Economie – De Bruyne (2024-2025)
Module 1: Het waarover en hoe van de economische wetenschap ________________ 4
H1: Waarover? _______________________________________________________________________ 4
Het onderzoek domein: enkele definities ______________________________________________________ 4
De economische kringloop ___________________________________________________________________ 4
Hoe welvarend zijn we? ______________________________________________________________________ 6
Drijvende krachten achter de Welvaartstoename _______________________________________________ 7
H2: hoe? ____________________________________________________________________________ 10
De homo economicus ______________________________________________________________________ 10
Het individuele gedragsmodel _______________________________________________________________ 10
Sociale interacties __________________________________________________________________________ 10
Module 2: Marktwerking _______________________________________________________ 12
H3: vraag en aanbod ________________________________________________________________ 12
De ideale markt ____________________________________________________________________________ 12
De vraag (bereidheid tot betalen) ____________________________________________________________ 12
Het aanbod (marginale kosten) ______________________________________________________________ 13
Prijsvorming________________________________________________________________________________ 14
Verschuivingen van vraag- en aanbodcurve ___________________________________________________ 14
H4: schokken en elasticiteiten ______________________________________________________ 16
De eigen prijselasticiteit van de vraag ________________________________________________________ 16
De eigen prijselasticiteit van het aanbod ______________________________________________________ 17
De inkomenselasticiteit van de vraag _________________________________________________________ 17
De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag __________________________________________________ 18
Aanbodschokken ___________________________________________________________________________ 18
Vraagschokken _____________________________________________________________________________ 19
H5: overheidsinterventie in het marktgebeuren ______________________________________ 20
Niet-marktconforme interventies: prijs- en hoeveelheidsregulering _____________________________ 20
Marktconforme interventies: indirecte belastingen en subsidies ________________________________ 21
Toepassing: de woonbonus __________________________________________________________________ 24
Module 3: De onderneming ____________________________________________________ 25
H6: Kosten en ontvangsten __________________________________________________________ 25
De productiefunctie ________________________________________________________________________ 25
Kosten op korte termijn _____________________________________________________________________ 26
Kosten op lange termijn _____________________________________________________________________ 27
Ontvangsten _______________________________________________________________________________ 27
H7: Outputbeslissing _______________________________________________________________ 28
Economische winst _________________________________________________________________________ 28
Optimale productie _________________________________________________________________________ 28
Module 4: Marktvormen _______________________________________________________ 29
H8: volmaakte mededinging _________________________________________________________ 29
Kenmerken ________________________________________________________________________________ 29
KT-aanbod van de competitieve onderneming _________________________________________________ 29
LT-aanbod van de competitieve onderneming _________________________________________________ 30
Marktevenwicht onder perfecte mededinging _________________________________________________ 30
Welvaartsinterpretatie van het marktevenwicht _______________________________________________ 31
1
, H9: monopolie ______________________________________________________________________ 32
Definitie ___________________________________________________________________________________ 32
Oorzaken van monopolie ____________________________________________________________________ 32
Outputkeuze/winstmaximalisatie bij een uniforme prijs ________________________________________ 32
Prijsdiscriminatie ___________________________________________________________________________ 32
Koppelverkoop en tweedelig tarief ___________________________________________________________ 33
Welvaartsanalyse van monopolie ____________________________________________________________ 33
Marktmacht in de realiteit ___________________________________________________________________ 33
H10: oligopolie _____________________________________________________________________ 34
Kenmerken ________________________________________________________________________________ 34
Het Cournot-model: concurrentie via de hoeveelheid __________________________________________ 34
Het Bertrand-model: concurrentie via de prijs _________________________________________________ 35
H11: monopolistische mededinging _________________________________________________ 36
Kenmerken ________________________________________________________________________________ 36
Evenwicht op korte termijn __________________________________________________________________ 36
Evenwicht op lange termijn __________________________________________________________________ 36
Module 5: Marktproblemen ____________________________________________________ 37
H12: publieke goederen en externe effecten _________________________________________ 37
Publieke goederen __________________________________________________________________________ 37
Externe effecten ____________________________________________________________________________ 37
Uitstootnormen ____________________________________________________________________________ 38
Milieuheffingen _____________________________________________________________________________ 38
Verhandelbare emissierechten ______________________________________________________________ 39
H13: asymmetrische informatie _____________________________________________________ 40
Imperfecte versus asymmetrische informatie _________________________________________________ 40
Ex ante asymmetrische informatie en averechtse selectie _____________________________________ 40
Ex post asymmetrische informatie en moreel risico____________________________________________ 41
H14: verdeling ______________________________________________________________________ 42
Van primair inkomen tot individuele welvaart _________________________________________________ 42
Histogram en decielverdeling ________________________________________________________________ 42
Ongelijkheid en armoede ____________________________________________________________________ 43
H15: herverdeling ___________________________________________________________________ 44
Inkomstenbelasting ________________________________________________________________________ 44
Sociale zekerheid ___________________________________________________________________________ 44
Uitdagingen ________________________________________________________________________________ 45
Module 6: Macro-economie ____________________________________________________ 46
H16: de nationale rekeningen _______________________________________________________ 46
Waarde van de productie ____________________________________________________________________ 46
Bruto binnenlands product __________________________________________________________________ 46
Betalingsbalans ____________________________________________________________________________ 47
Nationaal inkomen _________________________________________________________________________ 47
Sparen en investeren in een open economie __________________________________________________ 48
H17: het bbp als maatstaf van de economische activiteit _____________________________ 49
Nominaal en reëel bbp ______________________________________________________________________ 49
De link tussen nominaal en reëel bbp: De BBP-DEFLATOR _____________________________________ 49
Van niveau naar groei _______________________________________________________________________ 49
Groeicijfers als bril op de wereld _____________________________________________________________ 49
2
, Inflatie en nominale groei ___________________________________________________________________ 49
H18: kapitaalmarkten _______________________________________________________________ 50
Inleiding ___________________________________________________________________________________ 50
Basisconcepten uit de financiële economie __________________________________________________ 50
Obligaties __________________________________________________________________________________ 50
Aandelen __________________________________________________________________________________ 50
Vastgoed __________________________________________________________________________________ 51
Kredietverstrekking via banken_______________________________________________________________ 52
H19: het Keynesiaanse model _______________________________________________________ 53
Inleiding en veronderstellingen ______________________________________________________________ 53
Eenvoudig model zonder overheid en zonder buitenland _______________________________________ 53
Een gesloten economie met overheid ________________________________________________________ 55
Module 7: internationale markten ______________________________________________ 58
Hoofdstuk 20: De wisselmarkt _______________________________________________________ 58
De wisselkoers _____________________________________________________________________________ 58
Prijsvorming op de wisselmarkt ______________________________________________________________ 59
Determinanten van de wisselkoers ___________________________________________________________ 60
Formularium __________________________________________________________________ 63
Monitoraten ___________________________________________________________________ 67
3
,Module 1: Het waarover en hoe van de economische
wetenschap
H1: Waarover?
Het onderzoek domein: enkele definities
Economie = bezig houden met collectieve acties om de welvaart te bevorderen
→ overlappingsgrond tussen recht en economie (ze steunen elkaar)
Rechtsregels zijn ‘prijzen’ in economie, ze geven prikkels en sturen het gedrag van mensen.
• Positieve rechtseconomie = het gedrag verklaren
• Normatieve rechtseconomie = kan hetzelfde resultaat niet op een goedkopere manier
worden gebracht
Vb. fijn stof dat vrijkomt in een steenkoolmijn, wat doen? Werknemers meer betalen voor het
gevaar dit dekt ziekte OF ze worden verplicht om afvoersystemen te bouwen OF de eigenaars
draaien op voor de ziekte
Invalshoek (Robbins) = er zijn veel behoeften die kunnen verworven worden door goederen en
diensten waarvoor je schaarse middelen nodig hebt. Je moet een keuze maken hoe, wat, voor
wie je moet produceren.
• Keuzeprobleem = je moet en je kunt kiezen → vrijheidsgraad
• Rationeel handelen = je moet zo veel mogelijk en goed mogelijk maken
• Is de maatschappelijke uitkomst goed volbracht?
Schaarste = middelen beperkt zijn, terwijl onze wensen en behoeften onbeperkt zijn
De economische kringloop
Economische agente = beslissingsnemers
Economische kringloop = interactie tussen economische agenten
Consumptie = verwerven van goederen en diensten om behoefte te bevredigen → welvaart
wordt zo bepaald
Productie = hoe wordt het aangeboden
4
,Ondernemingen
Imputs
• lopende input = verdwijnen (grondstoffen, hulpstoffen)
• productiefactoren = arbeid en kapitaal
o Kapitaalgoederen = middelen die meerdere keren kunnen worden gebruikt vb.
machines → depreciatie = vervangingsinvestering om kapitaal hoog te houden
Investering = aankopen van kapitaalgoed → doel?
• Bruto- investering = vervangingsinvestering
• Netto-investering = toegevoegde waarde
Bruto toegevoegde waarde = inkomen die ingevoerd wordt om inkopen te maken
Gezinnen
• Hoeveel werken? Welk loon?
• Wat met het inkomen doen? Vaste kosten → Sparen of consumeren
Overheid
• Regulering vb. misbruik voorkomen
• Inkomensverdeling
• Producent van publieke goederen = geven de opdracht en financieren
• Sturen van economische activiteit = armoede voorkomen door prijzen te verlagen of juist
te verhogen
Financiële instellingen
= tussenpersoon tussen economische agenten die geld uitlenen en deze die geld ontlenen.
• Destructief = chaos, economie verslechterd
Buitenland
• België is een open economie → groot deel productie wordt geëxporteerd of geïmporteerd
5
,Arbeidsmarkten = gezinnen (aanbieders) en ondernemingen → inkomen
Outputmarkten = ondernemingen bieden goederen aan gezinnen aan
Hoe welvarend zijn we?
Hoe totale productie meten?
Bruto binnenlands product = BBP
Q = geproduceerde hoeveelheid één goed
P = geproduceerde hoeveelheid ander goed
Probleem
• Internationaal: Kijken naar totale wereld (euro, dollar, pond) → wisselkoers
• Intertemporaal: Stijging per jaar door meer productie of we produceren evenveel maar
zijn duurder geworden → welvaart hangt af van de omvang van verkoop, reële grote
→ je kiest een basisjaar waarvan je de waarde van productie gaat meten in elk jaar maar de
prijzen blijven stabiel = kan enkel door fysische hoeveelheden veranderen
• PPP-dollar = wisselkoers die zorgt dat je in elk land hetzelfde kan kopen
• Reëel BPP = fysische waarde
→ totale bevolking delen zodat het gelijk blijft doorheen de tijd = er wordt meer inkomen
gecreëerd dan 1000 jaar gelden
6
, Wat zijn de factoren? (vraag)
• Frequentie histogram = hoeveel landen met een bepaalde welvaart (0-200 zeer laag en er
zijn zo 12 landen)
• Indexcijfers: vb. België als basis gebruiken en alles hiermee vergelijken, 100
→ Frankrijk 89 – Morocco 14 – Burundi 1,5
• Positieve correlatie = landen met een hoge welvaart hebben gemiddeld ook een hoge
leeftijd
• Sectorieel werkgelegenheidsaandeel = landbouw en industrie daalt strekt terwijl
diensten stijgen
• Verdeling budget = nu geeft met anders geld uit dan vroeger → kapitaalintentie is anders
geworden
Marktmechanisme = op een onzichtbare manier wordt de vraag ‘wat, hoe, hoeveel wordt er
geproduceerd’ beantwoordt
Drijvende krachten achter de Welvaartstoename
1. Productiviteit
= productie per gepresteerd uur/gemiddelde arbeidsproductiviteit → enorm gestegen bij
welvaart
2. Totaal aantal uren
= gemiddeld aantal uren → max 24
3. Hoeveel gaan effectief werken → teller kleiner dan noemer = 1
4. Hoeveel bieden arbeid aan → teller groter dan noemer = 1
5. Werkzame leeftijd
1. Specialisatie en arbeidsverdeling
Adam Smith: ‘om één spelt te produceren heb je er 18 handelingen nodig. Een arbeider zou op
een dag maar 20 spelden produceren. Maar stel er zijn 18 werknemers dan kunnen er 200
geproduceerd worden.’ → door specialisatie vaan een handeling gaat het veel vlotter
2. Technologische vooruitgang
Thomas Malthus: mensen gaan ten onder omdat de productie stelselmatig afneemt
(hongersnood) → mensheid ten onder maar gebeurd niet
1. Medische ontwikkeling (contraceptie)
2. Betere productie van voedsel → Uiteindelijk veel minder manuur om dezelfde productie
te verkrijgen
3. Specialisatie en internationale handel
David Ricardo: internationale specialisatie → verhoogde arbeidsproductiviteit
Landen gaan enkel produceren waar ze goed in zijn dan gaat de productie omhoog, maar
wanneer teveel landen zich gaan specialiseren dan moeten ze met andere landen ruilen.
Hierdoor heeft iedereen een voordeel.
7
,Wet van de comparatieve voordelen = relatief het meeste efficiënt
• Twee landen = Engeland, Textiel en Portugal, Wijn
• Productiefactor = arbeid
• Constante arbeidsproductiviteit = maakt niet uit hoeveel uur je gewerkt hebt het is gelijk
• Beschikbare arbeid = 200.000 manjaren per land
!!! beide landen verschillen in arbeidsproductiviteit in de activiteiten
Comparatief voordeel = relatief meest efficiënt in een goed
• Portugal: efficiënter in beide (lager getal)
o Heeft het absoluut voordeel, maar gaat handel drijven om meer te de
productiecurve hoger dan de consumentencurve te krijgen
o Relatief het meest efficiënt in wijn = heeft het minst manuren nodig
• Engeland: minst slecht in textiel → comparatief voordeel
Wijn Textiel
Manjaren per Maximale Verhoudings- Manjaren per Maximale Verhoudings-
eenheid Output gewijs eenheid Output gewijs
Engeland 125 1600 1W = 1,25 T 100 2000 1T = 0,8 W
Portugal 40 5000 1W = 0,5 T 80 2500 1T = 2 W
CONCLUSIE: alle arbeid waarover Engeland beschikt zet ze in textiel en Portugal alles op wijn
Opportuniteitskost = kiezen is verliezen = waarde van de best mogelijke alternatieve
aanwending van de middelen waaraan verzaakt is
• altijd positief (enkel 0 bij afwezigheid schaarste)
• ruilmogelijkheden: goed is duur in een land en goedkoop in het ander en omgekeerd
➔ ruilvergoeding moet tussen 0,5 textiel/wijn en 1,25 textiel/wijn zijn want anders kunnen de
landen het zelf beter doen.
8
, Situatie bij 1 wijn = 1 textiel
Punt Q en S zouden bereikbaar kunnen zijn MAAR probleem want Engeland kan max 2000
eenheden textiel produceren
Punt T = Portugal ruilt 2000 eenheden wijn voor 2000 eenheden textiel → indien er meer textiel
nodig is dan moeten ze dit zelf produceren
!!! De consumptiemogelijkheid curve kan boven de productiemogelijkheid curve liggen bij
internationale handel !!!
BESLUIT: relatieve verschillen in arbeidsproductiviteit
• verschil in opportuniteitskosten = consumptiemogelijkheden zijn ruimer
• comparatieve voordelen
• specialisatie en ruil
productiemogelijkheid curve
= alle middelen op een efficiënte manier inzet
→ momentopname (wanneer het productiever wordt
gaat het naar boven verschuilen vs. Aardbeving)
opportuniteitskost/schaarste = meer van het ene
betekent minder van het andere
→ de opportuniteitskost stijgt naarmate je meer van
iets produceert
vb. stel je zet alles in op voedsel en niks op
landverdediging en je wil nu meer tanks produceren →van A naar X → Y naar Z
vb. kostprijs van de landsverdediging gaan voor de eerste keer niet meteen naar beneden: eerst
onttrek je de slechtste arbeiders
9
Module 1: Het waarover en hoe van de economische wetenschap ________________ 4
H1: Waarover? _______________________________________________________________________ 4
Het onderzoek domein: enkele definities ______________________________________________________ 4
De economische kringloop ___________________________________________________________________ 4
Hoe welvarend zijn we? ______________________________________________________________________ 6
Drijvende krachten achter de Welvaartstoename _______________________________________________ 7
H2: hoe? ____________________________________________________________________________ 10
De homo economicus ______________________________________________________________________ 10
Het individuele gedragsmodel _______________________________________________________________ 10
Sociale interacties __________________________________________________________________________ 10
Module 2: Marktwerking _______________________________________________________ 12
H3: vraag en aanbod ________________________________________________________________ 12
De ideale markt ____________________________________________________________________________ 12
De vraag (bereidheid tot betalen) ____________________________________________________________ 12
Het aanbod (marginale kosten) ______________________________________________________________ 13
Prijsvorming________________________________________________________________________________ 14
Verschuivingen van vraag- en aanbodcurve ___________________________________________________ 14
H4: schokken en elasticiteiten ______________________________________________________ 16
De eigen prijselasticiteit van de vraag ________________________________________________________ 16
De eigen prijselasticiteit van het aanbod ______________________________________________________ 17
De inkomenselasticiteit van de vraag _________________________________________________________ 17
De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag __________________________________________________ 18
Aanbodschokken ___________________________________________________________________________ 18
Vraagschokken _____________________________________________________________________________ 19
H5: overheidsinterventie in het marktgebeuren ______________________________________ 20
Niet-marktconforme interventies: prijs- en hoeveelheidsregulering _____________________________ 20
Marktconforme interventies: indirecte belastingen en subsidies ________________________________ 21
Toepassing: de woonbonus __________________________________________________________________ 24
Module 3: De onderneming ____________________________________________________ 25
H6: Kosten en ontvangsten __________________________________________________________ 25
De productiefunctie ________________________________________________________________________ 25
Kosten op korte termijn _____________________________________________________________________ 26
Kosten op lange termijn _____________________________________________________________________ 27
Ontvangsten _______________________________________________________________________________ 27
H7: Outputbeslissing _______________________________________________________________ 28
Economische winst _________________________________________________________________________ 28
Optimale productie _________________________________________________________________________ 28
Module 4: Marktvormen _______________________________________________________ 29
H8: volmaakte mededinging _________________________________________________________ 29
Kenmerken ________________________________________________________________________________ 29
KT-aanbod van de competitieve onderneming _________________________________________________ 29
LT-aanbod van de competitieve onderneming _________________________________________________ 30
Marktevenwicht onder perfecte mededinging _________________________________________________ 30
Welvaartsinterpretatie van het marktevenwicht _______________________________________________ 31
1
, H9: monopolie ______________________________________________________________________ 32
Definitie ___________________________________________________________________________________ 32
Oorzaken van monopolie ____________________________________________________________________ 32
Outputkeuze/winstmaximalisatie bij een uniforme prijs ________________________________________ 32
Prijsdiscriminatie ___________________________________________________________________________ 32
Koppelverkoop en tweedelig tarief ___________________________________________________________ 33
Welvaartsanalyse van monopolie ____________________________________________________________ 33
Marktmacht in de realiteit ___________________________________________________________________ 33
H10: oligopolie _____________________________________________________________________ 34
Kenmerken ________________________________________________________________________________ 34
Het Cournot-model: concurrentie via de hoeveelheid __________________________________________ 34
Het Bertrand-model: concurrentie via de prijs _________________________________________________ 35
H11: monopolistische mededinging _________________________________________________ 36
Kenmerken ________________________________________________________________________________ 36
Evenwicht op korte termijn __________________________________________________________________ 36
Evenwicht op lange termijn __________________________________________________________________ 36
Module 5: Marktproblemen ____________________________________________________ 37
H12: publieke goederen en externe effecten _________________________________________ 37
Publieke goederen __________________________________________________________________________ 37
Externe effecten ____________________________________________________________________________ 37
Uitstootnormen ____________________________________________________________________________ 38
Milieuheffingen _____________________________________________________________________________ 38
Verhandelbare emissierechten ______________________________________________________________ 39
H13: asymmetrische informatie _____________________________________________________ 40
Imperfecte versus asymmetrische informatie _________________________________________________ 40
Ex ante asymmetrische informatie en averechtse selectie _____________________________________ 40
Ex post asymmetrische informatie en moreel risico____________________________________________ 41
H14: verdeling ______________________________________________________________________ 42
Van primair inkomen tot individuele welvaart _________________________________________________ 42
Histogram en decielverdeling ________________________________________________________________ 42
Ongelijkheid en armoede ____________________________________________________________________ 43
H15: herverdeling ___________________________________________________________________ 44
Inkomstenbelasting ________________________________________________________________________ 44
Sociale zekerheid ___________________________________________________________________________ 44
Uitdagingen ________________________________________________________________________________ 45
Module 6: Macro-economie ____________________________________________________ 46
H16: de nationale rekeningen _______________________________________________________ 46
Waarde van de productie ____________________________________________________________________ 46
Bruto binnenlands product __________________________________________________________________ 46
Betalingsbalans ____________________________________________________________________________ 47
Nationaal inkomen _________________________________________________________________________ 47
Sparen en investeren in een open economie __________________________________________________ 48
H17: het bbp als maatstaf van de economische activiteit _____________________________ 49
Nominaal en reëel bbp ______________________________________________________________________ 49
De link tussen nominaal en reëel bbp: De BBP-DEFLATOR _____________________________________ 49
Van niveau naar groei _______________________________________________________________________ 49
Groeicijfers als bril op de wereld _____________________________________________________________ 49
2
, Inflatie en nominale groei ___________________________________________________________________ 49
H18: kapitaalmarkten _______________________________________________________________ 50
Inleiding ___________________________________________________________________________________ 50
Basisconcepten uit de financiële economie __________________________________________________ 50
Obligaties __________________________________________________________________________________ 50
Aandelen __________________________________________________________________________________ 50
Vastgoed __________________________________________________________________________________ 51
Kredietverstrekking via banken_______________________________________________________________ 52
H19: het Keynesiaanse model _______________________________________________________ 53
Inleiding en veronderstellingen ______________________________________________________________ 53
Eenvoudig model zonder overheid en zonder buitenland _______________________________________ 53
Een gesloten economie met overheid ________________________________________________________ 55
Module 7: internationale markten ______________________________________________ 58
Hoofdstuk 20: De wisselmarkt _______________________________________________________ 58
De wisselkoers _____________________________________________________________________________ 58
Prijsvorming op de wisselmarkt ______________________________________________________________ 59
Determinanten van de wisselkoers ___________________________________________________________ 60
Formularium __________________________________________________________________ 63
Monitoraten ___________________________________________________________________ 67
3
,Module 1: Het waarover en hoe van de economische
wetenschap
H1: Waarover?
Het onderzoek domein: enkele definities
Economie = bezig houden met collectieve acties om de welvaart te bevorderen
→ overlappingsgrond tussen recht en economie (ze steunen elkaar)
Rechtsregels zijn ‘prijzen’ in economie, ze geven prikkels en sturen het gedrag van mensen.
• Positieve rechtseconomie = het gedrag verklaren
• Normatieve rechtseconomie = kan hetzelfde resultaat niet op een goedkopere manier
worden gebracht
Vb. fijn stof dat vrijkomt in een steenkoolmijn, wat doen? Werknemers meer betalen voor het
gevaar dit dekt ziekte OF ze worden verplicht om afvoersystemen te bouwen OF de eigenaars
draaien op voor de ziekte
Invalshoek (Robbins) = er zijn veel behoeften die kunnen verworven worden door goederen en
diensten waarvoor je schaarse middelen nodig hebt. Je moet een keuze maken hoe, wat, voor
wie je moet produceren.
• Keuzeprobleem = je moet en je kunt kiezen → vrijheidsgraad
• Rationeel handelen = je moet zo veel mogelijk en goed mogelijk maken
• Is de maatschappelijke uitkomst goed volbracht?
Schaarste = middelen beperkt zijn, terwijl onze wensen en behoeften onbeperkt zijn
De economische kringloop
Economische agente = beslissingsnemers
Economische kringloop = interactie tussen economische agenten
Consumptie = verwerven van goederen en diensten om behoefte te bevredigen → welvaart
wordt zo bepaald
Productie = hoe wordt het aangeboden
4
,Ondernemingen
Imputs
• lopende input = verdwijnen (grondstoffen, hulpstoffen)
• productiefactoren = arbeid en kapitaal
o Kapitaalgoederen = middelen die meerdere keren kunnen worden gebruikt vb.
machines → depreciatie = vervangingsinvestering om kapitaal hoog te houden
Investering = aankopen van kapitaalgoed → doel?
• Bruto- investering = vervangingsinvestering
• Netto-investering = toegevoegde waarde
Bruto toegevoegde waarde = inkomen die ingevoerd wordt om inkopen te maken
Gezinnen
• Hoeveel werken? Welk loon?
• Wat met het inkomen doen? Vaste kosten → Sparen of consumeren
Overheid
• Regulering vb. misbruik voorkomen
• Inkomensverdeling
• Producent van publieke goederen = geven de opdracht en financieren
• Sturen van economische activiteit = armoede voorkomen door prijzen te verlagen of juist
te verhogen
Financiële instellingen
= tussenpersoon tussen economische agenten die geld uitlenen en deze die geld ontlenen.
• Destructief = chaos, economie verslechterd
Buitenland
• België is een open economie → groot deel productie wordt geëxporteerd of geïmporteerd
5
,Arbeidsmarkten = gezinnen (aanbieders) en ondernemingen → inkomen
Outputmarkten = ondernemingen bieden goederen aan gezinnen aan
Hoe welvarend zijn we?
Hoe totale productie meten?
Bruto binnenlands product = BBP
Q = geproduceerde hoeveelheid één goed
P = geproduceerde hoeveelheid ander goed
Probleem
• Internationaal: Kijken naar totale wereld (euro, dollar, pond) → wisselkoers
• Intertemporaal: Stijging per jaar door meer productie of we produceren evenveel maar
zijn duurder geworden → welvaart hangt af van de omvang van verkoop, reële grote
→ je kiest een basisjaar waarvan je de waarde van productie gaat meten in elk jaar maar de
prijzen blijven stabiel = kan enkel door fysische hoeveelheden veranderen
• PPP-dollar = wisselkoers die zorgt dat je in elk land hetzelfde kan kopen
• Reëel BPP = fysische waarde
→ totale bevolking delen zodat het gelijk blijft doorheen de tijd = er wordt meer inkomen
gecreëerd dan 1000 jaar gelden
6
, Wat zijn de factoren? (vraag)
• Frequentie histogram = hoeveel landen met een bepaalde welvaart (0-200 zeer laag en er
zijn zo 12 landen)
• Indexcijfers: vb. België als basis gebruiken en alles hiermee vergelijken, 100
→ Frankrijk 89 – Morocco 14 – Burundi 1,5
• Positieve correlatie = landen met een hoge welvaart hebben gemiddeld ook een hoge
leeftijd
• Sectorieel werkgelegenheidsaandeel = landbouw en industrie daalt strekt terwijl
diensten stijgen
• Verdeling budget = nu geeft met anders geld uit dan vroeger → kapitaalintentie is anders
geworden
Marktmechanisme = op een onzichtbare manier wordt de vraag ‘wat, hoe, hoeveel wordt er
geproduceerd’ beantwoordt
Drijvende krachten achter de Welvaartstoename
1. Productiviteit
= productie per gepresteerd uur/gemiddelde arbeidsproductiviteit → enorm gestegen bij
welvaart
2. Totaal aantal uren
= gemiddeld aantal uren → max 24
3. Hoeveel gaan effectief werken → teller kleiner dan noemer = 1
4. Hoeveel bieden arbeid aan → teller groter dan noemer = 1
5. Werkzame leeftijd
1. Specialisatie en arbeidsverdeling
Adam Smith: ‘om één spelt te produceren heb je er 18 handelingen nodig. Een arbeider zou op
een dag maar 20 spelden produceren. Maar stel er zijn 18 werknemers dan kunnen er 200
geproduceerd worden.’ → door specialisatie vaan een handeling gaat het veel vlotter
2. Technologische vooruitgang
Thomas Malthus: mensen gaan ten onder omdat de productie stelselmatig afneemt
(hongersnood) → mensheid ten onder maar gebeurd niet
1. Medische ontwikkeling (contraceptie)
2. Betere productie van voedsel → Uiteindelijk veel minder manuur om dezelfde productie
te verkrijgen
3. Specialisatie en internationale handel
David Ricardo: internationale specialisatie → verhoogde arbeidsproductiviteit
Landen gaan enkel produceren waar ze goed in zijn dan gaat de productie omhoog, maar
wanneer teveel landen zich gaan specialiseren dan moeten ze met andere landen ruilen.
Hierdoor heeft iedereen een voordeel.
7
,Wet van de comparatieve voordelen = relatief het meeste efficiënt
• Twee landen = Engeland, Textiel en Portugal, Wijn
• Productiefactor = arbeid
• Constante arbeidsproductiviteit = maakt niet uit hoeveel uur je gewerkt hebt het is gelijk
• Beschikbare arbeid = 200.000 manjaren per land
!!! beide landen verschillen in arbeidsproductiviteit in de activiteiten
Comparatief voordeel = relatief meest efficiënt in een goed
• Portugal: efficiënter in beide (lager getal)
o Heeft het absoluut voordeel, maar gaat handel drijven om meer te de
productiecurve hoger dan de consumentencurve te krijgen
o Relatief het meest efficiënt in wijn = heeft het minst manuren nodig
• Engeland: minst slecht in textiel → comparatief voordeel
Wijn Textiel
Manjaren per Maximale Verhoudings- Manjaren per Maximale Verhoudings-
eenheid Output gewijs eenheid Output gewijs
Engeland 125 1600 1W = 1,25 T 100 2000 1T = 0,8 W
Portugal 40 5000 1W = 0,5 T 80 2500 1T = 2 W
CONCLUSIE: alle arbeid waarover Engeland beschikt zet ze in textiel en Portugal alles op wijn
Opportuniteitskost = kiezen is verliezen = waarde van de best mogelijke alternatieve
aanwending van de middelen waaraan verzaakt is
• altijd positief (enkel 0 bij afwezigheid schaarste)
• ruilmogelijkheden: goed is duur in een land en goedkoop in het ander en omgekeerd
➔ ruilvergoeding moet tussen 0,5 textiel/wijn en 1,25 textiel/wijn zijn want anders kunnen de
landen het zelf beter doen.
8
, Situatie bij 1 wijn = 1 textiel
Punt Q en S zouden bereikbaar kunnen zijn MAAR probleem want Engeland kan max 2000
eenheden textiel produceren
Punt T = Portugal ruilt 2000 eenheden wijn voor 2000 eenheden textiel → indien er meer textiel
nodig is dan moeten ze dit zelf produceren
!!! De consumptiemogelijkheid curve kan boven de productiemogelijkheid curve liggen bij
internationale handel !!!
BESLUIT: relatieve verschillen in arbeidsproductiviteit
• verschil in opportuniteitskosten = consumptiemogelijkheden zijn ruimer
• comparatieve voordelen
• specialisatie en ruil
productiemogelijkheid curve
= alle middelen op een efficiënte manier inzet
→ momentopname (wanneer het productiever wordt
gaat het naar boven verschuilen vs. Aardbeving)
opportuniteitskost/schaarste = meer van het ene
betekent minder van het andere
→ de opportuniteitskost stijgt naarmate je meer van
iets produceert
vb. stel je zet alles in op voedsel en niks op
landverdediging en je wil nu meer tanks produceren →van A naar X → Y naar Z
vb. kostprijs van de landsverdediging gaan voor de eerste keer niet meteen naar beneden: eerst
onttrek je de slechtste arbeiders
9
