Hoorcolleges deeltentamen 2 hersenen en gedrag
Kalat H.8, 10, 11.1, 11.2, 13.3, 14 en Cacioppo p. 378-412 (en niet verder). Er kunnen ook vragen over
de stof uit de hoorcolleges aan bod komen (max. 2).
Slaap 1 voorschouw:
Slaap:
- periodieke (reversibele) toestand van verminderde reactiviteit t.o.v. externe stimuli.
- Verschilt per soort/individu.
Functie:
- Energiebesparing: daling van het zuurstof verbruik, HR, stofwisseling.
- Fysiek herstel: diepe slaap stimuleert het immuunsysteem + meer eiwitproductie dan
eiwitafbraak + makkelijker stoffen afgevoerd van de hersenen
- Geheugenconsolidatie: in diepe slaap verbetert het geheugen.
Circadiaan ritme: slaap-waak afwisseling in een ongeveer 24uurs ritme. (24.2 uur)
Biologische klok:
- Is de nucleus suprachiasmaticus (SCN, suprachiasmatische
nucleus).
- De cellen in SCN zijn self-sustained pacemaker: los van
andere invloeden generen zij zelf een ritme.
Zeitgebers: externe cue waarop het endogene circadiaanse ritme kan synchroniseren
1. Licht: reset het 25 uurs ritme.
Free-running time: wanneer je bijvoorbeeld geen tijd cues krijgt, en je dus op je biologische
klok gaat leven, endogeen ritme zonder externe tijd.
Chronotypen:
- Nachtuilen: mensen die laat naar bed gaan en laat wakker zijn
- Leeuweriken: mensen die vroeg naar bed gaan en vroeg wakker zijn.
Hoe werkt de biologische klok?
Voor de eiwitten Per en Tim wanneer er genoeg eiwitten zijn remmen zij hun eigen
transcriptie. negatieve feedback loop: ze inhiberen hun eigen DNA-transcriptie. Als de zon
,weer opkomt de Tim eiwitten worden afgebroken, daarna de andere zodat de hele DNA
transcriptie weer opnieuw kan beginnen.
Dus onder invloed van licht kan eiwitkinetiek veranderen. Zon activeert het enzym dat tim
eiwit afbreekt, los per-eiwit wordt afgebroken, DNA transcriptie kan weer opnieuw beginnen.
Dus eiwitten remmen hun eigen productie en daarom verandert de cyclustijd: verschillen in
eiwitefficiëntie veranderen transcriptiekinetiek en daarmee de cyclustijd (TAU).
The 2-process model: model tussen waak en slaapdruk lichaam is opzoek naar
homeostase van slaapduur en intensiteit.
- Process C: circadiane druk om
wakker te blijven. Als process C
hoog is dan is er een druk om
wakker te blijven, dus vaak
overdag.
- Process S: homeostatische druk
om te slapen. Neemt toe vanaf
het moment dat we wakker zijn,
maar s’ochtends merken we er
niet zoveel van want dan gaat het geleidelijk met de druk om wakker te blijven.
Fysiologische componenten van proces C en S:
Proces C:
- SCN- activiteit.
- Output markers die je kunt gebruiken: Melatonine, cortisol, temperatuur
Proces S:
- Diepe slaap (SWS) als marker in EEG.
Invloeden op slaapwaak-ritme:
- Licht
- Huidtemperatuur
- Fysieke Activiteit
- Lichaamshouding
- Mentale stress
- Pijn
- Voeding
, Intrinsically photosenstive Retinal Ganglion cells (ipRGCs): zorgen ervoor dat informatie van
de buitenwereld, hoe licht is het, wordt gekoppeld aan SCN.
Als het licht is wordt er geen melatonine geproduceerd, als het donker is wel. Melatonine is
boodschapper van SCN die aan andere organen verteld wat voor tijd het is.
Dit werkt ook onafhankelijk van visie, als de blinde persoon een netvlies heeft.
Zijn vooral gevoelig voor blauw licht (100 lux is genoeg om melatonine te onderdrukken)
Hoorcollege 1: Waken en slapen:
Hoe komt het dat we slapen? O.a. biologische klok.
- Volgt een ritme: circadiaan ritme, duurt circa een dag, functioneert endogeen dus van
binnen uit.
- Freerunning: zonder invloed van buitenaf .
- Zeitgeber: stelt elke dag het circadiaans ritme bij, belangrijkste zeitgeber is licht.
- Veel processen hebben circadiane cyclus: afgifte hormonen, lichaamstemperatuur.
variëren continu.
Hoe tikt de klok?
Endogeen: van binnenuit, niet afhankelijk van verbindingen (met buitenwereld).
Neuronen in suprachiasmatische nucleus (SCN) zijn actief volgens een circadiaan ritme.
Ook in totale isolatie (‘onverbonden’)
Gestuurd door ritme in genetische expressie, TIM en PER?
Hoe komt het dat we dromen?
- Arousal, activiteit van de cortex
- REM-slaap: fase in slaap die we associëren met dromen.
- Relatie met leren
Arousal en EEG:
EEG: post-synaptische potentialen, afwisselingen van de en hyperpolarisatie. Als het veel
tegelijk gebeurd dan kun je het waarnemen.
Wakker: hoge arousal, activiteit van de cortex
Kalat H.8, 10, 11.1, 11.2, 13.3, 14 en Cacioppo p. 378-412 (en niet verder). Er kunnen ook vragen over
de stof uit de hoorcolleges aan bod komen (max. 2).
Slaap 1 voorschouw:
Slaap:
- periodieke (reversibele) toestand van verminderde reactiviteit t.o.v. externe stimuli.
- Verschilt per soort/individu.
Functie:
- Energiebesparing: daling van het zuurstof verbruik, HR, stofwisseling.
- Fysiek herstel: diepe slaap stimuleert het immuunsysteem + meer eiwitproductie dan
eiwitafbraak + makkelijker stoffen afgevoerd van de hersenen
- Geheugenconsolidatie: in diepe slaap verbetert het geheugen.
Circadiaan ritme: slaap-waak afwisseling in een ongeveer 24uurs ritme. (24.2 uur)
Biologische klok:
- Is de nucleus suprachiasmaticus (SCN, suprachiasmatische
nucleus).
- De cellen in SCN zijn self-sustained pacemaker: los van
andere invloeden generen zij zelf een ritme.
Zeitgebers: externe cue waarop het endogene circadiaanse ritme kan synchroniseren
1. Licht: reset het 25 uurs ritme.
Free-running time: wanneer je bijvoorbeeld geen tijd cues krijgt, en je dus op je biologische
klok gaat leven, endogeen ritme zonder externe tijd.
Chronotypen:
- Nachtuilen: mensen die laat naar bed gaan en laat wakker zijn
- Leeuweriken: mensen die vroeg naar bed gaan en vroeg wakker zijn.
Hoe werkt de biologische klok?
Voor de eiwitten Per en Tim wanneer er genoeg eiwitten zijn remmen zij hun eigen
transcriptie. negatieve feedback loop: ze inhiberen hun eigen DNA-transcriptie. Als de zon
,weer opkomt de Tim eiwitten worden afgebroken, daarna de andere zodat de hele DNA
transcriptie weer opnieuw kan beginnen.
Dus onder invloed van licht kan eiwitkinetiek veranderen. Zon activeert het enzym dat tim
eiwit afbreekt, los per-eiwit wordt afgebroken, DNA transcriptie kan weer opnieuw beginnen.
Dus eiwitten remmen hun eigen productie en daarom verandert de cyclustijd: verschillen in
eiwitefficiëntie veranderen transcriptiekinetiek en daarmee de cyclustijd (TAU).
The 2-process model: model tussen waak en slaapdruk lichaam is opzoek naar
homeostase van slaapduur en intensiteit.
- Process C: circadiane druk om
wakker te blijven. Als process C
hoog is dan is er een druk om
wakker te blijven, dus vaak
overdag.
- Process S: homeostatische druk
om te slapen. Neemt toe vanaf
het moment dat we wakker zijn,
maar s’ochtends merken we er
niet zoveel van want dan gaat het geleidelijk met de druk om wakker te blijven.
Fysiologische componenten van proces C en S:
Proces C:
- SCN- activiteit.
- Output markers die je kunt gebruiken: Melatonine, cortisol, temperatuur
Proces S:
- Diepe slaap (SWS) als marker in EEG.
Invloeden op slaapwaak-ritme:
- Licht
- Huidtemperatuur
- Fysieke Activiteit
- Lichaamshouding
- Mentale stress
- Pijn
- Voeding
, Intrinsically photosenstive Retinal Ganglion cells (ipRGCs): zorgen ervoor dat informatie van
de buitenwereld, hoe licht is het, wordt gekoppeld aan SCN.
Als het licht is wordt er geen melatonine geproduceerd, als het donker is wel. Melatonine is
boodschapper van SCN die aan andere organen verteld wat voor tijd het is.
Dit werkt ook onafhankelijk van visie, als de blinde persoon een netvlies heeft.
Zijn vooral gevoelig voor blauw licht (100 lux is genoeg om melatonine te onderdrukken)
Hoorcollege 1: Waken en slapen:
Hoe komt het dat we slapen? O.a. biologische klok.
- Volgt een ritme: circadiaan ritme, duurt circa een dag, functioneert endogeen dus van
binnen uit.
- Freerunning: zonder invloed van buitenaf .
- Zeitgeber: stelt elke dag het circadiaans ritme bij, belangrijkste zeitgeber is licht.
- Veel processen hebben circadiane cyclus: afgifte hormonen, lichaamstemperatuur.
variëren continu.
Hoe tikt de klok?
Endogeen: van binnenuit, niet afhankelijk van verbindingen (met buitenwereld).
Neuronen in suprachiasmatische nucleus (SCN) zijn actief volgens een circadiaan ritme.
Ook in totale isolatie (‘onverbonden’)
Gestuurd door ritme in genetische expressie, TIM en PER?
Hoe komt het dat we dromen?
- Arousal, activiteit van de cortex
- REM-slaap: fase in slaap die we associëren met dromen.
- Relatie met leren
Arousal en EEG:
EEG: post-synaptische potentialen, afwisselingen van de en hyperpolarisatie. Als het veel
tegelijk gebeurd dan kun je het waarnemen.
Wakker: hoge arousal, activiteit van de cortex
