Lesnotities Geschiedenis
INLEIDING
Motto = ‘history is not the past but a map of the past, drawn from particular point of view, to be
useful to the modern traveler’ → geschiedenis is een kaart die wij zelf tekenen
Het vak ‘geschiedenis van de psychologie’
• Niet in alle andere bacheloropleidingen
• Waarom?
o Traditionele en hedendaagse visie
4 invalshoeken
• Sociaaleconomische context
o It’s the economy stupid!
o Geen economisch determinisme 1
o Veranderingen maatschappelijke domeinen → aangedreven door economie
• Maatschappelijk mensbeeld
o Hoe de mens zichzelf ziet (en zich tot deze representatie verhoudt)
o Individualisering ~ generatieverschillen
• Wetenschappelijke ontwikkelingen
o Wetenschappelijke verovering van de werkelijkheid
o Ontwikkeling van wetenschappelijke methode(n)
• Studie van het psychologische
o Bewustzijn, individuele verschillen, emotie en motivatie, psychische problemen
1
Economisch determinisme stelt dat veranderingen in economische factoren de basis vormen voor
evoluties op maatschappelijk en politiek vlak
1
Lien Cnapelinckx: 2024-2025
, o Studie van het psychologische
o Psychologie als aparte discipline
o Institutionalisering – ‘Wanneer wordt de psychologie erkend in onderwijs en onderzoek?’
o Praktijkgerichte psychologie
➔ Samenhang?
• Geen causaliteit, samenhang moeilijk te bepalen
• Wel tijd-ruimtelijke situering van de psychologie en de wetenschap
o Bv westerse individualiteit
▪ Geldeconomie
▪ Standenmaatschappij → klassenmaatschappij
o Wetenschappelijke benadering werkelijkheid
▪ Praktische problemen handel kolonies
▪ Secularisering
Vertekeningen
• Eurocentrisme
o = beklemtonen van Westerse ideeën
o We kijken alleen naar West-Europa en Noord-Amerika
o WEIRDest people (Western, educated, industrialized, rich, democratic)
o Wit
o Bedreiging voor ecologische validiteit
o Geschiedschrijving vnl elite
• Gestroomlijnd beeld
o Cf. simplificatie – nuances gaan verloren
o Cf. grotefigurengeschiedenis
• Witte mannen
H1: GESCHIEDSCHRIJVING
Motto: Ebbinghaus: ‘Die Psychologie hat eine lange Vergangenheit doch nur eine kurze
Geschichte.‘ → psychologie heeft lang verleden maar korte geschiedenis
1. Motivering om terug te blikken op het verleden
Traditionele benadering
• Cf. citaat Ebbinghaus
o Korte geschiedenis:
▪ 1879: eerste labo voor psychologie
o Lange verleden:
▪ 4de eeuw voor christus eerste fundamenten door Aristoteles
• Doel: psychologie die zichzelf moest bewijzen als wetenschap
• └> Geschiedenis van de psychologie om dit te ondersteunen
o Verhaal
▪ Stijgende graad van wetenschappelijkheid
▪ Verwezenlijkingen
o Opeenvolging van ‘grote namen’
o Ondersteunt:
▪ Standpunt dat psychologie academische erkenning verdient
▪ Psychologie = onderzoeksdomein met veel verwezenlijkingen op
wetenschappelijk vlak
2
Lien Cnapelinckx: 2024-2025
, • Psychologen als intellectuele erfgenamen een lange traditie
o Teruggaand tot Aristoteles en Plato
o Elke auteur die schreef over psychologische onderwerpen (ongeacht reden of
precieze inhoud) → ‘Psycholoog avant la lettre’
o Motto: ‘de vragen zijn dezelfde, de methode is verschillend’
Hedendaagse benadering →dubbele motivering
Inhoudelijk
• Geschiedenis psychologie = studie van verleden van psychologie
• Kennis van het verleden
• Begrijpen van huidige situatie
o bv conceptleren, APS & APA in 1988, afbakening disciplines
• Nadenken over toekomst?
Kritische reflectie
• Kijken naar de psychologie en kijken naar de mens
• Situering van de psychologie in tijd en ruimte
o Vraagstellingen deels bepaald door bredere culturele achtergrond beoefenaars
o Zeitgeist (tijdsgeest) – historische context
▪ Studie van individuele verschillen
▪ Cartesiaans mensbeeld
o Ortgeist (plaatsbeeld) – culturele context
▪ Boeddhistische anatta (ontkennen van ik)
▪ Psychopathologie
▪ Emoties als ‘MINE’ vs ‘OURS’
• Mental, INside the person, Essentialist
• OUtside the person, Relational, Situated
• Psychologie als discipline
o Evolutie
▪ Precisiering en nuancering van de antwoorden
▪ Aard van vragen
▪ Selectie in wat wel/niet onderzocht wordt
o Methodologie als vereiste kwaliteitscriteria
▪ Experiment, natuur- vs geesteswetenschappen
o Vatten van de werkelijkheid is niet eenvoudig
▪ Hoe men tot wetenschap gekomen is?
▪ Hoe dit zich (deels) vertaald heeft in de psychologie?
Samenvatting: 2 benaderingen
Traditionele visie hedendaagse visie
*overzicht verleden *… en inhoudelijke verduidelijkingen
*continuïteit van verleden naar heden: hedendaagse situatie
Vragen hetzelfde, methode verschillend * mogelijk discontinuïteit: vragen zijn
*psychologie zelf niet in vraag gesteld verschillend
3
Lien Cnapelinckx: 2024-2025
, 2. Waarover gaat de geschiedenis van de psychologie?
3 visies op ‘de ontdekking van het bewustzijn
• Psychologie als ‘psyche’ (bewustzijn) – logos (studie)
• ‘Bewustzijn’ vanaf Oude Grieken
• 3 visies
o Realistisch
▪ Bewustzijn = vast omlijnd object
▪ Bewustzijn = deel van natuurwetenschappen
▪ Over het algemeen niet gevolgd
o Instrumentalistisch
▪ Bewustzijn = instrument/gereedschap van het denken
▪ Handige verkaveling van innerlijke psychische ruimte
▪ Studie van functioneren van het bewustzijn
▪ Cf. verschillende niveaus in beschrijven van de werkelijkheid
o Constructivistisch
▪ Bewustzijn = geconstrueerd door erover na te denken
▪ Hoe de mens (en de wetenschapper) zich het bewustzijn voorstelt
• Culturele-historische context
• Anders dan die constructie is er geen object van studie
• De constructies van een psychologische werkelijkheid
o Linguïstisch determinisme
▪ We zijn aangewezen op een psychologische taal
▪ Er bestaat geen onafhankelijke psychologische werkelijkheid
o Psychologische concepten zijn geen ‘natuurlijke categorie’:
▪ Naming the mind
▪ Bv bewustzijn
▪ Bv emotie
o Implicaties
▪ De geschiedenis van de constructie van de psychologische realiteit
▪ Als taal verandert, dan verandert ook de psychologische werkelijkheid
Samenvatting visies
3 visies op de ontdekking van het bewustzijn:
- Realistisch
- Instrumentalistisch
- Constructivistisch
➔ Cf. constructie van een psychologische werkelijkheid
• Linguïstisch determinisme
• Geen natuurlijke categorieën
➔ Implicaties voor geschiedenis van de psychologie
• Geschiedenis van de constructive van een psychologische realiteit
• Geen nat
3. Strekkingen in geschiedschrijving
Internalisme vs externalisme
• Internalisme
o Ontwikkelingen binnen een domein
▪ Zuiver interne logica
4
Lien Cnapelinckx: 2024-2025
INLEIDING
Motto = ‘history is not the past but a map of the past, drawn from particular point of view, to be
useful to the modern traveler’ → geschiedenis is een kaart die wij zelf tekenen
Het vak ‘geschiedenis van de psychologie’
• Niet in alle andere bacheloropleidingen
• Waarom?
o Traditionele en hedendaagse visie
4 invalshoeken
• Sociaaleconomische context
o It’s the economy stupid!
o Geen economisch determinisme 1
o Veranderingen maatschappelijke domeinen → aangedreven door economie
• Maatschappelijk mensbeeld
o Hoe de mens zichzelf ziet (en zich tot deze representatie verhoudt)
o Individualisering ~ generatieverschillen
• Wetenschappelijke ontwikkelingen
o Wetenschappelijke verovering van de werkelijkheid
o Ontwikkeling van wetenschappelijke methode(n)
• Studie van het psychologische
o Bewustzijn, individuele verschillen, emotie en motivatie, psychische problemen
1
Economisch determinisme stelt dat veranderingen in economische factoren de basis vormen voor
evoluties op maatschappelijk en politiek vlak
1
Lien Cnapelinckx: 2024-2025
, o Studie van het psychologische
o Psychologie als aparte discipline
o Institutionalisering – ‘Wanneer wordt de psychologie erkend in onderwijs en onderzoek?’
o Praktijkgerichte psychologie
➔ Samenhang?
• Geen causaliteit, samenhang moeilijk te bepalen
• Wel tijd-ruimtelijke situering van de psychologie en de wetenschap
o Bv westerse individualiteit
▪ Geldeconomie
▪ Standenmaatschappij → klassenmaatschappij
o Wetenschappelijke benadering werkelijkheid
▪ Praktische problemen handel kolonies
▪ Secularisering
Vertekeningen
• Eurocentrisme
o = beklemtonen van Westerse ideeën
o We kijken alleen naar West-Europa en Noord-Amerika
o WEIRDest people (Western, educated, industrialized, rich, democratic)
o Wit
o Bedreiging voor ecologische validiteit
o Geschiedschrijving vnl elite
• Gestroomlijnd beeld
o Cf. simplificatie – nuances gaan verloren
o Cf. grotefigurengeschiedenis
• Witte mannen
H1: GESCHIEDSCHRIJVING
Motto: Ebbinghaus: ‘Die Psychologie hat eine lange Vergangenheit doch nur eine kurze
Geschichte.‘ → psychologie heeft lang verleden maar korte geschiedenis
1. Motivering om terug te blikken op het verleden
Traditionele benadering
• Cf. citaat Ebbinghaus
o Korte geschiedenis:
▪ 1879: eerste labo voor psychologie
o Lange verleden:
▪ 4de eeuw voor christus eerste fundamenten door Aristoteles
• Doel: psychologie die zichzelf moest bewijzen als wetenschap
• └> Geschiedenis van de psychologie om dit te ondersteunen
o Verhaal
▪ Stijgende graad van wetenschappelijkheid
▪ Verwezenlijkingen
o Opeenvolging van ‘grote namen’
o Ondersteunt:
▪ Standpunt dat psychologie academische erkenning verdient
▪ Psychologie = onderzoeksdomein met veel verwezenlijkingen op
wetenschappelijk vlak
2
Lien Cnapelinckx: 2024-2025
, • Psychologen als intellectuele erfgenamen een lange traditie
o Teruggaand tot Aristoteles en Plato
o Elke auteur die schreef over psychologische onderwerpen (ongeacht reden of
precieze inhoud) → ‘Psycholoog avant la lettre’
o Motto: ‘de vragen zijn dezelfde, de methode is verschillend’
Hedendaagse benadering →dubbele motivering
Inhoudelijk
• Geschiedenis psychologie = studie van verleden van psychologie
• Kennis van het verleden
• Begrijpen van huidige situatie
o bv conceptleren, APS & APA in 1988, afbakening disciplines
• Nadenken over toekomst?
Kritische reflectie
• Kijken naar de psychologie en kijken naar de mens
• Situering van de psychologie in tijd en ruimte
o Vraagstellingen deels bepaald door bredere culturele achtergrond beoefenaars
o Zeitgeist (tijdsgeest) – historische context
▪ Studie van individuele verschillen
▪ Cartesiaans mensbeeld
o Ortgeist (plaatsbeeld) – culturele context
▪ Boeddhistische anatta (ontkennen van ik)
▪ Psychopathologie
▪ Emoties als ‘MINE’ vs ‘OURS’
• Mental, INside the person, Essentialist
• OUtside the person, Relational, Situated
• Psychologie als discipline
o Evolutie
▪ Precisiering en nuancering van de antwoorden
▪ Aard van vragen
▪ Selectie in wat wel/niet onderzocht wordt
o Methodologie als vereiste kwaliteitscriteria
▪ Experiment, natuur- vs geesteswetenschappen
o Vatten van de werkelijkheid is niet eenvoudig
▪ Hoe men tot wetenschap gekomen is?
▪ Hoe dit zich (deels) vertaald heeft in de psychologie?
Samenvatting: 2 benaderingen
Traditionele visie hedendaagse visie
*overzicht verleden *… en inhoudelijke verduidelijkingen
*continuïteit van verleden naar heden: hedendaagse situatie
Vragen hetzelfde, methode verschillend * mogelijk discontinuïteit: vragen zijn
*psychologie zelf niet in vraag gesteld verschillend
3
Lien Cnapelinckx: 2024-2025
, 2. Waarover gaat de geschiedenis van de psychologie?
3 visies op ‘de ontdekking van het bewustzijn
• Psychologie als ‘psyche’ (bewustzijn) – logos (studie)
• ‘Bewustzijn’ vanaf Oude Grieken
• 3 visies
o Realistisch
▪ Bewustzijn = vast omlijnd object
▪ Bewustzijn = deel van natuurwetenschappen
▪ Over het algemeen niet gevolgd
o Instrumentalistisch
▪ Bewustzijn = instrument/gereedschap van het denken
▪ Handige verkaveling van innerlijke psychische ruimte
▪ Studie van functioneren van het bewustzijn
▪ Cf. verschillende niveaus in beschrijven van de werkelijkheid
o Constructivistisch
▪ Bewustzijn = geconstrueerd door erover na te denken
▪ Hoe de mens (en de wetenschapper) zich het bewustzijn voorstelt
• Culturele-historische context
• Anders dan die constructie is er geen object van studie
• De constructies van een psychologische werkelijkheid
o Linguïstisch determinisme
▪ We zijn aangewezen op een psychologische taal
▪ Er bestaat geen onafhankelijke psychologische werkelijkheid
o Psychologische concepten zijn geen ‘natuurlijke categorie’:
▪ Naming the mind
▪ Bv bewustzijn
▪ Bv emotie
o Implicaties
▪ De geschiedenis van de constructie van de psychologische realiteit
▪ Als taal verandert, dan verandert ook de psychologische werkelijkheid
Samenvatting visies
3 visies op de ontdekking van het bewustzijn:
- Realistisch
- Instrumentalistisch
- Constructivistisch
➔ Cf. constructie van een psychologische werkelijkheid
• Linguïstisch determinisme
• Geen natuurlijke categorieën
➔ Implicaties voor geschiedenis van de psychologie
• Geschiedenis van de constructive van een psychologische realiteit
• Geen nat
3. Strekkingen in geschiedschrijving
Internalisme vs externalisme
• Internalisme
o Ontwikkelingen binnen een domein
▪ Zuiver interne logica
4
Lien Cnapelinckx: 2024-2025
