Aansprakelijkheidsrecht
Casusbespreking 17 september 2024
Leereenheden 1-3
Belangrijke gevaltypen:
▪ Gevaarzetting (HR Kelderluik, HR Taxus)
▪ Waarschuwingsplicht (HR Jetblast, hangt nauw samen met gevaarzetting)
▪ Sport en spel situaties (HR Natraparrest, HR Disloquerende turnster)
▪ Ongelukkige samenloop van omstandigheden (HR Jansen-Jansen)
▪ Private regelgeving (HR Trombose)
Casus 1 - De winkelstraat
Janneke heeft een schoenenwinkel in het centrum van Utrecht. Op een rustige ochtend besluit zij, vlak
na het openen van de winkel, nog even de natuurstenenvloer te dweilen. Halverwege bedenkt ze zich
dat zij het bordje dat aangeeft dat de vloer glad is, is vergeten mee te nemen uit de berging. Normaal
gesproken zet ze dit bordje neer als ze heeft gedweild. De tegelzetter heeft bij het plaatsen van de
vloer namelijk aangegeven dat dit type vloer extra glad is wanneer deze nat wordt gemaakt. Op het
moment dat zij klaar is en naar de berging loopt om haar spullen op te ruimen, hoort zij een enorm
kabaal in de winkel. Nilan, een vaste klant, heeft bij het binnenkomen niet gezien dat de vloer nat is en
is uitgegleden over de natte gladde tegels. Als gevolg daarvan moet hij naar het ziekenhuis voor de
behandeling van zijn gebroken schouderblad. In de maanden erna blijft Nilan een zeurende pijn
houden in zijn schouder. Hierdoor kan hij zijn baan als buschauffeur niet uitoefenen.
Vraag 1
Nilan stelt Janneke aansprakelijk voor de door hem geleden schade. Beoordeel of aansprakelijkheid
voor het eigen handelen van Janneke jegens Nilan kan worden gevestigd. Motiveer uw antwoord
aan de hand van relevante wetgeving, literatuur en jurisprudentie.
- Het al dan niet vestigen van aansprakelijkheid (van het eigen gedrag)
o Art. 6:162 jo 6:163 BW
▪ Onrechtmatige daad
▪ Toerekenbaarheid
▪ Schade
▪ Causaal verband
▪ Relativiteitsvereiste
Is er sprake van een gedraging (een daad)? (En doen of nalaten)
- Ja
- Er is sprake van een doen: Janneke heeft de vloer gedweild, zo is een gevaarlijke situatie
ontstaan. Dit is een actief handelen. Dit was het creëren van de gevaarzettende situatie.
- Er is wellicht sprake van een nalaten: Janneke plaatst het waarschuwingsbordje NIET. Maar, er
is geen sprake van een zuiver nalaten. Er is sprake van een actief handelen, dus het doen
, prevaleert over het nalaten. Vb. Zuiver nalaten: Niet ingrijpen wanneer iemand in het water
is gevallen. Dan is er geen actieve handeling aan de gevaarzettende situatie voorafgegaan.
Is er sprake van onrechtmatigheid?
- Ja
o Inbreuk op een recht (subjectief recht, bv recht op de lichamelijke integriteit, recht
op eigendom, etc.) (direct, opzettelijke en rechtstreekse inbreuk)
o Een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht. (Een ieder verbindend
voorschrift)
o Een doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het
maatschappelijk recht betaamd (ongeschreven zorgvuldigheidsnorm) (open norm >
invulling aan de hand van gevaltype, toepassing door rechters, toetsingskader
a.d.h.v. uitspraken/concrete casussen, geen exclusieve, uitputtende lijst)
▪ Gevaarzetting (HR Kelderluik, HR Taxus)
▪ Waarschuwingsplicht (HR Jetblast, hangt nauw samen met gevaarzetting)
▪ Sport en spel situaties (HR Natraparrest, HR Disloquerende turnster)
▪ Ongelukkige samenloop van omstandigheden (HR Jansen-Jansen)
▪ Private regelgeving (HR Trombose)
- Er is sprake van gevaarzetting. Janneke heeft een gevaarzettende situatie in het leven
geroepen. > Kelderluikarrest.
o In Café de Munt was een werknemer van coca cola had een kelderluik open laten
staan bij het laden en lossen. Klant valt hierdoor bij het gaan naar het toilet. De HR
oordeelt dat het afhankelijk is van de omstandigheden of er sprake is van
gevaarzettende situatie.
▪ De waarschijnlijkheid waarmee de niet-inachtneming van de vereiste
oplettendheid en zorgvuldigheid bij de ander kan worden verwacht;
▪ De kans dat daaruit ongevallen ontstaan;
▪ De ernst en gevolgen van die ongevallen;
▪ De mate van bezwaarlijkheid van de te nemen voorzorgsmaatregelen.
o Aanvullende toets: kenbaarheidsvereiste (HR Taxus)
▪ Het moet wel een objectief kenbaar gevaar betreffen.
• Janneke wist dat de vloer glad zou worden
• Hulsbos heeft een omheimd weiland, daarin staan paarden, buren
hebben een taxusstruik op de afvalhoop in de hoek van hun tuin. De
paarden kunnen hierbij, eten Paarden eten hiervan en de paarden
gaan dood. De buren wisten niet dat een taxusstruik giftig was voor
paarden. Dus er moet sprake zijn van kenbaarheid van het gevaar.
- Waarschijnlijkheid onzorgvuldigheid Nilan (Hoe waarschijnlijk is het dat iemand niet al te
oplettend en voorzichtig is?)
o Groot. Nilan verwacht waarschijnlijk niet dat de vloer glad is.
- De kans dat ongevallen ontstaan
o Wanneer iemand niet weet dat de vloer nat/glad is, kan iemand vallen.
- Ernst en gevolgen
o Nilan breekt zijn schouder.
- Bezwaarlijkheid
o Het waren makkelijke maatregelen om de situatie te kunnen voorkomen
, - Kenbaarheidsvereiste
o Janneke wist dat de vloer glad zou worden (expliciet gewaarschuwd door de
tegelzetter)
Is er een rechtvaardigingsgrond?
Nee.
Toerekenbaarheid
- Schuld
Er moet sprake zijn van verwijtbaarheid. Kan het Janneke worden verweten dat ze de vloer
heeft gedweild zonder bordje. Ja, ze had anders kunnen en moeten handelen. Er mag
geobjectiveerd worden. Wat mag verwacht worden? Hier is vrij snel sprake van.
o Is er sprake van een schulduitsluitingsgrond? (als hier sprake van is, kan er nog steeds
sprake zijn van toerekenbaarheid via de wet of verkeersopvattingen)
▪ Nee, hier is geen sprake van.
- De wet
- Verkeersopvattingen
Schade
Art. 6:95 BW
Ja, er is schade geleden. Aan het lichaam + gederfde inkomsten.
Causaal verband
Tussen de onrechtmatige gedraging en de schade. Conditio sine qua non-verband csqn (Voorwaarde
zonder welke niet).
Ja, zonder de daad (het dweilen van de vloer) was Nilan niet ten val gekomen (de schade niet
geleden).
Relativiteitsvereiste
Een relatieve norm tussen de norm en de geschonden norm (tandartsarrest). Een norm moet in het
leven geroepen zijn voor degene die het beroep doen (bv. Het beschermen van patiënten tegen
tandartsen zonder diploma, met name aan de orde wanneer er een wettelijke norm wordt
overtreden).
Is hierbij gekoppeld aan de rechtmatigheidsvereiste. De relativiteit zit al ingebakken in de norm. De
gevaarzettende situatie brengt Nilan in gevaar, Nilan doet ook het beroep.
Conclusie. Ja, Janneke is aansprakelijk voor de geleden schade.
Vervolg casus
Het waarschuwingsbordje dat Janneke achter in de berging had liggen, zag er als volgt uit:
Vraag 2
Casusbespreking 17 september 2024
Leereenheden 1-3
Belangrijke gevaltypen:
▪ Gevaarzetting (HR Kelderluik, HR Taxus)
▪ Waarschuwingsplicht (HR Jetblast, hangt nauw samen met gevaarzetting)
▪ Sport en spel situaties (HR Natraparrest, HR Disloquerende turnster)
▪ Ongelukkige samenloop van omstandigheden (HR Jansen-Jansen)
▪ Private regelgeving (HR Trombose)
Casus 1 - De winkelstraat
Janneke heeft een schoenenwinkel in het centrum van Utrecht. Op een rustige ochtend besluit zij, vlak
na het openen van de winkel, nog even de natuurstenenvloer te dweilen. Halverwege bedenkt ze zich
dat zij het bordje dat aangeeft dat de vloer glad is, is vergeten mee te nemen uit de berging. Normaal
gesproken zet ze dit bordje neer als ze heeft gedweild. De tegelzetter heeft bij het plaatsen van de
vloer namelijk aangegeven dat dit type vloer extra glad is wanneer deze nat wordt gemaakt. Op het
moment dat zij klaar is en naar de berging loopt om haar spullen op te ruimen, hoort zij een enorm
kabaal in de winkel. Nilan, een vaste klant, heeft bij het binnenkomen niet gezien dat de vloer nat is en
is uitgegleden over de natte gladde tegels. Als gevolg daarvan moet hij naar het ziekenhuis voor de
behandeling van zijn gebroken schouderblad. In de maanden erna blijft Nilan een zeurende pijn
houden in zijn schouder. Hierdoor kan hij zijn baan als buschauffeur niet uitoefenen.
Vraag 1
Nilan stelt Janneke aansprakelijk voor de door hem geleden schade. Beoordeel of aansprakelijkheid
voor het eigen handelen van Janneke jegens Nilan kan worden gevestigd. Motiveer uw antwoord
aan de hand van relevante wetgeving, literatuur en jurisprudentie.
- Het al dan niet vestigen van aansprakelijkheid (van het eigen gedrag)
o Art. 6:162 jo 6:163 BW
▪ Onrechtmatige daad
▪ Toerekenbaarheid
▪ Schade
▪ Causaal verband
▪ Relativiteitsvereiste
Is er sprake van een gedraging (een daad)? (En doen of nalaten)
- Ja
- Er is sprake van een doen: Janneke heeft de vloer gedweild, zo is een gevaarlijke situatie
ontstaan. Dit is een actief handelen. Dit was het creëren van de gevaarzettende situatie.
- Er is wellicht sprake van een nalaten: Janneke plaatst het waarschuwingsbordje NIET. Maar, er
is geen sprake van een zuiver nalaten. Er is sprake van een actief handelen, dus het doen
, prevaleert over het nalaten. Vb. Zuiver nalaten: Niet ingrijpen wanneer iemand in het water
is gevallen. Dan is er geen actieve handeling aan de gevaarzettende situatie voorafgegaan.
Is er sprake van onrechtmatigheid?
- Ja
o Inbreuk op een recht (subjectief recht, bv recht op de lichamelijke integriteit, recht
op eigendom, etc.) (direct, opzettelijke en rechtstreekse inbreuk)
o Een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht. (Een ieder verbindend
voorschrift)
o Een doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het
maatschappelijk recht betaamd (ongeschreven zorgvuldigheidsnorm) (open norm >
invulling aan de hand van gevaltype, toepassing door rechters, toetsingskader
a.d.h.v. uitspraken/concrete casussen, geen exclusieve, uitputtende lijst)
▪ Gevaarzetting (HR Kelderluik, HR Taxus)
▪ Waarschuwingsplicht (HR Jetblast, hangt nauw samen met gevaarzetting)
▪ Sport en spel situaties (HR Natraparrest, HR Disloquerende turnster)
▪ Ongelukkige samenloop van omstandigheden (HR Jansen-Jansen)
▪ Private regelgeving (HR Trombose)
- Er is sprake van gevaarzetting. Janneke heeft een gevaarzettende situatie in het leven
geroepen. > Kelderluikarrest.
o In Café de Munt was een werknemer van coca cola had een kelderluik open laten
staan bij het laden en lossen. Klant valt hierdoor bij het gaan naar het toilet. De HR
oordeelt dat het afhankelijk is van de omstandigheden of er sprake is van
gevaarzettende situatie.
▪ De waarschijnlijkheid waarmee de niet-inachtneming van de vereiste
oplettendheid en zorgvuldigheid bij de ander kan worden verwacht;
▪ De kans dat daaruit ongevallen ontstaan;
▪ De ernst en gevolgen van die ongevallen;
▪ De mate van bezwaarlijkheid van de te nemen voorzorgsmaatregelen.
o Aanvullende toets: kenbaarheidsvereiste (HR Taxus)
▪ Het moet wel een objectief kenbaar gevaar betreffen.
• Janneke wist dat de vloer glad zou worden
• Hulsbos heeft een omheimd weiland, daarin staan paarden, buren
hebben een taxusstruik op de afvalhoop in de hoek van hun tuin. De
paarden kunnen hierbij, eten Paarden eten hiervan en de paarden
gaan dood. De buren wisten niet dat een taxusstruik giftig was voor
paarden. Dus er moet sprake zijn van kenbaarheid van het gevaar.
- Waarschijnlijkheid onzorgvuldigheid Nilan (Hoe waarschijnlijk is het dat iemand niet al te
oplettend en voorzichtig is?)
o Groot. Nilan verwacht waarschijnlijk niet dat de vloer glad is.
- De kans dat ongevallen ontstaan
o Wanneer iemand niet weet dat de vloer nat/glad is, kan iemand vallen.
- Ernst en gevolgen
o Nilan breekt zijn schouder.
- Bezwaarlijkheid
o Het waren makkelijke maatregelen om de situatie te kunnen voorkomen
, - Kenbaarheidsvereiste
o Janneke wist dat de vloer glad zou worden (expliciet gewaarschuwd door de
tegelzetter)
Is er een rechtvaardigingsgrond?
Nee.
Toerekenbaarheid
- Schuld
Er moet sprake zijn van verwijtbaarheid. Kan het Janneke worden verweten dat ze de vloer
heeft gedweild zonder bordje. Ja, ze had anders kunnen en moeten handelen. Er mag
geobjectiveerd worden. Wat mag verwacht worden? Hier is vrij snel sprake van.
o Is er sprake van een schulduitsluitingsgrond? (als hier sprake van is, kan er nog steeds
sprake zijn van toerekenbaarheid via de wet of verkeersopvattingen)
▪ Nee, hier is geen sprake van.
- De wet
- Verkeersopvattingen
Schade
Art. 6:95 BW
Ja, er is schade geleden. Aan het lichaam + gederfde inkomsten.
Causaal verband
Tussen de onrechtmatige gedraging en de schade. Conditio sine qua non-verband csqn (Voorwaarde
zonder welke niet).
Ja, zonder de daad (het dweilen van de vloer) was Nilan niet ten val gekomen (de schade niet
geleden).
Relativiteitsvereiste
Een relatieve norm tussen de norm en de geschonden norm (tandartsarrest). Een norm moet in het
leven geroepen zijn voor degene die het beroep doen (bv. Het beschermen van patiënten tegen
tandartsen zonder diploma, met name aan de orde wanneer er een wettelijke norm wordt
overtreden).
Is hierbij gekoppeld aan de rechtmatigheidsvereiste. De relativiteit zit al ingebakken in de norm. De
gevaarzettende situatie brengt Nilan in gevaar, Nilan doet ook het beroep.
Conclusie. Ja, Janneke is aansprakelijk voor de geleden schade.
Vervolg casus
Het waarschuwingsbordje dat Janneke achter in de berging had liggen, zag er als volgt uit:
Vraag 2
