Tentamen coachen en samenwerken
Aan de slag met teamcoaching. Hoofdstuk 1 t/m 10
Inhoudsopgave
1. TEAMS IN DE PRAKTIJK EN HOE TEAMCOACHING DAARBIJ AANSLUIT.........................................................4
, 1.1 DRIE ONTEVREDEN TEAMS.....................................................................................................................................4
1.2 KENMERKEN VAN TEAMDYNAMIEK..........................................................................................................................4
1.3 VIER ONTWIKKELINGSFASEN IN TEAMVOLWASSENHEID................................................................................................5
1.4 HET VERSCHIL TUSSEN INDIVIDUELE COACHING EN TEAMCOACHING...............................................................................6
1.5 KENMERKEN VAN TEAMCOACHING..........................................................................................................................6
1.6 HET VERSCHIL TUSSEN MANAGEMENTAANPAK EN (TEAM)COACHEN..............................................................................6
1.6.1 De drie petten van de manager als coachend leider................................................................................7
1.6.2 Teamcoachen door de manager...............................................................................................................7
1.6.3 Welke vorm van teamcoachen?...............................................................................................................8
1.7 WAT KAN TEAMCOACHING BETEKENEN VOOR TEAMS EN ORGANISATIE?........................................................................8
2. TEAMOPGAVE: ZELFSTUREND PRESTEREN EN CONTINU ONTWIKKELEN......................................................9
2.1 ZELFSTUREND, ZELFSTANDIG EN ZELFORGANISEREND..................................................................................................9
2.1.1 Zelfsturend................................................................................................................................................9
2.1.2 Zelfstandig................................................................................................................................................9
2.1.3 Zelforganiserend.......................................................................................................................................9
2.2 HET COMPETENTIEPROFIEL VAN EEN ZELFORGANISEREND TEAM....................................................................................9
2.3 TEAMLEREN.......................................................................................................................................................10
2.4 DE ROL VAN TEAMCOACH....................................................................................................................................10
3. HET PROFIEL VAN DE TEAMCOACH........................................................................................................... 11
3.1 DE KERNTAKEN VAN DE TEAMCOACH.....................................................................................................................11
3.2 HET RESULTAAT VAN TEAMCOACHEN.....................................................................................................................11
3.3 COMPETENTIEPROFIEL VAN DE TEAMCOACH (ST!R-ERKEND)......................................................................................11
3.4 DE HOUDING VAN DE TEAMCOACH........................................................................................................................12
3.4.1 De vijf kritieke succesfactoren (KSF’s) als kader voor de teamcoach.....................................................12
3.4.2 Aansluiting maken is een voorwaarde...................................................................................................12
3.4.3 Een goede teamcoach lijkt lui.................................................................................................................13
3.4.4 Wees een O.E.N......................................................................................................................................13
3.4.5 Creëer speelruimte voor jezelf................................................................................................................13
3.4.6 Creëer speelruimte voor het team..........................................................................................................13
3.4.7 Omgaan met uitglijers en valkuilen.......................................................................................................14
3.4.8 Zonder reflectie is teamcoachen niet mogelijk.......................................................................................14
4. SYSTEEMDENKEN ALS BELANGRIJKSTE KADER.......................................................................................... 15
4.1 SITUATIES BEKIJKEN VANUIT SYSTEEMDENKEN..........................................................................................................15
4.2 INTERACTIE ZICHTBAAR MAKEN.............................................................................................................................15
4.3 VERHALEN WORDEN WAARHEID............................................................................................................................16
4.4 CIRCULAIRE INTERVENTIES....................................................................................................................................16
4.5 DE BASISHOUDING VAN EEN SYSTEEMGERICHTE TEAMCOACH.....................................................................................17
5. DE VIJF KRITIEKE SUCCESFACTOREN VOOR TEAMCOACHING.....................................................................18
5.1 MEETLAT..........................................................................................................................................................18
5.2 CONTEXT..........................................................................................................................................................18
5.3 EIGENAARSCHAP................................................................................................................................................18
5.4 DE IJSBERG MET ONZICHTBARE OPVATTINGEN.........................................................................................................18
5.5 HIER-EN-NU......................................................................................................................................................19
5.6 INTERVENTIES GEBASEERD OP DE VIJF KSF’S...........................................................................................................19
5.7 DE VIJF KSF’S VOOR DE TEAMCOACH.....................................................................................................................20
6. AANVANG VAN EEN TEAMCOACHINGSTRAJECT........................................................................................21
6.1 CONTRACTERING EN INTAKE.................................................................................................................................21
6.1.1 Intake met de teammanager en zonder het team.................................................................................21
6.1.2 Intake met het team...............................................................................................................................21
6.2 FUNCTIONELE ANALYSE (FA)................................................................................................................................22
6.2.1 Doel.........................................................................................................................................................22
6.2.2 Oorsprong...............................................................................................................................................22
, 6.2.3 De huidige Functionele Analyse..............................................................................................................22
6.3 PRAKTIJKVOORBEELD: MARCEL.............................................................................................................................23
6.4 EEN LAATSTE CHECK BIJ HET INVULLEN VAN DE FA...................................................................................................23
7. TIJDENS HET TEAMCOACHINGSTRAJECT: BASISMODELLEN VOOR TEAMCOACHING...................................24
7.1 JUNIOR OF SENIOR TEAM.....................................................................................................................................24
7.2 PATRONEN OBSERVEREN MET HET GEWAARWORDINGSMODEL...................................................................................24
7.3 ANALOGE PROCESSEN VINDEN MET DE GOUDEN DRIEHOEK.......................................................................................25
7.4 NIEUWE PERSPECTIEVEN ONTWIKKELEN..................................................................................................................26
7.5 FOCUS OP DE DRIE LOOPS VAN LEREN....................................................................................................................26
8. TIJDENS: HET COACHEN OP TEAMVOLWASSENHEID.................................................................................27
8.1 TEAMCOACHEN OP ONTWIKKELINGSNIVEAU M1......................................................................................................27
8.1.1 Kenmerken M1: ikke, ikke en de rest kan stikke.....................................................................................27
8.1.2 Gedragspatronen...................................................................................................................................27
8.1.3 Denkpatronen.........................................................................................................................................27
8.1.4 Teamcoaching: context-meetlat-eigenaarschap...................................................................................27
8.1.5 Teaminterventies....................................................................................................................................28
8.1.6 Evaluatie.................................................................................................................................................28
8.2 TEAMCOACHEN OP ONTWIKKELINGSNIVEAU M2......................................................................................................28
8.2.1 Kenmerken M2: ik versus jij....................................................................................................................28
8.2.2 Gedragspatronen...................................................................................................................................28
8.2.3 Denkpatronen.........................................................................................................................................28
8.2.4 Teamcoaching: binding creëren.............................................................................................................29
8.2.5 Teaminterventies....................................................................................................................................29
8.2.6 De paradox van loslaten en sturen.........................................................................................................29
8.3 TEAMCOACHEN OP ONTWIKKELINGSNIVEAU M3......................................................................................................29
8.3.1 Kenmerken M3: wij versus zij.................................................................................................................29
8.3.2 Gedragspatronen...................................................................................................................................29
8.3.3 Denkpatronen.........................................................................................................................................30
8.3.4 Teamcoaching........................................................................................................................................30
8.3.5 Teaminterventies....................................................................................................................................30
8.4 TEAMCOACHEN OP ONTWIKKELINGSNIVEAU M4......................................................................................................30
8.4.1 Kenmerken M4: wij en zij.......................................................................................................................30
8.4.2 Gedragspatronen...................................................................................................................................30
8.4.3 Denkpatronen.........................................................................................................................................31
8.4.4 Teamcoaching........................................................................................................................................31
8.4.5 Teaminterventies....................................................................................................................................31
9. TIJDENS: HET COACHEN VAN REGRESSIEVE EN STAGNERENDE TEAMS......................................................32
9.1 DE VIJF KSF’S ALS LEIDRAAD................................................................................................................................32
9.2 REGRESSIEVE TEAMS...........................................................................................................................................32
9.2.1 De rol van de teamcoach........................................................................................................................32
9.2.2 Plan van aanpak.....................................................................................................................................33
9.3 STAGNERENDE TEAMS.........................................................................................................................................33
9.3.1 Rol van de teamcoach............................................................................................................................33
9.3.2 Plan van aanpak.....................................................................................................................................34
9.4 TEAMCOACHING IN ORGANISATIECONTEXT..............................................................................................................34
9.4.1 Vier uitgangspunten in verandermanagement......................................................................................34
9.4.2 Transitie of transformatie......................................................................................................................34
9.4.3 De bestuurder als belangrijke voorwaarde voor een succesvolle transitie............................................35
9.4.4 De feedbackloops met het management zichtbaar en bespreekbaar maken.......................................35
, 1. Teams in de praktijk en hoe teamcoaching daarbij aansluit
Andere benaming voor iemand die leidinggeeft aan teams leider, manager, middenmanager,
leidinggevende, teamleider etc.
Leider staat voor iemand met visie, die de grote lijnen uitzet en iedereen in de organisatie
inspireert en stimuleert.
Manager stuurt vooral op de processen en resultaten.
Middenmanager, leidinggevende, teamleider leiding geven aan eenheid op de werkvloer.
1.1 Drie ontevreden teams
Zie boek voor voorbeelden van soorten ontevreden teams.
1.2 Kenmerken van teamdynamiek
Kenmerken van teamdynamiek:
‘los zand’-groep versus hecht team;
o ‘Los zand’-groep individuele leden zijn onderdeel van het team.
Aan de slag met teamcoaching. Hoofdstuk 1 t/m 10
Inhoudsopgave
1. TEAMS IN DE PRAKTIJK EN HOE TEAMCOACHING DAARBIJ AANSLUIT.........................................................4
, 1.1 DRIE ONTEVREDEN TEAMS.....................................................................................................................................4
1.2 KENMERKEN VAN TEAMDYNAMIEK..........................................................................................................................4
1.3 VIER ONTWIKKELINGSFASEN IN TEAMVOLWASSENHEID................................................................................................5
1.4 HET VERSCHIL TUSSEN INDIVIDUELE COACHING EN TEAMCOACHING...............................................................................6
1.5 KENMERKEN VAN TEAMCOACHING..........................................................................................................................6
1.6 HET VERSCHIL TUSSEN MANAGEMENTAANPAK EN (TEAM)COACHEN..............................................................................6
1.6.1 De drie petten van de manager als coachend leider................................................................................7
1.6.2 Teamcoachen door de manager...............................................................................................................7
1.6.3 Welke vorm van teamcoachen?...............................................................................................................8
1.7 WAT KAN TEAMCOACHING BETEKENEN VOOR TEAMS EN ORGANISATIE?........................................................................8
2. TEAMOPGAVE: ZELFSTUREND PRESTEREN EN CONTINU ONTWIKKELEN......................................................9
2.1 ZELFSTUREND, ZELFSTANDIG EN ZELFORGANISEREND..................................................................................................9
2.1.1 Zelfsturend................................................................................................................................................9
2.1.2 Zelfstandig................................................................................................................................................9
2.1.3 Zelforganiserend.......................................................................................................................................9
2.2 HET COMPETENTIEPROFIEL VAN EEN ZELFORGANISEREND TEAM....................................................................................9
2.3 TEAMLEREN.......................................................................................................................................................10
2.4 DE ROL VAN TEAMCOACH....................................................................................................................................10
3. HET PROFIEL VAN DE TEAMCOACH........................................................................................................... 11
3.1 DE KERNTAKEN VAN DE TEAMCOACH.....................................................................................................................11
3.2 HET RESULTAAT VAN TEAMCOACHEN.....................................................................................................................11
3.3 COMPETENTIEPROFIEL VAN DE TEAMCOACH (ST!R-ERKEND)......................................................................................11
3.4 DE HOUDING VAN DE TEAMCOACH........................................................................................................................12
3.4.1 De vijf kritieke succesfactoren (KSF’s) als kader voor de teamcoach.....................................................12
3.4.2 Aansluiting maken is een voorwaarde...................................................................................................12
3.4.3 Een goede teamcoach lijkt lui.................................................................................................................13
3.4.4 Wees een O.E.N......................................................................................................................................13
3.4.5 Creëer speelruimte voor jezelf................................................................................................................13
3.4.6 Creëer speelruimte voor het team..........................................................................................................13
3.4.7 Omgaan met uitglijers en valkuilen.......................................................................................................14
3.4.8 Zonder reflectie is teamcoachen niet mogelijk.......................................................................................14
4. SYSTEEMDENKEN ALS BELANGRIJKSTE KADER.......................................................................................... 15
4.1 SITUATIES BEKIJKEN VANUIT SYSTEEMDENKEN..........................................................................................................15
4.2 INTERACTIE ZICHTBAAR MAKEN.............................................................................................................................15
4.3 VERHALEN WORDEN WAARHEID............................................................................................................................16
4.4 CIRCULAIRE INTERVENTIES....................................................................................................................................16
4.5 DE BASISHOUDING VAN EEN SYSTEEMGERICHTE TEAMCOACH.....................................................................................17
5. DE VIJF KRITIEKE SUCCESFACTOREN VOOR TEAMCOACHING.....................................................................18
5.1 MEETLAT..........................................................................................................................................................18
5.2 CONTEXT..........................................................................................................................................................18
5.3 EIGENAARSCHAP................................................................................................................................................18
5.4 DE IJSBERG MET ONZICHTBARE OPVATTINGEN.........................................................................................................18
5.5 HIER-EN-NU......................................................................................................................................................19
5.6 INTERVENTIES GEBASEERD OP DE VIJF KSF’S...........................................................................................................19
5.7 DE VIJF KSF’S VOOR DE TEAMCOACH.....................................................................................................................20
6. AANVANG VAN EEN TEAMCOACHINGSTRAJECT........................................................................................21
6.1 CONTRACTERING EN INTAKE.................................................................................................................................21
6.1.1 Intake met de teammanager en zonder het team.................................................................................21
6.1.2 Intake met het team...............................................................................................................................21
6.2 FUNCTIONELE ANALYSE (FA)................................................................................................................................22
6.2.1 Doel.........................................................................................................................................................22
6.2.2 Oorsprong...............................................................................................................................................22
, 6.2.3 De huidige Functionele Analyse..............................................................................................................22
6.3 PRAKTIJKVOORBEELD: MARCEL.............................................................................................................................23
6.4 EEN LAATSTE CHECK BIJ HET INVULLEN VAN DE FA...................................................................................................23
7. TIJDENS HET TEAMCOACHINGSTRAJECT: BASISMODELLEN VOOR TEAMCOACHING...................................24
7.1 JUNIOR OF SENIOR TEAM.....................................................................................................................................24
7.2 PATRONEN OBSERVEREN MET HET GEWAARWORDINGSMODEL...................................................................................24
7.3 ANALOGE PROCESSEN VINDEN MET DE GOUDEN DRIEHOEK.......................................................................................25
7.4 NIEUWE PERSPECTIEVEN ONTWIKKELEN..................................................................................................................26
7.5 FOCUS OP DE DRIE LOOPS VAN LEREN....................................................................................................................26
8. TIJDENS: HET COACHEN OP TEAMVOLWASSENHEID.................................................................................27
8.1 TEAMCOACHEN OP ONTWIKKELINGSNIVEAU M1......................................................................................................27
8.1.1 Kenmerken M1: ikke, ikke en de rest kan stikke.....................................................................................27
8.1.2 Gedragspatronen...................................................................................................................................27
8.1.3 Denkpatronen.........................................................................................................................................27
8.1.4 Teamcoaching: context-meetlat-eigenaarschap...................................................................................27
8.1.5 Teaminterventies....................................................................................................................................28
8.1.6 Evaluatie.................................................................................................................................................28
8.2 TEAMCOACHEN OP ONTWIKKELINGSNIVEAU M2......................................................................................................28
8.2.1 Kenmerken M2: ik versus jij....................................................................................................................28
8.2.2 Gedragspatronen...................................................................................................................................28
8.2.3 Denkpatronen.........................................................................................................................................28
8.2.4 Teamcoaching: binding creëren.............................................................................................................29
8.2.5 Teaminterventies....................................................................................................................................29
8.2.6 De paradox van loslaten en sturen.........................................................................................................29
8.3 TEAMCOACHEN OP ONTWIKKELINGSNIVEAU M3......................................................................................................29
8.3.1 Kenmerken M3: wij versus zij.................................................................................................................29
8.3.2 Gedragspatronen...................................................................................................................................29
8.3.3 Denkpatronen.........................................................................................................................................30
8.3.4 Teamcoaching........................................................................................................................................30
8.3.5 Teaminterventies....................................................................................................................................30
8.4 TEAMCOACHEN OP ONTWIKKELINGSNIVEAU M4......................................................................................................30
8.4.1 Kenmerken M4: wij en zij.......................................................................................................................30
8.4.2 Gedragspatronen...................................................................................................................................30
8.4.3 Denkpatronen.........................................................................................................................................31
8.4.4 Teamcoaching........................................................................................................................................31
8.4.5 Teaminterventies....................................................................................................................................31
9. TIJDENS: HET COACHEN VAN REGRESSIEVE EN STAGNERENDE TEAMS......................................................32
9.1 DE VIJF KSF’S ALS LEIDRAAD................................................................................................................................32
9.2 REGRESSIEVE TEAMS...........................................................................................................................................32
9.2.1 De rol van de teamcoach........................................................................................................................32
9.2.2 Plan van aanpak.....................................................................................................................................33
9.3 STAGNERENDE TEAMS.........................................................................................................................................33
9.3.1 Rol van de teamcoach............................................................................................................................33
9.3.2 Plan van aanpak.....................................................................................................................................34
9.4 TEAMCOACHING IN ORGANISATIECONTEXT..............................................................................................................34
9.4.1 Vier uitgangspunten in verandermanagement......................................................................................34
9.4.2 Transitie of transformatie......................................................................................................................34
9.4.3 De bestuurder als belangrijke voorwaarde voor een succesvolle transitie............................................35
9.4.4 De feedbackloops met het management zichtbaar en bespreekbaar maken.......................................35
, 1. Teams in de praktijk en hoe teamcoaching daarbij aansluit
Andere benaming voor iemand die leidinggeeft aan teams leider, manager, middenmanager,
leidinggevende, teamleider etc.
Leider staat voor iemand met visie, die de grote lijnen uitzet en iedereen in de organisatie
inspireert en stimuleert.
Manager stuurt vooral op de processen en resultaten.
Middenmanager, leidinggevende, teamleider leiding geven aan eenheid op de werkvloer.
1.1 Drie ontevreden teams
Zie boek voor voorbeelden van soorten ontevreden teams.
1.2 Kenmerken van teamdynamiek
Kenmerken van teamdynamiek:
‘los zand’-groep versus hecht team;
o ‘Los zand’-groep individuele leden zijn onderdeel van het team.
