HOOFDSTUK 1: Inleiding tot de chemische criminalistiek
1. Definities
—-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Criminalistiek: Toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek ten dienste van de opheldering van de toedracht van
(mogelijk) strafbare feiten (Van Dale)
● Doel: Waarheidsvinding
● Zij worden vooral aangesteld bij verdachte overlijdens, moorden, zelfdoding, geweldpleging, brandstichting,...1
● vnl. in strafrecht (90%), maar steeds meer in het burgerlijk recht
2. Geschiedenis van de chemische criminalistiek
—-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1787 - Mathieu ⇒ ‘Vader’ van de gerechtelijke toxicologie
1853 → Reden: Zijn rol in de ophefmakende zaak Marie Lafarge
● Contextschets:
Orfila
● Gevolg: H. wordt ziek
○ Hij moest finaal hierdoor terug naar huis
○ Zijn toestand verslechterde alleen maar
○ Familie komt op bezoek
○ Familielid merkt op dat M. iets (arsenicum: rattengif) in drankje (in tas) draaide dat ze aan H. gaf
● Resultaat: Juridische procedure
○ Hypothese: M. beschuldigd van gifmoord op haar man H.
○ De partijen:
■ Aanklager: Familie Henry
■ Verdediging: Marie + Advocaat (Orfila)
○ Onderzoek
■ Naar arsenicum in maaginhoud
● Kleurtest w uitgevoerd op maaginhoud van H.
○ Resultaat: Positief voor arsenicum
● Dit resultaat w door de advocaat (Orfila) vd verdediging (M.) weerlegd
○ Reden: Veel onwetendheid over de manier waarop test is
uitgevoerd
● Andere mensen w aangesteld om de test opnieuw uit te voeren
○ Resultaat: Negatief voor arsenicum
■ Naar arsenicum in tas
● Resultaat: Positief voor arsenicum
● Dit resultaat w door de advocaat (Orfila) vd verdediging (M.) weerlegd
○ Reden: Veel onwetendheid over de manier waarop test is
uitgevoerd
■ Gevolg: Aanklager en verdediging waren het eens dat Orfila analyses mogd uitvoeren
op de juiste manier
● Zijn bevinding: Overduidelijk dat Marie effectief haar man om het leven
had gebracht
○ Resultaat: Ze w veroordeeld → Gevangenis
■ Hoewel hij de expert was ingeroepen door verdediging was hij degene die haar id
gevangenis heeft gepraat
● Opmerkelijk:
○ Eerste zaak waarbij forensische toxicologie een doorslaggevende rol had
○ Zeer gemediatiseerde zaak
● Impact: Startpunt voor gebruik toxicologie in strafzaken
→ Standaardwerk geschreven in 1814: Traite des poisons
● Klein pocketboekje
● 3 ledig
1
Niet altijd strafbare feiten
1
, 1853 - Alphonse ⇒ Grondlegger van de antropometrie
1914 Bertillon ● ‘Bertillonnage’, ‘Bertillonisme’
● Uitgangspunt:
○ Meten van mensen op alle mogelijke manieren (hoofdomtrek,
breedte, taille...)
○ Iedereen kan w uitgedrukt als een formule
● Beperkingen:
○ Karakteristieken kunnen veranderen doorheen de tijd
■ vb. verzwaarderen, afvallen …
○ Sommige mensen h gelijkaardige karakteristieken
■ vb. een tweeling
○ Afhankelijk van de wijze waarop gemeten wordt (en van het
materiaal), want deze kunnen ook fouten bevatten
⇒ ‘Vader’ van het crimineel onderzoek
1822-1911 Francis ⇒ Grondleggers van de vingerafdrukken-techniek
Galton ● Vergelijkende wetenschap
1833-1917 William ● Kan gebruikt w als:
Herschel ○ Positive evidence → De overeenstemming van vingerafdrukken
1843-1930 Henry Faulds ■ = mogelijke schuld
○ Negative evidence → Geen overeenstemming van vingerafdrukken
■ = uitsluiting
1887-1954 Leone Lattes ⇒ Onderzoek van bloedvlekken, gebaseerd op het ABO-systeem van Landsteiner (1901)
1858-1946 Albert ⇒ Grondlegger van het documentenonderzoek
Osborn ● Heel breed terrein:
○ Wat is de chemische samenstelling van bepaalde soorten papier
○ Dikte
○ Welke inkt is gebruikt etc
○ Vervalste/ originele documenten of iets bijgezet achteraf?
1877-1966 Edmond ⇒ “Locard exchange principle”:
Locard ● = Mutuele uitwisseling van bewijsmateriaal “every contact leaves a trace ... the more intense the
contact, the more prominent the trace...”
3. De verschillende nationale instellingen voor criminalistiek
—-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Verenigde Staten → Federal Bureau of Investigation (FBI)
📍
Verenigd Koninkrijk → Home Office Central Research Establishment
● Aldermaston
● Forensic Science Service (FSS), sinds 1991
📍
→ Metropolitan Police Laboratory
● Londen
📍
Nederland → Gerechtelijk Laboratorium
● Den Haag
Duitsland
📍
→ Bundeskriminalamt
● Wiesbaden
📍
België → Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie
● Brussel
● Operationeel sinds 1993
→ Forensisch instituut Ugent is een samenwerkingsverband tussen
● Forensisch DNA-laboratorium
● Forensische toxicologie
● Forensische pathologie
● Vakgroep textielkunde
2
, 4. De organisatie van een laboratorium voor criminalistiek
—-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Algemeen Specifiek voorbeeld:
Het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en
Criminologie
‘NICC’
Mogelijke disciplines gehuisvest in een bredere context van Definitie:
laboratorium ● Een federale wetenschappelijke instelling binnen
➢ Fysicochemische eenheid de FOD Justitie.
➢ Biologie eenheid ● Op vraag van de gerechtelijke overheden
➢ Vuurwapen eenheid verrichten zij onafhankelijk onderzoek
➢ Documentenonderzoek eenheid
➢ Fotografie eenheid Organigram:
➢ Toxicologie eenheid
➢ Vingerafdrukken eenheid
➢ Polygraaf eenheid (leugendetector)
➢ Stemanalyse eenheid
➢ DNA eenheid
➢ “Evidence Collection” eenheid
➢ Forensische Pathologie (gerechtelijke
geneeskunde)
➢ Forensische Entomologie (studie insecten)
➢ Forensische Odontologie (tandheelkunde)
➢ Forensic Engineering (studie sabotage)
➢ Signal processing eenheid
5. De gerechtelijke expert
—-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Officiële erkenning 'gerechtelijke expert’
⇒ Officiële erkenning van 'gerechtelijke expert’ nodig voor volgende specialisaties:
● Alcohol in bloed
● Drugs in bloed en speeksel
● DNA-fingerprinting
⇒ Officiële erkenning = Opname in Nationaal Register voor Gerechtsdeskundigen en voor Beëdigd Vertalers, Tolken en
Vertalers-Tolken.
3
, 2. Opleiding
Juridische opleiding
Vaktechnische opleiding
3. Output: Expertenverslag
● Zakelijk karakter
● Appreciatie van de waarnemingen
● Differentiatie in de bewijskracht
● Belangrijk dat het kan w begrepen door niet-toxicologen
4. Context van de gerechtelijke expert: laboratorium
Accreditatie:
● In brede zin: De formele erkenning van de technische en organisatorische competentie van een autoriteit om een
specifieke dienst uit te voeren
○ De entiteit die accreditatie wil verkrijgen, stemt ermee in om haar doelstellingen, beheersysteem en
technische faciliteiten (d.w.z. infrastructuur, personeel en methoden) zo te structureren dat ze voldoen
aan vooraf vastgestelde criteria (beschreven in een norm).
● Voor laboratoria: De formele erkenning dat een testlaboratorium competent is om specifieke tests of specifieke
soorten tests uit te voeren.
○ Erkenning = Zowel de technische competentie als de onpartijdigheid van een testlaboratorium
➢ Cfr. bv. “ISO/IEC 17025”
○ = Een internationale norm die de algemene eisen vastlegt voor de competentie van test- en
kalibratielaboratoria.
○ Laboratoria die aan deze norm voldoen, tonen aan dat ze technisch bekwaam zijn en betrouwbare test- en
kalibratieresultaten leveren.
➢ Kan betrekking hebben op:
○ Volledige laboratorium
○ Volledige procedure
○ Deel van procedure
➢ Voornaamste doelstellingen:
○ “Customer service”
○ Documenteren
■ = het systematisch vastleggen, bijhouden of opschrijven van informatie, feiten of processen,
zodat ze later kunnen worden geraadpleegd of bewezen → zorgen dat alles traceerbaar w
● Niets hoeft in twijfel te w getrokken
■ Laat een transparante en traceerbare manier van werken toe
■ Gedocumenteerde ‘chain of custody’: elk staal en elke procedure (en alle materiaal gebruikt in
die procedure) is traceerbaar
4
1. Definities
—-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Criminalistiek: Toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek ten dienste van de opheldering van de toedracht van
(mogelijk) strafbare feiten (Van Dale)
● Doel: Waarheidsvinding
● Zij worden vooral aangesteld bij verdachte overlijdens, moorden, zelfdoding, geweldpleging, brandstichting,...1
● vnl. in strafrecht (90%), maar steeds meer in het burgerlijk recht
2. Geschiedenis van de chemische criminalistiek
—-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1787 - Mathieu ⇒ ‘Vader’ van de gerechtelijke toxicologie
1853 → Reden: Zijn rol in de ophefmakende zaak Marie Lafarge
● Contextschets:
Orfila
● Gevolg: H. wordt ziek
○ Hij moest finaal hierdoor terug naar huis
○ Zijn toestand verslechterde alleen maar
○ Familie komt op bezoek
○ Familielid merkt op dat M. iets (arsenicum: rattengif) in drankje (in tas) draaide dat ze aan H. gaf
● Resultaat: Juridische procedure
○ Hypothese: M. beschuldigd van gifmoord op haar man H.
○ De partijen:
■ Aanklager: Familie Henry
■ Verdediging: Marie + Advocaat (Orfila)
○ Onderzoek
■ Naar arsenicum in maaginhoud
● Kleurtest w uitgevoerd op maaginhoud van H.
○ Resultaat: Positief voor arsenicum
● Dit resultaat w door de advocaat (Orfila) vd verdediging (M.) weerlegd
○ Reden: Veel onwetendheid over de manier waarop test is
uitgevoerd
● Andere mensen w aangesteld om de test opnieuw uit te voeren
○ Resultaat: Negatief voor arsenicum
■ Naar arsenicum in tas
● Resultaat: Positief voor arsenicum
● Dit resultaat w door de advocaat (Orfila) vd verdediging (M.) weerlegd
○ Reden: Veel onwetendheid over de manier waarop test is
uitgevoerd
■ Gevolg: Aanklager en verdediging waren het eens dat Orfila analyses mogd uitvoeren
op de juiste manier
● Zijn bevinding: Overduidelijk dat Marie effectief haar man om het leven
had gebracht
○ Resultaat: Ze w veroordeeld → Gevangenis
■ Hoewel hij de expert was ingeroepen door verdediging was hij degene die haar id
gevangenis heeft gepraat
● Opmerkelijk:
○ Eerste zaak waarbij forensische toxicologie een doorslaggevende rol had
○ Zeer gemediatiseerde zaak
● Impact: Startpunt voor gebruik toxicologie in strafzaken
→ Standaardwerk geschreven in 1814: Traite des poisons
● Klein pocketboekje
● 3 ledig
1
Niet altijd strafbare feiten
1
, 1853 - Alphonse ⇒ Grondlegger van de antropometrie
1914 Bertillon ● ‘Bertillonnage’, ‘Bertillonisme’
● Uitgangspunt:
○ Meten van mensen op alle mogelijke manieren (hoofdomtrek,
breedte, taille...)
○ Iedereen kan w uitgedrukt als een formule
● Beperkingen:
○ Karakteristieken kunnen veranderen doorheen de tijd
■ vb. verzwaarderen, afvallen …
○ Sommige mensen h gelijkaardige karakteristieken
■ vb. een tweeling
○ Afhankelijk van de wijze waarop gemeten wordt (en van het
materiaal), want deze kunnen ook fouten bevatten
⇒ ‘Vader’ van het crimineel onderzoek
1822-1911 Francis ⇒ Grondleggers van de vingerafdrukken-techniek
Galton ● Vergelijkende wetenschap
1833-1917 William ● Kan gebruikt w als:
Herschel ○ Positive evidence → De overeenstemming van vingerafdrukken
1843-1930 Henry Faulds ■ = mogelijke schuld
○ Negative evidence → Geen overeenstemming van vingerafdrukken
■ = uitsluiting
1887-1954 Leone Lattes ⇒ Onderzoek van bloedvlekken, gebaseerd op het ABO-systeem van Landsteiner (1901)
1858-1946 Albert ⇒ Grondlegger van het documentenonderzoek
Osborn ● Heel breed terrein:
○ Wat is de chemische samenstelling van bepaalde soorten papier
○ Dikte
○ Welke inkt is gebruikt etc
○ Vervalste/ originele documenten of iets bijgezet achteraf?
1877-1966 Edmond ⇒ “Locard exchange principle”:
Locard ● = Mutuele uitwisseling van bewijsmateriaal “every contact leaves a trace ... the more intense the
contact, the more prominent the trace...”
3. De verschillende nationale instellingen voor criminalistiek
—-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Verenigde Staten → Federal Bureau of Investigation (FBI)
📍
Verenigd Koninkrijk → Home Office Central Research Establishment
● Aldermaston
● Forensic Science Service (FSS), sinds 1991
📍
→ Metropolitan Police Laboratory
● Londen
📍
Nederland → Gerechtelijk Laboratorium
● Den Haag
Duitsland
📍
→ Bundeskriminalamt
● Wiesbaden
📍
België → Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie
● Brussel
● Operationeel sinds 1993
→ Forensisch instituut Ugent is een samenwerkingsverband tussen
● Forensisch DNA-laboratorium
● Forensische toxicologie
● Forensische pathologie
● Vakgroep textielkunde
2
, 4. De organisatie van een laboratorium voor criminalistiek
—-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Algemeen Specifiek voorbeeld:
Het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en
Criminologie
‘NICC’
Mogelijke disciplines gehuisvest in een bredere context van Definitie:
laboratorium ● Een federale wetenschappelijke instelling binnen
➢ Fysicochemische eenheid de FOD Justitie.
➢ Biologie eenheid ● Op vraag van de gerechtelijke overheden
➢ Vuurwapen eenheid verrichten zij onafhankelijk onderzoek
➢ Documentenonderzoek eenheid
➢ Fotografie eenheid Organigram:
➢ Toxicologie eenheid
➢ Vingerafdrukken eenheid
➢ Polygraaf eenheid (leugendetector)
➢ Stemanalyse eenheid
➢ DNA eenheid
➢ “Evidence Collection” eenheid
➢ Forensische Pathologie (gerechtelijke
geneeskunde)
➢ Forensische Entomologie (studie insecten)
➢ Forensische Odontologie (tandheelkunde)
➢ Forensic Engineering (studie sabotage)
➢ Signal processing eenheid
5. De gerechtelijke expert
—-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Officiële erkenning 'gerechtelijke expert’
⇒ Officiële erkenning van 'gerechtelijke expert’ nodig voor volgende specialisaties:
● Alcohol in bloed
● Drugs in bloed en speeksel
● DNA-fingerprinting
⇒ Officiële erkenning = Opname in Nationaal Register voor Gerechtsdeskundigen en voor Beëdigd Vertalers, Tolken en
Vertalers-Tolken.
3
, 2. Opleiding
Juridische opleiding
Vaktechnische opleiding
3. Output: Expertenverslag
● Zakelijk karakter
● Appreciatie van de waarnemingen
● Differentiatie in de bewijskracht
● Belangrijk dat het kan w begrepen door niet-toxicologen
4. Context van de gerechtelijke expert: laboratorium
Accreditatie:
● In brede zin: De formele erkenning van de technische en organisatorische competentie van een autoriteit om een
specifieke dienst uit te voeren
○ De entiteit die accreditatie wil verkrijgen, stemt ermee in om haar doelstellingen, beheersysteem en
technische faciliteiten (d.w.z. infrastructuur, personeel en methoden) zo te structureren dat ze voldoen
aan vooraf vastgestelde criteria (beschreven in een norm).
● Voor laboratoria: De formele erkenning dat een testlaboratorium competent is om specifieke tests of specifieke
soorten tests uit te voeren.
○ Erkenning = Zowel de technische competentie als de onpartijdigheid van een testlaboratorium
➢ Cfr. bv. “ISO/IEC 17025”
○ = Een internationale norm die de algemene eisen vastlegt voor de competentie van test- en
kalibratielaboratoria.
○ Laboratoria die aan deze norm voldoen, tonen aan dat ze technisch bekwaam zijn en betrouwbare test- en
kalibratieresultaten leveren.
➢ Kan betrekking hebben op:
○ Volledige laboratorium
○ Volledige procedure
○ Deel van procedure
➢ Voornaamste doelstellingen:
○ “Customer service”
○ Documenteren
■ = het systematisch vastleggen, bijhouden of opschrijven van informatie, feiten of processen,
zodat ze later kunnen worden geraadpleegd of bewezen → zorgen dat alles traceerbaar w
● Niets hoeft in twijfel te w getrokken
■ Laat een transparante en traceerbare manier van werken toe
■ Gedocumenteerde ‘chain of custody’: elk staal en elke procedure (en alle materiaal gebruikt in
die procedure) is traceerbaar
4
