van de forensische psychiatrie. In deze tijd was er ook
heksenvervolging, men dacht dat mensen met een stoornis bezeten
waren door de duivel. En ze gingen met deze mensen op
bedevaartstocht, alle kerken afgaan.
Johannes Wier (1515-1588) een van de eerste wetenschappers die
dacht aan een natuurlijke oorzaak van de stoornis, een
neurologische oorzaak dus dat het iets in de hersenen kon zijn.
De ommekeer: de Verlichting
Het verlichte denken: ieder heeft een vrije wil, alles wat we doen daar
kiezen we voor. Maar dat betekent dus ook dat een kind van 5 die een
moord pleegt, daarvoor heeft gekozen. Dus voor de wet in deze tijd, was
iedereen gelijk.
Er werden wetten gecreëerd:
Code Penal in Frankrijk, 1810 > eerste introductie rechtssysteem
Invoering WvSr in NL, 1886
19e eeuw
Toen kwam er opnieuw een grote ommekeer door Pinel, hij was een Parijs
medicus. Hij sprak over ‘Manis sans délire’ = gemoedstoestand zonder
aantasting van het verstand.
1
,HOORCOLLEGES INLEIDING FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
Vroeger dacht men dat een stoornis altijd gepaard ging met een lage
intelligentie. Pinel dacht hier anders over en concludeerde dat ook mensen
met een hoge intelligentie een delict kunnen plegen.
1841: eerste Krankzinnigenwet die wet zei dus van kijk i.p.v. ze
alleen maar te straffen moeten we ze vooral ook in de gaten houden
(opsluiten) en verbeteren.
1884 een nieuwe krankzinnigenwet
1993 andere wet > BOPZ
Vier verklaringen van psychische stoornissen
1. Erfelijkheid > vroeger werd gezegd: immorele mensen brengen
immorele mensen voort. Maar bepaalde psychologische kenmerken
kunnen geërfd worden. Longbroso: ’immoreel gedrag is af te leiden
uit uiterlijke kenmerken’. Hij is de eerste die op een systematische
manier die mensen ging onderzoeken, dus het was een eerste
systematische analyse of een kenmerken zijn die bijdragen aan
crimineel gedrag.
2. Degeneratie > hiermee bedoelen we dat elke generatie steeds meer
verzwakt. Dus verslechtering van bepaalde kenmerken van elke
generatie. Deze verklaring klopt natuurlijk niet.
3. Evolutie > dit zegt dat moraliteit is geëvolueerd ut de menselijke
historie, het is een kenmerk van beschaving. Immoreel gedrag is een
terugval in de evolutie. Deze verklaring klopt natuurlijk ook niet.
4. Neurologische verklaringen > iets in je hersenen kan leiden tot
crimineel gedrag.
1, 2 en 3 zijn biologisch
Strafrecht voor jeugd in de 19e/20e eeuw
Voorheen (in de Verlichting) was iedereen gelijk in de wet, dus
volwassenen en kinderen waren gelijk. Tijdens de Code Pénal kon de
rechter gebruik maken van ‘zonder oordeel des onderscheids’ bij jongeren
onder de 16 jaar, waardoor ze een lagere strafmaat kregen. Een kind
onder de 10 jaar kon men niet bestraffen.
In 1905 zijn er ook kinderwetten gekomen, wat betekent dat tot de leeftijd
van 18 jaar er andere bepalingen gelden.
Vroeger zette ze vooral in op straffen, maar nu is er meer een neiging naar
verbetering/herstel van mensen met een stoornis en een gerechtvaardigde
straf.
20e eeuw
Voorstel van Hamel
Lichtere vergrijpen: maatregel of straf ter afschrikking
Zwaardere vergrijpen: behandeling en verpleging langdurig nodig
Zeer zware gevallen: tbs van de regering; behandeling van 10 jaar
en daarna verdere overweging
1928 zijn de ‘Psychopathenwetten’ opgenomen en is het tbs toen
der tijd ‘tbr’ ontstaan
In 1933 is de Stopwet in het leven geroepen, omdat er te veel
tbs’ers waren, we moeten de criteria aanstellen en alleen de
zwaardere vergrijpen in tbs toelaten.
2
,HOORCOLLEGES INLEIDING FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
Ontwikkeling 2e WO
Commissie naoorlogs strafrecht: genuanceerde opvattingen
Betere zorg voor gevangenen en ook speciale zorg voor
gedetineerden met een psychische stoornis.
Jaren ’60 – toename duur tbs-maatregel
In 1988 is TBR > TBS genoemd
Straffen of behandelen?
Je kijkt naar waar iemand van wordt verdacht
Maakt hij een zieke/gestoorde indruk?
Kijk naar 3 criteria en vanuit daar kan worden uitgeleid of er moet
worden gestraft of behandelt:
1. Proportionaliteit: de ingreep of maatregel moet in verhouding staan
tot het voorkomen gevaar
2. Subsidiariteit: een ingrijpende maatregel is alleen toelaatbaar als
met een lichtere niet kan worden volstaan
3. Doelmatigheid: de behandeling of maatregel moet effectief zijn in
het afwenden van het gevaar
Basis onder opleggen maatregel
Het delict dat gepleegd wordt moet heftig zijn: er moet minstens 4 jaar
gevangenisstraf worden opgelegd
Niet helemaal verantwoordelijk te houden als gevolg van een
psychische stoornis of ziekte – (verminderd) ontoerekeningsvatbaar
Als de persoon niet behandeld wordt dat het recidivegevaar 100% is
Dus: bij de instroom is de kans op recidive theoretisch gezien 100%.
Deze moet met de tijd afnemen. De behandeling moet tevens
gericht zijn op het terugdringen van het recidivegevaar tot
maatschappelijk aanvaardbare normen. Het recidivegevaar kan nooit
0% zijn.
Kern van de tbs-maatregel
Tbs is een combinatievonnis: hij krijgt een behandeling maar ook
een straf
Tbs ie een behandelmaatregel en geen strafmaatregel
Behandeling is nodig, het doel is dan ook resocialisatie. Het is de
bedoeling dat die persoon terug naar de maatschappij kan met het
kans op een delict heel klein.
Beveiliging van de samenleving is het directe doel
Er is een verhouding tissen controle en zorg > op korte termijn is
hoge beveiliging van belang, maar dankzij de zorg is het de
bedoeling dat het recidive vermindert
Verlof is onderdeel van het tbs-stelsel omdat terugkeer in de
samenleving uiteindelijk het doel is, er zijn veel verschillende
soorten verlof
Behandeling TBS
Behandeling is herstelgericht
In overleg met cliënt
3
, HOORCOLLEGES INLEIDING FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
Zorg in fases/gefaseerde zorg > bijv. verslaafde eerst focus op
afkicken en dan pas gedragstherapie
Basis van behandeling: integrale zorg, RNR-model
Week 2 24-10-2024
De grondslagen
Drie principes voor effectieve daderrehabilitatie
1. Risk > gaat over wie we moeten behandelen
in kaart brengen risico dader (risicotaxatie)
Risicoprincipe > je moet je behandeling afstemmen op recidiverisico
van de dader.
2. Need > wat moeten we doen om te behandelen
acht centrale (dynamische) risicofactoren
behoefteprincipe > kenmerken die ervoor gezorgd hebben dat die
persoon een delict heeft gepleegd
3. Responsivity > hoe kunnen we behandelen
aanslaan interventie afhankelijk van relatieprincipe en
structuurprincipe.
responsiviteitprincipe > je moet aansluiten op de dader, op zijn
capaciteiten. Algemene en specifieke responsiviteit. Algemeen =
principes van de sociale leertheorie, voorbeeldgedrag stellen zodat
hopelijk de patiënt dat nadoet en positief gedrag stimuleren.
Specifiek = specifieke behandeling, hoe is zijn intelligentie. Als
iemand zwakbegaafd is kan je geen complexe theorieën toepassen.
En zijn leerstijl, kijk naar woordelijk verbaal. Zijn motivatie, is
diegene gemotiveerd of liegt hij veel?
Risicotaxatie (1)
Hoe groot is de kans dat de dader nog een keer een delict pleegt?
Inschatten recidiverisico
Empirische grondlegging risicofactoren
Statistische benadering, aangevuld met klinisch inzicht
Taxatieinstrumenten
Type delict (algemeen, seksueel)
Dader (persoonlijkheid, leeftijd)
Aansluiting op behandeling
Algemeen:
HKTR = historische klinische en toekomstige revisie. Wat is er gebeurd in
de historie?
HCRM = historical clinic risk managment
SAVRY =structured assessment of violence risk in youth
Persoonlijkheid:
PCLR = psychopathy checklist (in principe geen risicotaxatie, maar wordt
wel soms ervoor gebruikt)
Violance risk scale (VRS)= voor een gewelddadig recidive
Type delict seksueel:
Sexual violence risk (SVR)
Needs (2)
4
Week 1 23-10-2024
Wat is klinische forensische psychologie?
Afwijkend (antisociaal) gedrag
Persoonlijkheid
Cognities
Preventie en interventie
Diagnostiek
Snijvlak met de andere takken van psychologie (medische,
biologische, ontwikkeling, sociale)
Over welke stoornissen gaat het vooral?
Persoonlijkheidsstoornissen, zoals antisociale stoornissen, borderline,
narcistische stoornis, psychopathie, verslaving.
Criminele carrière start vaak op jonge leeftijd. Hoe eerder de fout in, hoe
hardnekkiger de problemen. Hierdoor is er ook blijvende problematiek
zoals moeite krijgen van een baan.
De oorsprong van de forensische psychologie
Het begon bij Hippocrates (460-377 v. Chr.). De rechter vroeg
medisch advies aan Hippocrates voor iemand die een geestelijke
stoornis had die een delict had gepleegd.
Middeleeuwen (ca 500-1500). Een persoon met een stoornis
(onnozele) was zelf niet verantwoordelijk maar stond onder curatele
van familie, de familie was verantwoordelijk voor het gedrag van
deze persoon. De familie was hierbij gemachtigd om die persoon op
te sluiten.
Voor de Verlichting. De 15e eeuw: dolhuizen is de eerste voorbode
van de forensische psychiatrie. In deze tijd was er ook
heksenvervolging, men dacht dat mensen met een stoornis bezeten
waren door de duivel. En ze gingen met deze mensen op
bedevaartstocht, alle kerken afgaan.
Johannes Wier (1515-1588) een van de eerste wetenschappers die
dacht aan een natuurlijke oorzaak van de stoornis, een
neurologische oorzaak dus dat het iets in de hersenen kon zijn.
De ommekeer: de Verlichting
Het verlichte denken: ieder heeft een vrije wil, alles wat we doen daar
kiezen we voor. Maar dat betekent dus ook dat een kind van 5 die een
moord pleegt, daarvoor heeft gekozen. Dus voor de wet in deze tijd, was
iedereen gelijk.
Er werden wetten gecreëerd:
Code Penal in Frankrijk, 1810 > eerste introductie rechtssysteem
Invoering WvSr in NL, 1886
19e eeuw
Toen kwam er opnieuw een grote ommekeer door Pinel, hij was een Parijs
medicus. Hij sprak over ‘Manis sans délire’ = gemoedstoestand zonder
aantasting van het verstand.
1
,HOORCOLLEGES INLEIDING FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
Vroeger dacht men dat een stoornis altijd gepaard ging met een lage
intelligentie. Pinel dacht hier anders over en concludeerde dat ook mensen
met een hoge intelligentie een delict kunnen plegen.
1841: eerste Krankzinnigenwet die wet zei dus van kijk i.p.v. ze
alleen maar te straffen moeten we ze vooral ook in de gaten houden
(opsluiten) en verbeteren.
1884 een nieuwe krankzinnigenwet
1993 andere wet > BOPZ
Vier verklaringen van psychische stoornissen
1. Erfelijkheid > vroeger werd gezegd: immorele mensen brengen
immorele mensen voort. Maar bepaalde psychologische kenmerken
kunnen geërfd worden. Longbroso: ’immoreel gedrag is af te leiden
uit uiterlijke kenmerken’. Hij is de eerste die op een systematische
manier die mensen ging onderzoeken, dus het was een eerste
systematische analyse of een kenmerken zijn die bijdragen aan
crimineel gedrag.
2. Degeneratie > hiermee bedoelen we dat elke generatie steeds meer
verzwakt. Dus verslechtering van bepaalde kenmerken van elke
generatie. Deze verklaring klopt natuurlijk niet.
3. Evolutie > dit zegt dat moraliteit is geëvolueerd ut de menselijke
historie, het is een kenmerk van beschaving. Immoreel gedrag is een
terugval in de evolutie. Deze verklaring klopt natuurlijk ook niet.
4. Neurologische verklaringen > iets in je hersenen kan leiden tot
crimineel gedrag.
1, 2 en 3 zijn biologisch
Strafrecht voor jeugd in de 19e/20e eeuw
Voorheen (in de Verlichting) was iedereen gelijk in de wet, dus
volwassenen en kinderen waren gelijk. Tijdens de Code Pénal kon de
rechter gebruik maken van ‘zonder oordeel des onderscheids’ bij jongeren
onder de 16 jaar, waardoor ze een lagere strafmaat kregen. Een kind
onder de 10 jaar kon men niet bestraffen.
In 1905 zijn er ook kinderwetten gekomen, wat betekent dat tot de leeftijd
van 18 jaar er andere bepalingen gelden.
Vroeger zette ze vooral in op straffen, maar nu is er meer een neiging naar
verbetering/herstel van mensen met een stoornis en een gerechtvaardigde
straf.
20e eeuw
Voorstel van Hamel
Lichtere vergrijpen: maatregel of straf ter afschrikking
Zwaardere vergrijpen: behandeling en verpleging langdurig nodig
Zeer zware gevallen: tbs van de regering; behandeling van 10 jaar
en daarna verdere overweging
1928 zijn de ‘Psychopathenwetten’ opgenomen en is het tbs toen
der tijd ‘tbr’ ontstaan
In 1933 is de Stopwet in het leven geroepen, omdat er te veel
tbs’ers waren, we moeten de criteria aanstellen en alleen de
zwaardere vergrijpen in tbs toelaten.
2
,HOORCOLLEGES INLEIDING FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
Ontwikkeling 2e WO
Commissie naoorlogs strafrecht: genuanceerde opvattingen
Betere zorg voor gevangenen en ook speciale zorg voor
gedetineerden met een psychische stoornis.
Jaren ’60 – toename duur tbs-maatregel
In 1988 is TBR > TBS genoemd
Straffen of behandelen?
Je kijkt naar waar iemand van wordt verdacht
Maakt hij een zieke/gestoorde indruk?
Kijk naar 3 criteria en vanuit daar kan worden uitgeleid of er moet
worden gestraft of behandelt:
1. Proportionaliteit: de ingreep of maatregel moet in verhouding staan
tot het voorkomen gevaar
2. Subsidiariteit: een ingrijpende maatregel is alleen toelaatbaar als
met een lichtere niet kan worden volstaan
3. Doelmatigheid: de behandeling of maatregel moet effectief zijn in
het afwenden van het gevaar
Basis onder opleggen maatregel
Het delict dat gepleegd wordt moet heftig zijn: er moet minstens 4 jaar
gevangenisstraf worden opgelegd
Niet helemaal verantwoordelijk te houden als gevolg van een
psychische stoornis of ziekte – (verminderd) ontoerekeningsvatbaar
Als de persoon niet behandeld wordt dat het recidivegevaar 100% is
Dus: bij de instroom is de kans op recidive theoretisch gezien 100%.
Deze moet met de tijd afnemen. De behandeling moet tevens
gericht zijn op het terugdringen van het recidivegevaar tot
maatschappelijk aanvaardbare normen. Het recidivegevaar kan nooit
0% zijn.
Kern van de tbs-maatregel
Tbs is een combinatievonnis: hij krijgt een behandeling maar ook
een straf
Tbs ie een behandelmaatregel en geen strafmaatregel
Behandeling is nodig, het doel is dan ook resocialisatie. Het is de
bedoeling dat die persoon terug naar de maatschappij kan met het
kans op een delict heel klein.
Beveiliging van de samenleving is het directe doel
Er is een verhouding tissen controle en zorg > op korte termijn is
hoge beveiliging van belang, maar dankzij de zorg is het de
bedoeling dat het recidive vermindert
Verlof is onderdeel van het tbs-stelsel omdat terugkeer in de
samenleving uiteindelijk het doel is, er zijn veel verschillende
soorten verlof
Behandeling TBS
Behandeling is herstelgericht
In overleg met cliënt
3
, HOORCOLLEGES INLEIDING FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
Zorg in fases/gefaseerde zorg > bijv. verslaafde eerst focus op
afkicken en dan pas gedragstherapie
Basis van behandeling: integrale zorg, RNR-model
Week 2 24-10-2024
De grondslagen
Drie principes voor effectieve daderrehabilitatie
1. Risk > gaat over wie we moeten behandelen
in kaart brengen risico dader (risicotaxatie)
Risicoprincipe > je moet je behandeling afstemmen op recidiverisico
van de dader.
2. Need > wat moeten we doen om te behandelen
acht centrale (dynamische) risicofactoren
behoefteprincipe > kenmerken die ervoor gezorgd hebben dat die
persoon een delict heeft gepleegd
3. Responsivity > hoe kunnen we behandelen
aanslaan interventie afhankelijk van relatieprincipe en
structuurprincipe.
responsiviteitprincipe > je moet aansluiten op de dader, op zijn
capaciteiten. Algemene en specifieke responsiviteit. Algemeen =
principes van de sociale leertheorie, voorbeeldgedrag stellen zodat
hopelijk de patiënt dat nadoet en positief gedrag stimuleren.
Specifiek = specifieke behandeling, hoe is zijn intelligentie. Als
iemand zwakbegaafd is kan je geen complexe theorieën toepassen.
En zijn leerstijl, kijk naar woordelijk verbaal. Zijn motivatie, is
diegene gemotiveerd of liegt hij veel?
Risicotaxatie (1)
Hoe groot is de kans dat de dader nog een keer een delict pleegt?
Inschatten recidiverisico
Empirische grondlegging risicofactoren
Statistische benadering, aangevuld met klinisch inzicht
Taxatieinstrumenten
Type delict (algemeen, seksueel)
Dader (persoonlijkheid, leeftijd)
Aansluiting op behandeling
Algemeen:
HKTR = historische klinische en toekomstige revisie. Wat is er gebeurd in
de historie?
HCRM = historical clinic risk managment
SAVRY =structured assessment of violence risk in youth
Persoonlijkheid:
PCLR = psychopathy checklist (in principe geen risicotaxatie, maar wordt
wel soms ervoor gebruikt)
Violance risk scale (VRS)= voor een gewelddadig recidive
Type delict seksueel:
Sexual violence risk (SVR)
Needs (2)
4
