Samenvatting Maatschappijleer H2 Rechtstaat
Par. 2.1 Idee en oorsprong van de rechtsstaat
Rechtsstaat – staat waarin je als burger met grondrechten wordt beschermd tegen machtsmisbruik
v/d overheid.
Als deze bescherming niet bestaat is het een autoritaire staat.
Nederland is een democratische rechtsstaat, hierdoor mag je
- Bepalen wie machtshebbers zijn
- Meedoen aan verkiezingen
- Indirect meebeslissen over politieke kwesties
Sociale rechtsstaat – een staat met allerlei wetten en regels om welzijn en welvaart te verbeteren.
In een rechtsstaat heerst vrij veel sociale cohesie, mensen durven hun mening te uiten en met elkaar
om te gaan.
Tussen burger en overheid bestaan ook sociale cohesie, vertrouwen en wederkerigheid. De overheid
houdt zich aan regels, en jij ook. Dit zorgt voor rechtszekerheid.
In de 16e eeuw hadden koningen heel veel onbegrensde macht. Hierdoor ontstonden uitbuiting,
armoede en grote sociale ongelijkheid.
Vanaf de 18e eeuw kwam er steeds meer verzet tegen het onrecht. Door de in de 15 e eeuw
uitgevonden drukkunst, konden mensen kennis verspreiden. Nu wist iedereen dat oorlogen,
armoede en ellende niet voort kwam uit God, maar werden veroorzaakt door de macht van onder
andere de koning. Mensen wilden nu vrijheid, dan konden ze gelukkig zijn.
De filosofie van Hobbes, Locke & Rousseau werden aan de vrijheid en het sociaal contract gebonden.
Sociaal contract – een contract waarin mensen tot afspraken komen om in vrede en vrijheid te leven.
Staten kregen een geweldsmonopolie en de trias politica werd ingevoerd.
Trias politica: Uitvoerende, wetgevende en een controlerende macht. Maker: Montesquieu
Grondbeginselen rechtsstaat:
- Begin grondrechten: Alle mensen moeten in vrijheid en gelijkheid geboren worden en
samenleven
- Soevereiniteits- en democratiebeginsel: het sociaal contract
- Legaliteitsbeginsel: een partij die het sociaal contract kan afdwingen
- Begin van de trias politica
In Amerika vormde zich in 1776 de Onafhankelijkheidsverklaring, de grondwet en ‘The Bill of Rights’.
Dit vormde samen de Amerikaanse Constitutie.
In Frankrijk werd in 1789 de Verklaring van de Rechten van de Mens en Burger opgesteld. Daarin
werden de grondwetten vastgelegd. In 1799 pleegde Napoleon een staatsgreep laste een verlichte
dictatuur in, waarbij de machthebber rekening houdt met het volk. Ook wel Code Civil genoemd.
1
Par. 2.1 Idee en oorsprong van de rechtsstaat
Rechtsstaat – staat waarin je als burger met grondrechten wordt beschermd tegen machtsmisbruik
v/d overheid.
Als deze bescherming niet bestaat is het een autoritaire staat.
Nederland is een democratische rechtsstaat, hierdoor mag je
- Bepalen wie machtshebbers zijn
- Meedoen aan verkiezingen
- Indirect meebeslissen over politieke kwesties
Sociale rechtsstaat – een staat met allerlei wetten en regels om welzijn en welvaart te verbeteren.
In een rechtsstaat heerst vrij veel sociale cohesie, mensen durven hun mening te uiten en met elkaar
om te gaan.
Tussen burger en overheid bestaan ook sociale cohesie, vertrouwen en wederkerigheid. De overheid
houdt zich aan regels, en jij ook. Dit zorgt voor rechtszekerheid.
In de 16e eeuw hadden koningen heel veel onbegrensde macht. Hierdoor ontstonden uitbuiting,
armoede en grote sociale ongelijkheid.
Vanaf de 18e eeuw kwam er steeds meer verzet tegen het onrecht. Door de in de 15 e eeuw
uitgevonden drukkunst, konden mensen kennis verspreiden. Nu wist iedereen dat oorlogen,
armoede en ellende niet voort kwam uit God, maar werden veroorzaakt door de macht van onder
andere de koning. Mensen wilden nu vrijheid, dan konden ze gelukkig zijn.
De filosofie van Hobbes, Locke & Rousseau werden aan de vrijheid en het sociaal contract gebonden.
Sociaal contract – een contract waarin mensen tot afspraken komen om in vrede en vrijheid te leven.
Staten kregen een geweldsmonopolie en de trias politica werd ingevoerd.
Trias politica: Uitvoerende, wetgevende en een controlerende macht. Maker: Montesquieu
Grondbeginselen rechtsstaat:
- Begin grondrechten: Alle mensen moeten in vrijheid en gelijkheid geboren worden en
samenleven
- Soevereiniteits- en democratiebeginsel: het sociaal contract
- Legaliteitsbeginsel: een partij die het sociaal contract kan afdwingen
- Begin van de trias politica
In Amerika vormde zich in 1776 de Onafhankelijkheidsverklaring, de grondwet en ‘The Bill of Rights’.
Dit vormde samen de Amerikaanse Constitutie.
In Frankrijk werd in 1789 de Verklaring van de Rechten van de Mens en Burger opgesteld. Daarin
werden de grondwetten vastgelegd. In 1799 pleegde Napoleon een staatsgreep laste een verlichte
dictatuur in, waarbij de machthebber rekening houdt met het volk. Ook wel Code Civil genoemd.
1
