EERSTELIJNSPSYCHOLOGIE BY ROXANNE
BOGAERT
Contents
Situering ELP...................................................................................................................... 4
Situering......................................................................................................................... 4
Internationaal:............................................................................................................. 4
Nationaal:.................................................................................................................... 4
Karakteristieken & ELP-zorg............................................................................................ 4
Proces ELP-zorg............................................................................................................... 5
Assessment.................................................................................................................. 5
Gezamenlijke casusconceptualisatie............................................................................5
Gedeelde besluitvorming............................................................................................. 5
ELP interventies........................................................................................................... 6
Behandelvormen.......................................................................................................... 6
Conventie ELP-zorg......................................................................................................... 6
Uitdagingen werkveld..................................................................................................... 7
Modellen en visies ELP....................................................................................................... 7
Kortdurende behandelmodellen......................................................................................8
Wetenschappelijke evidentie.......................................................................................9
KOP-model...................................................................................................................... 9
Theoretisch concept K =O x P.....................................................................................9
Balans: reflectie, relevantie, uitzicht & ontwikkeling....................................................9
In praktijk: behandelproces in 5 stappen...................................................................10
KOP- en PrOP-model......................................................................................................... 11
PrOP – model................................................................................................................. 12
Opbouw in 3 fasen..................................................................................................... 12
Werken met ouders................................................................................................... 13
Assessment en indicatiestelling.......................................................................................14
Inleiding........................................................................................................................ 14
Assessment................................................................................................................ 14
Indicatiestelling............................................................................................................. 14
Belangrijke indicatiecriteria binnen huidige conventie...............................................14
Assessment & indicatiestelling via KOP-model..............................................................16
Klachten..................................................................................................................... 16
Omstandigheden....................................................................................................... 16
Persoonlijke stijl......................................................................................................... 16
Interventies kinderen, volwassenen en ouderen..............................................................18
Emotieregulatie............................................................................................................. 18
Transdiagnostische factoren......................................................................................18
1
VUB 1e lijnspsychologie
, Emotieregulatie: theoretisch concept........................................................................18
Interventies emotie-regulatie.....................................................................................18
Verdieping: Emotie-coaching.....................................................................................19
Sociale vaardigheden.................................................................................................... 21
Theoretische achtergrond..........................................................................................21
Interventies sociale vaardigheden.............................................................................21
Verdieping: psycho-educatie en vaardigheidsversterkende oefeningen....................22
Vaardigheidsversterkende oefeningen.......................................................................22
Zelfbeeld....................................................................................................................... 22
Theoretische achtergrond..........................................................................................22
Interventies zelfbeeld................................................................................................ 23
Verdieping: negatief zelfbeeld behandeling...............................................................24
ELP – zorg: slaapproblemen............................................................................................. 26
Slaap algemeen............................................................................................................ 26
Slaapproblemen............................................................................................................ 26
Verdieping: interventie insomnie..................................................................................26
Ontstaansmodel langdurige insomnie........................................................................26
Cognitieve gedragstherapie voor Insomnie:...............................................................27
Voorspellers van behandelrespons:...........................................................................27
Aandachtspunten voor …........................................................................................... 27
Assessment insomnia................................................................................................ 28
Interventies slaap...................................................................................................... 28
ELP interventies bij ouderen............................................................................................. 31
Gedragsactivatie........................................................................................................... 31
Levensfase ouderen...................................................................................................... 33
Gedragsactivatie bij ouderen........................................................................................34
E mental health................................................................................................................ 35
Digital mental health: introductie.................................................................................35
Uitdagingen.................................................................................................................. 36
Voorbeelden.................................................................................................................. 36
Samengevat.................................................................................................................. 36
Psycho-educatie in de eerstelijn: een krachtig fundament...............................................37
Psycho-educatie............................................................................................................ 37
Werken met groepen.................................................................................................... 38
Voorbeelden psycho-educatie.......................................................................................38
Transdiagnostisch...................................................................................................... 38
Specifieke klachten.................................................................................................... 38
Voorbeeld examenvraag!................................................................................................. 39
Audio ENGELS:
2
VUB 1e lijnspsychologie
, ELP Podcast 2024-2025.wav
3
VUB 1e lijnspsychologie
,SITUERING ELP
SITUERING
INTERNATIONAAL:
WHO – piramide: mentale gezondheidszorg als een gelaagd systeem met een breed en
toegankelijk aanbod van basispsychologische zorg
- 0e lijn: zelfzorg, apps, familie
- 1e lijn: basiszorg, kortdurend, dicht bij huis (vb. CLB,
huisarts)
- 2e lijn: gespecialiseerde zorg (vb. GGZ)
- 3e lijn: intensieve & langdurige zorg (vb. residentiële
diensten met opname)
stepped & matched care: juiste zorg, juiste plaats, juiste
tijd, door juiste persoon
NATIONAAL:
GGZ BE is omgekeerd georganiseerd tov WHO-piramide: Gespecialiseerde zorg >
Eerstelijnszorg
Nood aan een bredere basis vd piramide vermaatschappelijking vd zorg (meer
toegang in eigen leefcontext)
Het public mental health perspectief als leidraad bij hervorming in de GGZ:
Klassieke medische benadering Public Mental Health
Hoe behandel/verzorg ik dit zieke Hoe hou ik de populatie zo gezond en
individu? tevreden mogelijk?
Focus op een gedeeltelijke populatie, Focus op de brede populatie
namelijk zij die ziek zijn We kijken niet enkel naar wie ziek is,
maar ook naar wie gezond is (om
gezond te houden)
In de klassieke medische zorg We wachten niet passief af tot iemand
wachten we tot patiënten naar ons naar ons kom, maar zoeken ook actief
toe komen diegenen op die hulp nodig hebben.
Interventiespectrum Nationale situering
KARAKTERISTIEKEN & ELP-ZORG
De ELP is gericht op het verhogen van de zelfredzaamheid en autonomie van de
patiënt/cliënt binnen zijn of haar context en dichtbij huis. Het is een (vroegtijdige)
klinisch psychologische begeleiding, generalistisch én kortdurend.
1ste lijn V 2de lijn
S
Psychologische zorg of steun Psychotherapie
Kortdurend, afgebakend traject Duur zo lang als nodig
Milde, matige klachten, preventief Matige tot ernstige klachten, niet
pluis
4
VUB 1e lijnspsychologie
, Generalistisch en transdiagnostisch Specialistisch
In settings, netwerk (ziekenhuizen, huisarts, GGZ, zelfstandige praktijk
WGC, …)
Opdrachten ELP: Vroegdetectie Vroeginterventie Oriëntatie
Samenwerking
Profiel & competenties ELP:
- Master KLP of orthopedagogiek + erkenning/visum
- Vaardigheden:
o Kennis psychopathologie, assessment & interventies
o Kan interdisciplinair samenwerken
o Kennis sociale kaart
- Competenties:
PROCES ELP-ZORG
ASSESSMENT
- Open & semi-gestructureerde gesprekken
- (Screenings)vragenlijsten & observaties (ook digitaal)
- Inzicht in krachten, risicofactoren & ernst vd problematiek
GEZAMENLIJKE CASUSCONCEPTUALISATIE
Hypothesevorming over de beïnvloedende factoren in de problematiek vd cliënts’
leefsituatie,
vb KOP-model
Klachten = Omstandigheden X Persoonskenmerken
GEDEELDE BESLUITVORMING
Samen met pt
5
VUB 1e lijnspsychologie
, ELP INTERVENTIES
Relatie-opbouw Informeren/psycho- Herstellen/bevorderen van
De vraag educatie de communicatie tussen
verduidelijken/uitwerken Keuze van werkbare leden van de context
Een werkbare dagelijkse doelen en van werkwijze Meta-interventies gericht
realiteit proberen te om doelen te realiseren op het proces van de
installeren Identificeren en basispsychologische zorg,
Het streven naar/innemen mobiliseren van de de afsluiting en opvolging
van een meta-cognitieve veerkracht/krachten van Shared decision making
positie t.a.v. zijn of haar de persoon en zijn omtrent
problemen omgeving afsluiting/opvolging/verwij
Gezamenlijke Informeren/psycho- zing
casusconceptualisatie educatie Lichaamsgerichte
maken Keuze van werkbare interventies
Identificeren en doelen en van werkwijze Consultatief werk
mobiliseren van de om doelen te realiseren
veerkracht/krachten van
de persoon en zijn
omgeving
BEHANDELVORMEN
Eenheid: Individu, Leefcontext & Groep
Modaliteiten:
- Face to face, Online & Blended care
- Mondeling, schriftelijk, apps, webinars, chat, sociale media, games
CONVENTIE ELP-ZORG
Een zorgaanbod Eerstelijns en
aangepast aan de gespecialiseerde
noden van de DOEL: psychologische
bevolking Psychologische zorg zorg
toegankelijk maken, op
het niveau van het
opstarten én op het
niveau van de prijs
Welke ANALYSIS
zorgverleners
Tarieven?
kunnen deze zorg
voorzien?
Zorgaanbod obv noden vd bevolking:
Verdeling volgens realiteit Verdeling door Leeftijdsgroep Volgens 2
en principes
Activiteitengebied Netwerken GGZ Netwerken Stepped care
- Kinderen & GGZ
Socio-economische situatie jongeren → 0 – 23j Matched care
6
VUB 1e lijnspsychologie
BOGAERT
Contents
Situering ELP...................................................................................................................... 4
Situering......................................................................................................................... 4
Internationaal:............................................................................................................. 4
Nationaal:.................................................................................................................... 4
Karakteristieken & ELP-zorg............................................................................................ 4
Proces ELP-zorg............................................................................................................... 5
Assessment.................................................................................................................. 5
Gezamenlijke casusconceptualisatie............................................................................5
Gedeelde besluitvorming............................................................................................. 5
ELP interventies........................................................................................................... 6
Behandelvormen.......................................................................................................... 6
Conventie ELP-zorg......................................................................................................... 6
Uitdagingen werkveld..................................................................................................... 7
Modellen en visies ELP....................................................................................................... 7
Kortdurende behandelmodellen......................................................................................8
Wetenschappelijke evidentie.......................................................................................9
KOP-model...................................................................................................................... 9
Theoretisch concept K =O x P.....................................................................................9
Balans: reflectie, relevantie, uitzicht & ontwikkeling....................................................9
In praktijk: behandelproces in 5 stappen...................................................................10
KOP- en PrOP-model......................................................................................................... 11
PrOP – model................................................................................................................. 12
Opbouw in 3 fasen..................................................................................................... 12
Werken met ouders................................................................................................... 13
Assessment en indicatiestelling.......................................................................................14
Inleiding........................................................................................................................ 14
Assessment................................................................................................................ 14
Indicatiestelling............................................................................................................. 14
Belangrijke indicatiecriteria binnen huidige conventie...............................................14
Assessment & indicatiestelling via KOP-model..............................................................16
Klachten..................................................................................................................... 16
Omstandigheden....................................................................................................... 16
Persoonlijke stijl......................................................................................................... 16
Interventies kinderen, volwassenen en ouderen..............................................................18
Emotieregulatie............................................................................................................. 18
Transdiagnostische factoren......................................................................................18
1
VUB 1e lijnspsychologie
, Emotieregulatie: theoretisch concept........................................................................18
Interventies emotie-regulatie.....................................................................................18
Verdieping: Emotie-coaching.....................................................................................19
Sociale vaardigheden.................................................................................................... 21
Theoretische achtergrond..........................................................................................21
Interventies sociale vaardigheden.............................................................................21
Verdieping: psycho-educatie en vaardigheidsversterkende oefeningen....................22
Vaardigheidsversterkende oefeningen.......................................................................22
Zelfbeeld....................................................................................................................... 22
Theoretische achtergrond..........................................................................................22
Interventies zelfbeeld................................................................................................ 23
Verdieping: negatief zelfbeeld behandeling...............................................................24
ELP – zorg: slaapproblemen............................................................................................. 26
Slaap algemeen............................................................................................................ 26
Slaapproblemen............................................................................................................ 26
Verdieping: interventie insomnie..................................................................................26
Ontstaansmodel langdurige insomnie........................................................................26
Cognitieve gedragstherapie voor Insomnie:...............................................................27
Voorspellers van behandelrespons:...........................................................................27
Aandachtspunten voor …........................................................................................... 27
Assessment insomnia................................................................................................ 28
Interventies slaap...................................................................................................... 28
ELP interventies bij ouderen............................................................................................. 31
Gedragsactivatie........................................................................................................... 31
Levensfase ouderen...................................................................................................... 33
Gedragsactivatie bij ouderen........................................................................................34
E mental health................................................................................................................ 35
Digital mental health: introductie.................................................................................35
Uitdagingen.................................................................................................................. 36
Voorbeelden.................................................................................................................. 36
Samengevat.................................................................................................................. 36
Psycho-educatie in de eerstelijn: een krachtig fundament...............................................37
Psycho-educatie............................................................................................................ 37
Werken met groepen.................................................................................................... 38
Voorbeelden psycho-educatie.......................................................................................38
Transdiagnostisch...................................................................................................... 38
Specifieke klachten.................................................................................................... 38
Voorbeeld examenvraag!................................................................................................. 39
Audio ENGELS:
2
VUB 1e lijnspsychologie
, ELP Podcast 2024-2025.wav
3
VUB 1e lijnspsychologie
,SITUERING ELP
SITUERING
INTERNATIONAAL:
WHO – piramide: mentale gezondheidszorg als een gelaagd systeem met een breed en
toegankelijk aanbod van basispsychologische zorg
- 0e lijn: zelfzorg, apps, familie
- 1e lijn: basiszorg, kortdurend, dicht bij huis (vb. CLB,
huisarts)
- 2e lijn: gespecialiseerde zorg (vb. GGZ)
- 3e lijn: intensieve & langdurige zorg (vb. residentiële
diensten met opname)
stepped & matched care: juiste zorg, juiste plaats, juiste
tijd, door juiste persoon
NATIONAAL:
GGZ BE is omgekeerd georganiseerd tov WHO-piramide: Gespecialiseerde zorg >
Eerstelijnszorg
Nood aan een bredere basis vd piramide vermaatschappelijking vd zorg (meer
toegang in eigen leefcontext)
Het public mental health perspectief als leidraad bij hervorming in de GGZ:
Klassieke medische benadering Public Mental Health
Hoe behandel/verzorg ik dit zieke Hoe hou ik de populatie zo gezond en
individu? tevreden mogelijk?
Focus op een gedeeltelijke populatie, Focus op de brede populatie
namelijk zij die ziek zijn We kijken niet enkel naar wie ziek is,
maar ook naar wie gezond is (om
gezond te houden)
In de klassieke medische zorg We wachten niet passief af tot iemand
wachten we tot patiënten naar ons naar ons kom, maar zoeken ook actief
toe komen diegenen op die hulp nodig hebben.
Interventiespectrum Nationale situering
KARAKTERISTIEKEN & ELP-ZORG
De ELP is gericht op het verhogen van de zelfredzaamheid en autonomie van de
patiënt/cliënt binnen zijn of haar context en dichtbij huis. Het is een (vroegtijdige)
klinisch psychologische begeleiding, generalistisch én kortdurend.
1ste lijn V 2de lijn
S
Psychologische zorg of steun Psychotherapie
Kortdurend, afgebakend traject Duur zo lang als nodig
Milde, matige klachten, preventief Matige tot ernstige klachten, niet
pluis
4
VUB 1e lijnspsychologie
, Generalistisch en transdiagnostisch Specialistisch
In settings, netwerk (ziekenhuizen, huisarts, GGZ, zelfstandige praktijk
WGC, …)
Opdrachten ELP: Vroegdetectie Vroeginterventie Oriëntatie
Samenwerking
Profiel & competenties ELP:
- Master KLP of orthopedagogiek + erkenning/visum
- Vaardigheden:
o Kennis psychopathologie, assessment & interventies
o Kan interdisciplinair samenwerken
o Kennis sociale kaart
- Competenties:
PROCES ELP-ZORG
ASSESSMENT
- Open & semi-gestructureerde gesprekken
- (Screenings)vragenlijsten & observaties (ook digitaal)
- Inzicht in krachten, risicofactoren & ernst vd problematiek
GEZAMENLIJKE CASUSCONCEPTUALISATIE
Hypothesevorming over de beïnvloedende factoren in de problematiek vd cliënts’
leefsituatie,
vb KOP-model
Klachten = Omstandigheden X Persoonskenmerken
GEDEELDE BESLUITVORMING
Samen met pt
5
VUB 1e lijnspsychologie
, ELP INTERVENTIES
Relatie-opbouw Informeren/psycho- Herstellen/bevorderen van
De vraag educatie de communicatie tussen
verduidelijken/uitwerken Keuze van werkbare leden van de context
Een werkbare dagelijkse doelen en van werkwijze Meta-interventies gericht
realiteit proberen te om doelen te realiseren op het proces van de
installeren Identificeren en basispsychologische zorg,
Het streven naar/innemen mobiliseren van de de afsluiting en opvolging
van een meta-cognitieve veerkracht/krachten van Shared decision making
positie t.a.v. zijn of haar de persoon en zijn omtrent
problemen omgeving afsluiting/opvolging/verwij
Gezamenlijke Informeren/psycho- zing
casusconceptualisatie educatie Lichaamsgerichte
maken Keuze van werkbare interventies
Identificeren en doelen en van werkwijze Consultatief werk
mobiliseren van de om doelen te realiseren
veerkracht/krachten van
de persoon en zijn
omgeving
BEHANDELVORMEN
Eenheid: Individu, Leefcontext & Groep
Modaliteiten:
- Face to face, Online & Blended care
- Mondeling, schriftelijk, apps, webinars, chat, sociale media, games
CONVENTIE ELP-ZORG
Een zorgaanbod Eerstelijns en
aangepast aan de gespecialiseerde
noden van de DOEL: psychologische
bevolking Psychologische zorg zorg
toegankelijk maken, op
het niveau van het
opstarten én op het
niveau van de prijs
Welke ANALYSIS
zorgverleners
Tarieven?
kunnen deze zorg
voorzien?
Zorgaanbod obv noden vd bevolking:
Verdeling volgens realiteit Verdeling door Leeftijdsgroep Volgens 2
en principes
Activiteitengebied Netwerken GGZ Netwerken Stepped care
- Kinderen & GGZ
Socio-economische situatie jongeren → 0 – 23j Matched care
6
VUB 1e lijnspsychologie
