Inhoudsopgave Hoorcolleges Inleiding in de Forensische Psychologie
(500868-B-6) – Collegejaar 2023/2024
Hoorcollege 1………………………………………………..…………………………………blz. 2 t/m 9
Introductie
Hoorcollege 2………………………………………………………………………………blz. 10 t/m 14
Verklaringsmodellen
Hoorcollege 3……….………………………………………………………………………blz. 15 t/m 19
Biopsychosociale modellen
Hoorcollege 4……….………………………………………………………………………blz. 20 t/m 24
Ontwikkeling antisociaal gedrag
Hoorcollege 5……….………………………………………………………………………blz. 25 t/m 30
Morele cognities
Hoorcollege 6……….………………………………………………………………………blz. 31 t/m 37
Agressie
Hoorcollege 7…………………………………………….…………………………………blz. 38 t/m 47
Partnergeweld
Hoorcollege 8 + 9 …………………………………………………………………………blz. 48 t/m 64
Psychopathie
Hoorcollege 10 ………………………………………………….…………………………blz. 65 t/m 71
Forensische seksuologie
Hoorcollege 11……….………………………………………….…………………………blz. 72 t/m 77
Risicotaxatie
,Inleiding in de Forensische Psychologie
Docent: Dr. Elien De Caluwé
HC 1 – Introductie
Wat is klinische forensische psychologie?
- Wetenschap die zich bezighoudt met:
o Afwijkend (antisociaal) gedrag
o Persoonlijkheid (NPS, ASPS, BPS, HPS)
o Cognities (psychopathie, verstandelijke beperking)
o Preventie en interventie (risico- en beschermende factoren)
o Diagnostiek
o Snijvlak met de andere takken van psychologie
▪ Medische – hersentrauma
▪ Biologische – genen
▪ Ontwikkelings – jeugd, trauma
▪ Sociale – omgeving, opvoeding, peers
Het forensische werkveld
- Politiebureau en huis van bewaring (hechtenis, geen straf uitzitten)
- Gevangenis en Penitentiair Psychiatrisch Centrum
o PPC; afdeling binnen een gevangenis, hier krijgen mensen continue psychiatrische
zorg, bijv. verstandelijke beperking
- Pro-Justitia rapportage (NIFP): Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en
Psychologie) – Persoonlijkheidsonderzoek
- Zorginstellingen:
o Forensisch psychiatrische poliklinieken deeltijdbehandeling
▪ Ambulant/extramuraal, thuis wonen
o Forensische woonbegeleiding (F-RIBW) – Niveau 1 (begeleiding bij zelfstandig
wonen)
➔ Ambulant
o Forensische Psychiatrische Afdelingen (FPA) – Niveau 2
o Forensische Psychiatrische Klinieken (FPK) – Niveau 3
o Forensische Verslavingszorg Klinieken (FVK)
o Forensische Psychiatrische Centra (FPC) = TBS kliniek – Niveau 4 (strengste
beveiliging)
➔ Residentieel (slapen daar)
Hangen of leven – Kevin
- https://www.youtube.com/watch?v=2kp_mEFEswk
o Kevin steelt dingen (voor geld niet voor de spanning)
o Voelt schuldgevoel
o Wil wel baan maar lukt niet met strafblad
- Criminele carrière start vaak op jonge leeftijd
- Hoe eerder de fout in (of problemen starten), hoe hardnekkiger de problemen
- Blijvende problematiek: moeite krijgen van een baan
- Wat kunnen we hier aan doen?
,Leerdoelen
- Expert op het gebied van geestelijke gezondheidszorg van ontregelde volwassenen en
jongeren
o Wanneer gaat normale ontwikkeling mis?
o Wat zijn risico- en beschermende factoren?
o Hoe kan ik die factoren vaststellen bij mijn client?
o Wat zijn effectieve behandelingen?
o Hoe voer ik die behandelingen uit?
- Scientist-practitioner
o Kritisch nadenken over klinische praktijk; vraagstukken uit de praktijk oppakken +
analyseren = perfecte combinatie!
4 thema’s
1. Geschiedenis, wetgeving en organisatie
2. Verklaringsmodellen
3. Uitingen
4. Risicotaxatie
Dit hoorcollege
- Achtergrond en geschiedenis Forensische Psychologie
o Origine psychiatrie/psychologie en recht
o Nederlandse forensische structuur en organisatie
- Korte introductie 4 thema’s
, Geschiedenis forensische psychologie (eeuw kennen, niet exact jaartal)
De oorsprong van de ‘Forensische Psychologie’
- Hippocrates (460-377 v.Chr.) → medicus, betrokken bij een rechtszaak, iemand werd
verdacht van een geestesziekte en daarom de vraag of er strafvermindering moest komen
(verminderde toerekeningsvatbaarheid/ontoerekeningsvatbaarheid)
o Middeleeuwen (ca. 500-1500) → mensen die minder intellectueel waren +
geestesziek werden onnozel genoemd
▪ Onder curatele van familie (als persoon iets deed kreeg familie straf of
moest boete betalen)
▪ Familie kreeg machtiging voor opsluiting
- Vóór de Verlichting (vóór wetenschap intrede deed)
o 15e eeuw: oprichting dolhuizen → er moest iets opgericht worden van zorg
(voorloper van forensische psychiatrie/’zorg’), zorg was niet goed + onethisch
vandaag de dag (zoals onderdompeling in bad, foltering vanuit het idee ze te helpen)
o Bezeten: heksenvervolging (met name 16e en 17e eeuw) → mensen die bezeten
waren moesten genezen worden, door bedevaartstochten, aan ringen werden ze
vastgeketend om te genezen (exorcisme), en anders de brandstapel
o Johannes Wier (1515-1588) → misschien zijn er bepaalde natuurlijke oorzaken ipv
duivel als oorzaak (voorloper van forensische wetenschap)
Een ommekeer – de Verlichting
- 18e eeuw: Franse Revolutie – het verlichte denken
o Iedereen vanaf geboorte verschil goed en kwaad weten → Gelijk voor de wet,
iedereen toerekeningsvatbaar (5-jarige kan ook doodstraf krijgen)
- 1810: Code Pénal (FR; bepaalde code van allerlei artikels)
- 1809 in NL: Crimineel Wetboek (werd ontwikkeld, hiervoor had rechter alle macht en kon
volledig zijn ding doen); 1811: Code Pénal (NL)
- 1886: invoering Wetboek van Strafrecht (< 10 jaar geen straffen en < 16 lagere straffen,
voorbode van huidig rechtssysteem)
- Meer aandacht psychische afwijkingen, afschaffen doodstraf, lijfstraffen etc.
o Natuurwetenschappelijke benaderingen
- Engeland: ‘Moral treatment’
- Enkele wettelijke regelingen voor opsluiting psychisch gestoorden
19e eeuw
- Pinel: ‘manie sans délire’ = gemoedstoestand zonder aantasting van het verstand
o Maar zonder aantasting verstand kun je ook delict plegen
o Eerst werd gedacht dat mensen met psychische stoornis ook een laag IQ hebben,
maar met normaal IQ kan ook + nu alleen kijken naar geestelijke toestand
- Steeds meer rechtszaken waarin de dader niet (of minder) gestraft werd op grond van de
geestelijke toestand → ontstaan ontoerekeningsvatbaarheid
- 1841: eerste Krankzinnigenwet – toezicht + verbetering
o Mensen zijn eigenlijk ziek, hebben een probleem + hieruit delict gepleegd
o Verbeteringsgesticht, hier werden stoute kinderen/kinderen met problemen gestopt
o Rechter mocht tot 1 jaar opname bepalen
(500868-B-6) – Collegejaar 2023/2024
Hoorcollege 1………………………………………………..…………………………………blz. 2 t/m 9
Introductie
Hoorcollege 2………………………………………………………………………………blz. 10 t/m 14
Verklaringsmodellen
Hoorcollege 3……….………………………………………………………………………blz. 15 t/m 19
Biopsychosociale modellen
Hoorcollege 4……….………………………………………………………………………blz. 20 t/m 24
Ontwikkeling antisociaal gedrag
Hoorcollege 5……….………………………………………………………………………blz. 25 t/m 30
Morele cognities
Hoorcollege 6……….………………………………………………………………………blz. 31 t/m 37
Agressie
Hoorcollege 7…………………………………………….…………………………………blz. 38 t/m 47
Partnergeweld
Hoorcollege 8 + 9 …………………………………………………………………………blz. 48 t/m 64
Psychopathie
Hoorcollege 10 ………………………………………………….…………………………blz. 65 t/m 71
Forensische seksuologie
Hoorcollege 11……….………………………………………….…………………………blz. 72 t/m 77
Risicotaxatie
,Inleiding in de Forensische Psychologie
Docent: Dr. Elien De Caluwé
HC 1 – Introductie
Wat is klinische forensische psychologie?
- Wetenschap die zich bezighoudt met:
o Afwijkend (antisociaal) gedrag
o Persoonlijkheid (NPS, ASPS, BPS, HPS)
o Cognities (psychopathie, verstandelijke beperking)
o Preventie en interventie (risico- en beschermende factoren)
o Diagnostiek
o Snijvlak met de andere takken van psychologie
▪ Medische – hersentrauma
▪ Biologische – genen
▪ Ontwikkelings – jeugd, trauma
▪ Sociale – omgeving, opvoeding, peers
Het forensische werkveld
- Politiebureau en huis van bewaring (hechtenis, geen straf uitzitten)
- Gevangenis en Penitentiair Psychiatrisch Centrum
o PPC; afdeling binnen een gevangenis, hier krijgen mensen continue psychiatrische
zorg, bijv. verstandelijke beperking
- Pro-Justitia rapportage (NIFP): Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en
Psychologie) – Persoonlijkheidsonderzoek
- Zorginstellingen:
o Forensisch psychiatrische poliklinieken deeltijdbehandeling
▪ Ambulant/extramuraal, thuis wonen
o Forensische woonbegeleiding (F-RIBW) – Niveau 1 (begeleiding bij zelfstandig
wonen)
➔ Ambulant
o Forensische Psychiatrische Afdelingen (FPA) – Niveau 2
o Forensische Psychiatrische Klinieken (FPK) – Niveau 3
o Forensische Verslavingszorg Klinieken (FVK)
o Forensische Psychiatrische Centra (FPC) = TBS kliniek – Niveau 4 (strengste
beveiliging)
➔ Residentieel (slapen daar)
Hangen of leven – Kevin
- https://www.youtube.com/watch?v=2kp_mEFEswk
o Kevin steelt dingen (voor geld niet voor de spanning)
o Voelt schuldgevoel
o Wil wel baan maar lukt niet met strafblad
- Criminele carrière start vaak op jonge leeftijd
- Hoe eerder de fout in (of problemen starten), hoe hardnekkiger de problemen
- Blijvende problematiek: moeite krijgen van een baan
- Wat kunnen we hier aan doen?
,Leerdoelen
- Expert op het gebied van geestelijke gezondheidszorg van ontregelde volwassenen en
jongeren
o Wanneer gaat normale ontwikkeling mis?
o Wat zijn risico- en beschermende factoren?
o Hoe kan ik die factoren vaststellen bij mijn client?
o Wat zijn effectieve behandelingen?
o Hoe voer ik die behandelingen uit?
- Scientist-practitioner
o Kritisch nadenken over klinische praktijk; vraagstukken uit de praktijk oppakken +
analyseren = perfecte combinatie!
4 thema’s
1. Geschiedenis, wetgeving en organisatie
2. Verklaringsmodellen
3. Uitingen
4. Risicotaxatie
Dit hoorcollege
- Achtergrond en geschiedenis Forensische Psychologie
o Origine psychiatrie/psychologie en recht
o Nederlandse forensische structuur en organisatie
- Korte introductie 4 thema’s
, Geschiedenis forensische psychologie (eeuw kennen, niet exact jaartal)
De oorsprong van de ‘Forensische Psychologie’
- Hippocrates (460-377 v.Chr.) → medicus, betrokken bij een rechtszaak, iemand werd
verdacht van een geestesziekte en daarom de vraag of er strafvermindering moest komen
(verminderde toerekeningsvatbaarheid/ontoerekeningsvatbaarheid)
o Middeleeuwen (ca. 500-1500) → mensen die minder intellectueel waren +
geestesziek werden onnozel genoemd
▪ Onder curatele van familie (als persoon iets deed kreeg familie straf of
moest boete betalen)
▪ Familie kreeg machtiging voor opsluiting
- Vóór de Verlichting (vóór wetenschap intrede deed)
o 15e eeuw: oprichting dolhuizen → er moest iets opgericht worden van zorg
(voorloper van forensische psychiatrie/’zorg’), zorg was niet goed + onethisch
vandaag de dag (zoals onderdompeling in bad, foltering vanuit het idee ze te helpen)
o Bezeten: heksenvervolging (met name 16e en 17e eeuw) → mensen die bezeten
waren moesten genezen worden, door bedevaartstochten, aan ringen werden ze
vastgeketend om te genezen (exorcisme), en anders de brandstapel
o Johannes Wier (1515-1588) → misschien zijn er bepaalde natuurlijke oorzaken ipv
duivel als oorzaak (voorloper van forensische wetenschap)
Een ommekeer – de Verlichting
- 18e eeuw: Franse Revolutie – het verlichte denken
o Iedereen vanaf geboorte verschil goed en kwaad weten → Gelijk voor de wet,
iedereen toerekeningsvatbaar (5-jarige kan ook doodstraf krijgen)
- 1810: Code Pénal (FR; bepaalde code van allerlei artikels)
- 1809 in NL: Crimineel Wetboek (werd ontwikkeld, hiervoor had rechter alle macht en kon
volledig zijn ding doen); 1811: Code Pénal (NL)
- 1886: invoering Wetboek van Strafrecht (< 10 jaar geen straffen en < 16 lagere straffen,
voorbode van huidig rechtssysteem)
- Meer aandacht psychische afwijkingen, afschaffen doodstraf, lijfstraffen etc.
o Natuurwetenschappelijke benaderingen
- Engeland: ‘Moral treatment’
- Enkele wettelijke regelingen voor opsluiting psychisch gestoorden
19e eeuw
- Pinel: ‘manie sans délire’ = gemoedstoestand zonder aantasting van het verstand
o Maar zonder aantasting verstand kun je ook delict plegen
o Eerst werd gedacht dat mensen met psychische stoornis ook een laag IQ hebben,
maar met normaal IQ kan ook + nu alleen kijken naar geestelijke toestand
- Steeds meer rechtszaken waarin de dader niet (of minder) gestraft werd op grond van de
geestelijke toestand → ontstaan ontoerekeningsvatbaarheid
- 1841: eerste Krankzinnigenwet – toezicht + verbetering
o Mensen zijn eigenlijk ziek, hebben een probleem + hieruit delict gepleegd
o Verbeteringsgesticht, hier werden stoute kinderen/kinderen met problemen gestopt
o Rechter mocht tot 1 jaar opname bepalen
