Tentamenstof: H1- H2.1/2.2- h3- h4 -h5.6/5.8/5.9- h6- h7- h9- h13- h14- h15
Hoofdstuk 1 -> perspectieven op het werken met ouders
Op 1 januari 2015 kwamen er 3 nieuwe wetten:
1. Wet maatschappelijke ondersteuning (wmo)
2. Participatiewet
3. Jeugdwet - gericht op meer (samen) redzaamheid
Rol van de sociaal werker
Het succes van de hulpverlening is afhankelijk van de persoon van de sociaal werker en
zijn relatie met de cliënt.
- Relatie is het fundament
- Versterken eigen kracht cliënt
- Balans zoeken tussen steunen/bevestigen en problemen aan de kaak te durven
stellen, activeren en motiveren.
- Netwerkgerichte benadering
- Afstemmen op de situatie
De betekenis van de sociale omgeving
Steun van belangrijke volwassenen uit het netwerk draagt bij aan een voorspoedige
ontwikkeling. Sociale binding- school, wijk, gezin, vriendengroep heeft positief effect.
Zorgvuldig omgaan met ouderschap
Rode draad -> bewust leren omgaan met kwetsbare positie van ouders.
Solidariteit (saamhorigheid en bereid zijn te helpen) is van belang bij het ondersteunen
van ouderschap. Met een constructieve houding helpt de sociaal werker ouders om de
opvoeders te worden die ze willen zijn.
De waarde van kennis over ouderschap
Kennis over opvoeden en ouderschap is van groot belang.
- Ouders geven zichzelf de schuld als opvoeding niet goed gaat; gevoel van
schaamte, machteloosheid en falen.
Het kan voor ouders een geruststelling zijn als ze weten dat hun opvoedingsvragen horen
bij de verschillende ontwikkelingsfasen van kinderen.
Succesvolle hulpverlening:
- Creëren van een veilige en respectvolle omgeving waarin ouders zich gehoord
voelen.
- Aandacht voor wat wel goed gaat (gevoel goede ouder te zijn)
1
,Ouders hebben verwachtingen van zichzelf en of kind die niet overeenkomen met
werkelijkheid. Als sociaal werker kan je ondersteuning bieden door een positiever en
realistischer beeld te geven.
Bij problematische opvoedingssituaties zijn veel anderen betrokken, voor ouders is het
van belang dat ze weten welke rechten hun kind heeft.
Internationaal verdrag inzake de rechten van het kind -> iedere sociaal werker
moet deze kennen!!
Hulp bij het opvoeden
Een praktische interventie is het bieden van een online opvoedingsondersteuning die de
eigen kracht van ouders versterkt. Het biedt een laagdrempelige mogelijkheid om een
relatie met ouders op te bouwen waarbij maatwerk centraal staat.
Belangrijk: kom niet met oplossingen maar zet ouders aan tot eigen kracht
(Empowermentprocesmodel)
Ouders ervaren vaak problemen met kinderen in de puberteit
- Dit soort gedrag maakt echter deel uit van normale ontwikkeling
- Sociaal werker kan in zo'n situatie de relatie tussen ouder en kind versterken
Met name niet westerse immigranten ervaren de overgang naar een nieuwe cultuur vaak
niet zonder problemen.
Bij de methode ''de stille kracht van ouderschap'' gaan ouders/ opvoeders met elkaar in
gesprek over ouderschap en opvoeding. Samen met de sociaal werker zoeken ze naar
verbinding door persoonlijke verhalen en ervaring te delen. Ook wordt er gesproken
tussen balans tussen de eigen cultuur en de Nederlandse.
De geschiedenis van het opvoeden
Rond 1900 waren de opvoedingsadviezen vooral gericht op gehoorzaamheid, gezag en
zedelijkheid. Opvoeden is tot ruim na de tweede wereldoorlog vooral gericht geweest op
het in de gemeenschap. Na 20e eeuw -> meer aandacht voor individuele ontwikkeling
kind.
2e helft 19e eeuw: de overheid kreeg meer invloed op de opvoeding (bv door middel van
wetgeving).
De sociaal werker moet zich bewust zijn van de verschillende rollen (partners, vrienden,
sporters en werknemers) en van de emoties, behoeften en verlangens van ouders.
De aandacht voor ouderschap heeft als voordeel dat er beter gekeken wordt naar
bronnen in het sociale netwerk die ouders versterken in het opvoeden. Sluit goed aan bij
filosofie van maatschappelijk opvoeden.
Huidige overheidsbeleid: de jeugdwet neemt het principe -> ''één gezin, één plan, één
regisseur'' als uitgangspunt, waarbij professionals en vrijwilligers zich richten op de
leefwereld en de behoeften van kinderen en ouders.
Toelichting: ouders moeten de regie houden.
- Ondersteuning moet aansluiten bij de hulpvragen van het gezin
2
, - Nadruk ligt op v raaggerichte houding van sociaal werker
- Sociaal werken streeft naar ontmoeten, vertrouwen opbouwen en gesprekken
voeren
- Ook moet de sociaal werker oog voor zichzelf hebben, reflectie en intervisie
tijdens en na de opleiding zijn noodzakelijk.
Hoofdstuk 2 -> opvoeden en sociale verantwoordelijkheid
In westerse partijen wordt opvoeden als privékwestie gezien wat is voorbehouden voor
enkel de ouders. Echter worden ouders beïnvloed door marktmaatschappijen en de
overheid in hun ouderschap en de opvoeding.
- Overheid: voorkomen kindermishandeling, straatcoaches om ontsporing van
jongeren tegen te gaan, onderwijs vanaf 2,5 jaar om de taal te leren.
- Marktpartijen: concurrentie van scholen, commerciële partijen als triple p
binnen jeugdzorg.
De zwaarte van psychische problemen onder kinderen is de laatste jaren gelijk gebleven,
echter stijgt de vraag naar professionele hulp. Dit komt door:
- Ouders hebben het gevoel dat ze tekortschieten en schakelen daarom een
hulpverlener in.
- Er is grote druk van buitenaf zoals school.
- Ouders zijn zich meer verantwoordelijk gaan voelen voor verschillende
ontwikkelingsaspecten.
- Vroeger -> voeding, hygiëne en gezondheid
- Tegenwoordig -> emotioneel welbevinden en geluk is hierbij gekomen
Hyperparenting: de suggestie dat elke ouder de mogelijkheid maar ook de plicht moet
hebben het perfecte kind te construeren.
Anno 2025
In anno 2025 is opvoeden per definitie een maatschappelijke aangelegenheid.
Ouders zijn gebaat bij steun en solidariteit van de omgeving. Anno 2025 lijkt die steun
soms ver te zoeken: de controle op wat ouders doen en de veiligheidsvoorschriften
waaraan ze zich moeten houden nemen toe (preventie KM).
- Ouders leveren steeds meer van hun autonomie in aan overheidsinstanties,
professionals en de mark, die hun invloed op het ouderschap en de opvoeding
uitbreiden.
De vraag is of ouders niet intensiever met elkaar en met andere burgers moeten
samenwerken om de opvoedtouwtjes weer meer in handen te krijgen.
Maatschappelijke veranderingen
Modern ouderschap: een onderneming van maatschappelijke veranderingen als
secularisering, individualisering, emancipatie, informalisering hebben tot een aantal
voordelen geleidt, namelijk:
- Meer autonomie in het eigen leven
- Minder sociale controle
- Minder dwingende voorschriften vanuit bv religie
3
, Tegelijkertijd is het moderne ouderschap door deze maatschappelijke veranderingen zeer
complex geworden. Dat brengt een aantal nadelen met zich mee:
Ouderschap is individueler geworden en ondersteuning is minder vanzelfsprekend.
Verhoudingen met familie, buren, school en de kerk zijn veranderd:
- De kerk heeft nog nauwelijks pedagogische invloed
- Families wonen verspreid
- Buren hebben het zelf druk of hun eigen zorgen
Hoofdstuk 3 -> van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving
De jeugdwet moet ervoor zorgen dat ouders bij opvoedingsvragen en opvoedproblemen
minder zorgafhankelijk worden en vaker en eerder gebruik maken van de (nog
onontdekte) mogelijkheden die zij zelf hebben, waardoor eigen kracht versterkt wordt.
- Gebruik maken van sociaal netwerk
- Daarnaast of daarna professionele hulp -> richt op versterken eigen kracht
Motto: zo licht als mogelijk zo zwaar als nodig -> meer participatie van burgers
Ouderschap
Opvoeding is veranderd doordat een deel ervan niet meer in gezin plaatsvindt, maar op
school en peergroup. Invloed van ouders op ontwikkeling neemt hierdoor af.
Er is geen algemeen gedeelde norm meer van het opvoeden over hoe je een kind
opvoedt.
Vroeger -> opvoeden ging meer vanzelf d.m.v. patronen van ouders en omgeving
Nu -> normen over wat passend is zijn minder eenduidig
Ouders schakelen sneller professionele hulp in, vraag naar hulp is toegenomen.
Problematisch gedrag wordt sneller gediagnosticeerd en behandeld terwijl een deel ervan
onderdeel is van normale ontwikkeling en behandeling niet vereist was.
Overheid vindt dat mensen te snel hulp inschakelen bij opvoedproblemen. Jeugdwet gaat
ervan uit dat dure zorg kan worden beperkt door problemen eerder te signaleren en met
gezin passende oplossing te zoeken. -> beroep op jeugdzorg verminderen.
De jeugdwet
Professionals hebben de opdracht om zich te richten op vier ontwikkelingsdomeinen:
- Gezond en veilig opgroeien
- De groei naar zelfstandigheid
- Het ontwikkelen van voldoende zelfredzaamheid
- Het vermogen om te participeren in de maatschappij
Hoofdgedachte: Ouders zijn primair verantwoordelijk voor de opvoeding, maar de
overheid ziet erop toe dat kinderen gezond en veilig opgroeien, zelfstandig worden en
leren deelnemen aan de maatschappij.
4
Hoofdstuk 1 -> perspectieven op het werken met ouders
Op 1 januari 2015 kwamen er 3 nieuwe wetten:
1. Wet maatschappelijke ondersteuning (wmo)
2. Participatiewet
3. Jeugdwet - gericht op meer (samen) redzaamheid
Rol van de sociaal werker
Het succes van de hulpverlening is afhankelijk van de persoon van de sociaal werker en
zijn relatie met de cliënt.
- Relatie is het fundament
- Versterken eigen kracht cliënt
- Balans zoeken tussen steunen/bevestigen en problemen aan de kaak te durven
stellen, activeren en motiveren.
- Netwerkgerichte benadering
- Afstemmen op de situatie
De betekenis van de sociale omgeving
Steun van belangrijke volwassenen uit het netwerk draagt bij aan een voorspoedige
ontwikkeling. Sociale binding- school, wijk, gezin, vriendengroep heeft positief effect.
Zorgvuldig omgaan met ouderschap
Rode draad -> bewust leren omgaan met kwetsbare positie van ouders.
Solidariteit (saamhorigheid en bereid zijn te helpen) is van belang bij het ondersteunen
van ouderschap. Met een constructieve houding helpt de sociaal werker ouders om de
opvoeders te worden die ze willen zijn.
De waarde van kennis over ouderschap
Kennis over opvoeden en ouderschap is van groot belang.
- Ouders geven zichzelf de schuld als opvoeding niet goed gaat; gevoel van
schaamte, machteloosheid en falen.
Het kan voor ouders een geruststelling zijn als ze weten dat hun opvoedingsvragen horen
bij de verschillende ontwikkelingsfasen van kinderen.
Succesvolle hulpverlening:
- Creëren van een veilige en respectvolle omgeving waarin ouders zich gehoord
voelen.
- Aandacht voor wat wel goed gaat (gevoel goede ouder te zijn)
1
,Ouders hebben verwachtingen van zichzelf en of kind die niet overeenkomen met
werkelijkheid. Als sociaal werker kan je ondersteuning bieden door een positiever en
realistischer beeld te geven.
Bij problematische opvoedingssituaties zijn veel anderen betrokken, voor ouders is het
van belang dat ze weten welke rechten hun kind heeft.
Internationaal verdrag inzake de rechten van het kind -> iedere sociaal werker
moet deze kennen!!
Hulp bij het opvoeden
Een praktische interventie is het bieden van een online opvoedingsondersteuning die de
eigen kracht van ouders versterkt. Het biedt een laagdrempelige mogelijkheid om een
relatie met ouders op te bouwen waarbij maatwerk centraal staat.
Belangrijk: kom niet met oplossingen maar zet ouders aan tot eigen kracht
(Empowermentprocesmodel)
Ouders ervaren vaak problemen met kinderen in de puberteit
- Dit soort gedrag maakt echter deel uit van normale ontwikkeling
- Sociaal werker kan in zo'n situatie de relatie tussen ouder en kind versterken
Met name niet westerse immigranten ervaren de overgang naar een nieuwe cultuur vaak
niet zonder problemen.
Bij de methode ''de stille kracht van ouderschap'' gaan ouders/ opvoeders met elkaar in
gesprek over ouderschap en opvoeding. Samen met de sociaal werker zoeken ze naar
verbinding door persoonlijke verhalen en ervaring te delen. Ook wordt er gesproken
tussen balans tussen de eigen cultuur en de Nederlandse.
De geschiedenis van het opvoeden
Rond 1900 waren de opvoedingsadviezen vooral gericht op gehoorzaamheid, gezag en
zedelijkheid. Opvoeden is tot ruim na de tweede wereldoorlog vooral gericht geweest op
het in de gemeenschap. Na 20e eeuw -> meer aandacht voor individuele ontwikkeling
kind.
2e helft 19e eeuw: de overheid kreeg meer invloed op de opvoeding (bv door middel van
wetgeving).
De sociaal werker moet zich bewust zijn van de verschillende rollen (partners, vrienden,
sporters en werknemers) en van de emoties, behoeften en verlangens van ouders.
De aandacht voor ouderschap heeft als voordeel dat er beter gekeken wordt naar
bronnen in het sociale netwerk die ouders versterken in het opvoeden. Sluit goed aan bij
filosofie van maatschappelijk opvoeden.
Huidige overheidsbeleid: de jeugdwet neemt het principe -> ''één gezin, één plan, één
regisseur'' als uitgangspunt, waarbij professionals en vrijwilligers zich richten op de
leefwereld en de behoeften van kinderen en ouders.
Toelichting: ouders moeten de regie houden.
- Ondersteuning moet aansluiten bij de hulpvragen van het gezin
2
, - Nadruk ligt op v raaggerichte houding van sociaal werker
- Sociaal werken streeft naar ontmoeten, vertrouwen opbouwen en gesprekken
voeren
- Ook moet de sociaal werker oog voor zichzelf hebben, reflectie en intervisie
tijdens en na de opleiding zijn noodzakelijk.
Hoofdstuk 2 -> opvoeden en sociale verantwoordelijkheid
In westerse partijen wordt opvoeden als privékwestie gezien wat is voorbehouden voor
enkel de ouders. Echter worden ouders beïnvloed door marktmaatschappijen en de
overheid in hun ouderschap en de opvoeding.
- Overheid: voorkomen kindermishandeling, straatcoaches om ontsporing van
jongeren tegen te gaan, onderwijs vanaf 2,5 jaar om de taal te leren.
- Marktpartijen: concurrentie van scholen, commerciële partijen als triple p
binnen jeugdzorg.
De zwaarte van psychische problemen onder kinderen is de laatste jaren gelijk gebleven,
echter stijgt de vraag naar professionele hulp. Dit komt door:
- Ouders hebben het gevoel dat ze tekortschieten en schakelen daarom een
hulpverlener in.
- Er is grote druk van buitenaf zoals school.
- Ouders zijn zich meer verantwoordelijk gaan voelen voor verschillende
ontwikkelingsaspecten.
- Vroeger -> voeding, hygiëne en gezondheid
- Tegenwoordig -> emotioneel welbevinden en geluk is hierbij gekomen
Hyperparenting: de suggestie dat elke ouder de mogelijkheid maar ook de plicht moet
hebben het perfecte kind te construeren.
Anno 2025
In anno 2025 is opvoeden per definitie een maatschappelijke aangelegenheid.
Ouders zijn gebaat bij steun en solidariteit van de omgeving. Anno 2025 lijkt die steun
soms ver te zoeken: de controle op wat ouders doen en de veiligheidsvoorschriften
waaraan ze zich moeten houden nemen toe (preventie KM).
- Ouders leveren steeds meer van hun autonomie in aan overheidsinstanties,
professionals en de mark, die hun invloed op het ouderschap en de opvoeding
uitbreiden.
De vraag is of ouders niet intensiever met elkaar en met andere burgers moeten
samenwerken om de opvoedtouwtjes weer meer in handen te krijgen.
Maatschappelijke veranderingen
Modern ouderschap: een onderneming van maatschappelijke veranderingen als
secularisering, individualisering, emancipatie, informalisering hebben tot een aantal
voordelen geleidt, namelijk:
- Meer autonomie in het eigen leven
- Minder sociale controle
- Minder dwingende voorschriften vanuit bv religie
3
, Tegelijkertijd is het moderne ouderschap door deze maatschappelijke veranderingen zeer
complex geworden. Dat brengt een aantal nadelen met zich mee:
Ouderschap is individueler geworden en ondersteuning is minder vanzelfsprekend.
Verhoudingen met familie, buren, school en de kerk zijn veranderd:
- De kerk heeft nog nauwelijks pedagogische invloed
- Families wonen verspreid
- Buren hebben het zelf druk of hun eigen zorgen
Hoofdstuk 3 -> van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving
De jeugdwet moet ervoor zorgen dat ouders bij opvoedingsvragen en opvoedproblemen
minder zorgafhankelijk worden en vaker en eerder gebruik maken van de (nog
onontdekte) mogelijkheden die zij zelf hebben, waardoor eigen kracht versterkt wordt.
- Gebruik maken van sociaal netwerk
- Daarnaast of daarna professionele hulp -> richt op versterken eigen kracht
Motto: zo licht als mogelijk zo zwaar als nodig -> meer participatie van burgers
Ouderschap
Opvoeding is veranderd doordat een deel ervan niet meer in gezin plaatsvindt, maar op
school en peergroup. Invloed van ouders op ontwikkeling neemt hierdoor af.
Er is geen algemeen gedeelde norm meer van het opvoeden over hoe je een kind
opvoedt.
Vroeger -> opvoeden ging meer vanzelf d.m.v. patronen van ouders en omgeving
Nu -> normen over wat passend is zijn minder eenduidig
Ouders schakelen sneller professionele hulp in, vraag naar hulp is toegenomen.
Problematisch gedrag wordt sneller gediagnosticeerd en behandeld terwijl een deel ervan
onderdeel is van normale ontwikkeling en behandeling niet vereist was.
Overheid vindt dat mensen te snel hulp inschakelen bij opvoedproblemen. Jeugdwet gaat
ervan uit dat dure zorg kan worden beperkt door problemen eerder te signaleren en met
gezin passende oplossing te zoeken. -> beroep op jeugdzorg verminderen.
De jeugdwet
Professionals hebben de opdracht om zich te richten op vier ontwikkelingsdomeinen:
- Gezond en veilig opgroeien
- De groei naar zelfstandigheid
- Het ontwikkelen van voldoende zelfredzaamheid
- Het vermogen om te participeren in de maatschappij
Hoofdgedachte: Ouders zijn primair verantwoordelijk voor de opvoeding, maar de
overheid ziet erop toe dat kinderen gezond en veilig opgroeien, zelfstandig worden en
leren deelnemen aan de maatschappij.
4
