Filosofie
Inhoudsopgave
Week 1: Moderniteit als project van bevrijding..............................................................................................2
1.1 Wat is moderniteit?........................................................................................................................................3
1.2 Centrale rol verlichting...................................................................................................................................3
1.2.1 Reformatie en gewetensvrijheid (Christendom) hoofdstuk 4, GLVM:....................................................3
1.3. Het autonome individu..................................................................................................................................3
1.3.1 Descartes................................................................................................................................................4
1.3.2 Immanuel Kant........................................................................................................................................4
1.3.3 John Locke...............................................................................................................................................5
1.3.4 Existentialisme en de bevrijding van de burgercultuur..........................................................................5
1.3.5 Kierkegaard.............................................................................................................................................6
1.4 Bevrijding en rationalisering..........................................................................................................................6
1.5 Moderne techniek..........................................................................................................................................7
1.5.1 Hoofdstuk 5 GLVM: Techniek en de ‘verbetering van de wereld’...........................................................7
1.5.2 Francis Bacon..........................................................................................................................................7
1.6 Rechtsstaat voor iedereen..............................................................................................................................8
1.6.1 Hoofdstuk 5 GLVM:.................................................................................................................................8
1.7 De moderne economie...................................................................................................................................9
1.7.1 Hoofdstuk 6 GLVM..................................................................................................................................9
1.7.2 Adam Smith.............................................................................................................................................9
1.7.3 Karl Marx...............................................................................................................................................10
1.8 Schaduwzijden – drie vulkanische breuklijnen.............................................................................................10
1.9 ZSO...............................................................................................................................................................11
1.9.1 Werkcollege aantekeningen..................................................................................................................12
1.9.2 Powerpoint werkcollege:......................................................................................................................14
Week 2: Reflexieve moderniteit – Ulrich Beck............................................................................................... 14
2.1 Reflexieve modernisering............................................................................................................................15
2.2 ‘Wij zijn modern’ (in de jaren 50):................................................................................................................15
2.3 Pre-modern (‘Algemeen Menselijk Patroon’)...............................................................................................15
2.3.1 Op de achtergrond: Descartes (1596-1650).........................................................................................15
2.4 ‘Einde’ van de geschiedenis als modernisering:...........................................................................................15
2.5 Het project van modernisering (‘eerste modernisering’).............................................................................16
2.5.2 De ‘dialectiek van de Verlichting’/dialectiek van de modernisering....................................................16
2.5.3 Paradigma van totaal controleerbare samenleving (aangeharkte tuin) komt ten einde.....................16
2.5.4 Onbedoelde neveneffecten..................................................................................................................17
2.6 Postmodern..................................................................................................................................................17
2.7 Reflexieve modernisering.............................................................................................................................17
2.7.1 Verschil post-modern – reflexief modern (p.3):...................................................................................18
2.7.2 Reflexief-moderne subject (vlgs. Beck): ‘quasi-subject’.......................................................................18
2.8 Hypermoderniteit.........................................................................................................................................18
2.8.1 Verschijningsvormen van de hypermoderniteit...................................................................................19
2.8.2 Economische gevolgen van de hypermoderniteit................................................................................19
, 2.8.3 Vijf condities van het goede leven........................................................................................................19
2.8.4 Voorbij de burn-out samenleving.........................................................................................................19
2.9 ZSO...............................................................................................................................................................19
Week 3: Aristoteles, Ethica Nicomachea....................................................................................................... 23
3.1 Moderne mensbeeld.....................................................................................................................................23
3.2 Een ander paradigma- Aristoteles................................................................................................................24
3.3 Ethica Nicomachea.......................................................................................................................................24
3.3.1 Eudaimonia en bestaansreden.............................................................................................................24
3.3.2 Delen van de ziel...................................................................................................................................24
3.3.3 Deugd is een dispositie.........................................................................................................................25
3.3.4 Wat is een goede handeling?................................................................................................................25
Week 4: Wetenschapsfilosofie, Michel Foucault........................................................................................... 28
Week 5: Hegel en MacIntyre........................................................................................................................ 33
5.1 Hegel, femenologie van de geest.................................................................................................................33
5.1.1 Tekst toelichting:...................................................................................................................................34
5.2 MacIntyre – After Virtue...............................................................................................................................35
5.3 Geschonden beroepseer – Ad Verbrugge.....................................................................................................36
Week 6: Taylor............................................................................................................................................. 37
6.1 Tussenschakel voor Taylor............................................................................................................................38
6.2 Taylor – malaises van de moderniteit..........................................................................................................39
6.3 Friedman Doctrine........................................................................................................................................40
6.4 Mayer...........................................................................................................................................................41
6.5 Recap............................................................................................................................................................41
Week 7: Hannah Arendt............................................................................................................................... 42
7.1 Belangrijke herhaling:..................................................................................................................................42
7.2 Hannah Arendt inleiding..............................................................................................................................43
7.3 The Human Condition | Vita Activa..............................................................................................................43
7.3.1 Labor.....................................................................................................................................................43
7.3.2 Work......................................................................................................................................................44
7.3.3 Action....................................................................................................................................................44
7.3.4 Polis – publiek.......................................................................................................................................44
7.3.5 Oikos - privaat.......................................................................................................................................45
7.4 Organisatiekunde.........................................................................................................................................45
7.5 Hannah Arendt (1906-1975)........................................................................................................................46
7.5.1 Arendt en Eichmann.............................................................................................................................46
7.6 Integriteitsverlies..........................................................................................................................................46
7.7 Moderne tijd.................................................................................................................................................47
7.8 ZSO...............................................................................................................................................................48
Week 1: Moderniteit als project van bevrijding
,1.1 Wat is moderniteit?
Moderniteit kent verschillende onderdelen/assen. Moderniteit als project van bevrijding
kernwaarden van verlichting, vrijheid en als gemeenschappelijk rode draad. Het heeft soms
paradoxale of ronduit tegenstrijdige bewegingen, is het wel bevrijding? Is het niet een nieuw soort
gevangenschap? Wat zijn de blinde vlekken van het vrijheidsconcept?. Centrale rol verlichting (eind
17e eeuw tot eind 18e/ begin 19e eeuw). De rol van verlichting is ontstaan als kritiek op traditionele
instituties de kerk en de staat. Hoe organiseren wij? Doen we anders dan Grieken en Romeinen,
moderniteit, heeft aantal kenmerken, werken door in hoe wij ons verhouden, denken en doen.
Kernmotieven van moderniteit:
- Opkomst autonome individu;
- Rationalisering van het wereldbeeld;
- Opkomst moderne techniek;
- De organisatie van het maatschappelijk leven in burgerlijke instituties en de rechtsstaat;
- Het proces van economisering, in het bijzonder de liberaal kapitalistische vorm daarvan.
1.2 Centrale rol verlichting
De verlichting is een periode in de Westerse cultuurgeschiedenis.
17e en 18e eeuw: Nederland (Descartes & Spinoza) / Engeland (John Locke = grondlegger van
Liberalisme) /Frankrijk (Rousseau & Voltaire in de 18 e eeuw tot bloei en mondt uit in FR revolutie)
/Duitsland (eind 18e eeuw Immanuel Kant grondlegger mensenrechten, Duits idealisme inspiratie
voor Marx voor de sociale beweging die hieruit voortkomt). Kritiek op traditionele instituties: kerk en
staat. Kritiek op de rol van de staat met specifiek kritiek op de koning. Vanuit rationele driehoek levert
men kritiek op tradities die zich hebben geinstutionaliseerd, zoals de katholieke kerk (religieus) en de
absolute monarchie (staatsmacht). Vanaf de 16e eeuw gaan protestanten het bijgeloof bekritiseren en
ook het machtsmisbruik, mensen onder het gezag vielen van de geestelijkheid en de paus aan de top.
Hierdoor ontstaat de Godsdienstvrijheid/Gewetensvrijheid in NL Unie van Utrecht.
Dit is onderdeel van de bevrijding als macht van de kerk en de vorst (Franse revolutie). Bevrijding
levert een nieuwe inrichting van de staat op, waarin de burger rechten krijgt die hij in zoverre nog
niet heeft gehad ‘de rechten van de burger en de mens’. Sprake van een bevrijding, je komt in een
moderne rechtsstaat met rechten als burger die vastgelegd zijn in wetten. Je dankt je vrijheid niet aan
jezelf maar aan instituties. Instituties zouden moeten veranderen om je vrijheid te veranderen, dit
zien we in de revoluties.
1.2.1 Reformatie en gewetensvrijheid (Christendom) hoofdstuk 4,
GLVM:
- Opkomst van autonome idee, nauw verbonden met geschiedenis Christendom. Kerk ontwikkelde
zich tot een wereldse, feodale macht, zowel geestelijk als politiek.
• Burgercultuur: (rijke) burgers gingen zich losmaken van de feodale orde en gingen over op
zelfbestuur opkomst van burgercultuur (ook wel reformatie) komt voort uit protestante
kerken.
• Zelf verantwoordelijk zijn en niet meer via kerk of priesters in een relatie tot god treden.
Is ook paradoxaal. Bied vrijheid, maar daarbij ga je ook dingen verbieden.
1.3. Het autonome individu
Grote rol van het protestantisme Luther in zijn kritiek op de katholieke kerk zou zeggen dat het
katholieke geloof afgedreven is en geperfecteerd is geraakt. Het gaat niet meer om het geloof maar
om het uiterlijk. Door de aflaathandel zou zonde afgekocht kunnen worden, ook zou je hiermee een
zekerheid krijgen op een plek in de hemel. Geloof ansicht is voldoende. Later kwam de beeldenstorm.
, Het geloof alleen, waarlijk, innerlijk geloof. De mens als enkeling in z’n innerlijk leven komt tegenover
god te staan, niet in een groep of iets.
Godsdienstvrijheid/gewetensvrijheid – Unie van Utrecht: 1579.
17e eeuw – Descartes en Spinoza in de Nederlanden. De mens als subject: Cogito ergo sum --> ik
denk, dus ik ben. Iemand die zichzelf moet toetsen.
Heldere eigendomsrechten & inperking macht adel/kroon.
Wij als eerste moderne land in Europa??
De vrijheid die we vandaag de dag kennen is niet de autonomie die in de verlichting is ontstaan.
Autonomie is letterlijk het zichzelf (autos) de wet (nomos) opleggen.
Twee aspecten van verlichting, hoofdstuk 4 GLVM:
1. De vrijheid van de persoon betreft de rechten die anderen dienen te respecteren met
betrekking tot iemand.
2. De autonomie van de individuele persoon die het recht heeft het eigen leven zo in te richten
als hij het op morele of religieuze gronden goed acht.
Autonome individu heeft grote rol gespeeld bij ontstaan protestantisme afscheid van
adellijke/kerkelijke orde en waar een burgerlijke samenleving werd opgesteld. Echte aanval op
katholieke kerk, in protest tegen adellijke. Ze keren terug naar de bijbel zelf. De mens als enkeling in
zijn leven komt tegenover God te staan. Oftewel godsdienstvrijheid/gewetensvrijheid.
Hoofdstuk 5 GLVM:
Het streven naar vrijheid zorgt ervoor dat onze verhouding tot de werkelijkheid veranderd.
Moderniteit wil ook betekenen dat de wereld om ons heen verandert, dat zij beantwoordt aan dit
vrijheidsideaal. De moderne mens wil eerst en vooral zichzelf de wet voorschrijven (autonomie) en
niet door iets anders worden bepaald. Het geeft zijn autonomie voor een groot deel vorm door de
wereld om hem heen zijn wetten op te leggen.
De moderne mens probeert zichzelf te bevrijden door hoe langer, hoe meer greep te krijgen op de
natuur, op ons lichaam en op de samenleving. Wetenschap, techniek en politiek zijn daarbij ook
diensten.
1.3.1 Descartes
De mens als subject: Cogito ergo sum (Descartes) Ik denk dus ik ben, in het twijfelen is mijn
zekerheid meegenomen. Dit wordt het ego cogito. De bestaanszekerheid van jezelf. Het bewustzijn
van ik. Bij Descartes zie je een principe waarin je je eigen motieven onderzoekt en nadenkt of het
zuiver is en of het overeenkomt met wat God wil. Je moet jezelf toetsen. De mens is een subject
geworden in allerlei verschillende vormen. Ik denk dus ik ben Cogito ergo sum (I think, therefore I
am).
Het vinden van de grondslag van absolute zekere kennis. Hij ging kennis toetsen door te onderzoeken
waaraan je allemaal kan twijfelen. Is het bestand tegen iedere vorm van twijfel? Dan is het een zeker
uitgangspunt. Dit is methodische twijfel door Descartes opzoek naar een nieuw punt van zekerheid.
Vaste grond waar de nieuwe wetenschap gevestigd kan zijn. Het denken heeft z’n eigen bestaan,
rationele zekerheid uit het denken zelf. Rex substensa = uitgebreide substantie.
1.3.2 Immanuel Kant
De kritische filosofie van Kant: begrenzing van de natuurwetenschap en grondlegger van de
mensenrechten. De wereld van verschijnselen (natuur) versus het ding op zich (Ding an sich). De
mogelijkheid van menselijke vrijheid. De vrije persoon als doel op zich. De waardigheid van de mens
als autonoom wezen. NB – zichzelf de wet opleggen: de zedenwet!! Achting/plicht.. geen
Inhoudsopgave
Week 1: Moderniteit als project van bevrijding..............................................................................................2
1.1 Wat is moderniteit?........................................................................................................................................3
1.2 Centrale rol verlichting...................................................................................................................................3
1.2.1 Reformatie en gewetensvrijheid (Christendom) hoofdstuk 4, GLVM:....................................................3
1.3. Het autonome individu..................................................................................................................................3
1.3.1 Descartes................................................................................................................................................4
1.3.2 Immanuel Kant........................................................................................................................................4
1.3.3 John Locke...............................................................................................................................................5
1.3.4 Existentialisme en de bevrijding van de burgercultuur..........................................................................5
1.3.5 Kierkegaard.............................................................................................................................................6
1.4 Bevrijding en rationalisering..........................................................................................................................6
1.5 Moderne techniek..........................................................................................................................................7
1.5.1 Hoofdstuk 5 GLVM: Techniek en de ‘verbetering van de wereld’...........................................................7
1.5.2 Francis Bacon..........................................................................................................................................7
1.6 Rechtsstaat voor iedereen..............................................................................................................................8
1.6.1 Hoofdstuk 5 GLVM:.................................................................................................................................8
1.7 De moderne economie...................................................................................................................................9
1.7.1 Hoofdstuk 6 GLVM..................................................................................................................................9
1.7.2 Adam Smith.............................................................................................................................................9
1.7.3 Karl Marx...............................................................................................................................................10
1.8 Schaduwzijden – drie vulkanische breuklijnen.............................................................................................10
1.9 ZSO...............................................................................................................................................................11
1.9.1 Werkcollege aantekeningen..................................................................................................................12
1.9.2 Powerpoint werkcollege:......................................................................................................................14
Week 2: Reflexieve moderniteit – Ulrich Beck............................................................................................... 14
2.1 Reflexieve modernisering............................................................................................................................15
2.2 ‘Wij zijn modern’ (in de jaren 50):................................................................................................................15
2.3 Pre-modern (‘Algemeen Menselijk Patroon’)...............................................................................................15
2.3.1 Op de achtergrond: Descartes (1596-1650).........................................................................................15
2.4 ‘Einde’ van de geschiedenis als modernisering:...........................................................................................15
2.5 Het project van modernisering (‘eerste modernisering’).............................................................................16
2.5.2 De ‘dialectiek van de Verlichting’/dialectiek van de modernisering....................................................16
2.5.3 Paradigma van totaal controleerbare samenleving (aangeharkte tuin) komt ten einde.....................16
2.5.4 Onbedoelde neveneffecten..................................................................................................................17
2.6 Postmodern..................................................................................................................................................17
2.7 Reflexieve modernisering.............................................................................................................................17
2.7.1 Verschil post-modern – reflexief modern (p.3):...................................................................................18
2.7.2 Reflexief-moderne subject (vlgs. Beck): ‘quasi-subject’.......................................................................18
2.8 Hypermoderniteit.........................................................................................................................................18
2.8.1 Verschijningsvormen van de hypermoderniteit...................................................................................19
2.8.2 Economische gevolgen van de hypermoderniteit................................................................................19
, 2.8.3 Vijf condities van het goede leven........................................................................................................19
2.8.4 Voorbij de burn-out samenleving.........................................................................................................19
2.9 ZSO...............................................................................................................................................................19
Week 3: Aristoteles, Ethica Nicomachea....................................................................................................... 23
3.1 Moderne mensbeeld.....................................................................................................................................23
3.2 Een ander paradigma- Aristoteles................................................................................................................24
3.3 Ethica Nicomachea.......................................................................................................................................24
3.3.1 Eudaimonia en bestaansreden.............................................................................................................24
3.3.2 Delen van de ziel...................................................................................................................................24
3.3.3 Deugd is een dispositie.........................................................................................................................25
3.3.4 Wat is een goede handeling?................................................................................................................25
Week 4: Wetenschapsfilosofie, Michel Foucault........................................................................................... 28
Week 5: Hegel en MacIntyre........................................................................................................................ 33
5.1 Hegel, femenologie van de geest.................................................................................................................33
5.1.1 Tekst toelichting:...................................................................................................................................34
5.2 MacIntyre – After Virtue...............................................................................................................................35
5.3 Geschonden beroepseer – Ad Verbrugge.....................................................................................................36
Week 6: Taylor............................................................................................................................................. 37
6.1 Tussenschakel voor Taylor............................................................................................................................38
6.2 Taylor – malaises van de moderniteit..........................................................................................................39
6.3 Friedman Doctrine........................................................................................................................................40
6.4 Mayer...........................................................................................................................................................41
6.5 Recap............................................................................................................................................................41
Week 7: Hannah Arendt............................................................................................................................... 42
7.1 Belangrijke herhaling:..................................................................................................................................42
7.2 Hannah Arendt inleiding..............................................................................................................................43
7.3 The Human Condition | Vita Activa..............................................................................................................43
7.3.1 Labor.....................................................................................................................................................43
7.3.2 Work......................................................................................................................................................44
7.3.3 Action....................................................................................................................................................44
7.3.4 Polis – publiek.......................................................................................................................................44
7.3.5 Oikos - privaat.......................................................................................................................................45
7.4 Organisatiekunde.........................................................................................................................................45
7.5 Hannah Arendt (1906-1975)........................................................................................................................46
7.5.1 Arendt en Eichmann.............................................................................................................................46
7.6 Integriteitsverlies..........................................................................................................................................46
7.7 Moderne tijd.................................................................................................................................................47
7.8 ZSO...............................................................................................................................................................48
Week 1: Moderniteit als project van bevrijding
,1.1 Wat is moderniteit?
Moderniteit kent verschillende onderdelen/assen. Moderniteit als project van bevrijding
kernwaarden van verlichting, vrijheid en als gemeenschappelijk rode draad. Het heeft soms
paradoxale of ronduit tegenstrijdige bewegingen, is het wel bevrijding? Is het niet een nieuw soort
gevangenschap? Wat zijn de blinde vlekken van het vrijheidsconcept?. Centrale rol verlichting (eind
17e eeuw tot eind 18e/ begin 19e eeuw). De rol van verlichting is ontstaan als kritiek op traditionele
instituties de kerk en de staat. Hoe organiseren wij? Doen we anders dan Grieken en Romeinen,
moderniteit, heeft aantal kenmerken, werken door in hoe wij ons verhouden, denken en doen.
Kernmotieven van moderniteit:
- Opkomst autonome individu;
- Rationalisering van het wereldbeeld;
- Opkomst moderne techniek;
- De organisatie van het maatschappelijk leven in burgerlijke instituties en de rechtsstaat;
- Het proces van economisering, in het bijzonder de liberaal kapitalistische vorm daarvan.
1.2 Centrale rol verlichting
De verlichting is een periode in de Westerse cultuurgeschiedenis.
17e en 18e eeuw: Nederland (Descartes & Spinoza) / Engeland (John Locke = grondlegger van
Liberalisme) /Frankrijk (Rousseau & Voltaire in de 18 e eeuw tot bloei en mondt uit in FR revolutie)
/Duitsland (eind 18e eeuw Immanuel Kant grondlegger mensenrechten, Duits idealisme inspiratie
voor Marx voor de sociale beweging die hieruit voortkomt). Kritiek op traditionele instituties: kerk en
staat. Kritiek op de rol van de staat met specifiek kritiek op de koning. Vanuit rationele driehoek levert
men kritiek op tradities die zich hebben geinstutionaliseerd, zoals de katholieke kerk (religieus) en de
absolute monarchie (staatsmacht). Vanaf de 16e eeuw gaan protestanten het bijgeloof bekritiseren en
ook het machtsmisbruik, mensen onder het gezag vielen van de geestelijkheid en de paus aan de top.
Hierdoor ontstaat de Godsdienstvrijheid/Gewetensvrijheid in NL Unie van Utrecht.
Dit is onderdeel van de bevrijding als macht van de kerk en de vorst (Franse revolutie). Bevrijding
levert een nieuwe inrichting van de staat op, waarin de burger rechten krijgt die hij in zoverre nog
niet heeft gehad ‘de rechten van de burger en de mens’. Sprake van een bevrijding, je komt in een
moderne rechtsstaat met rechten als burger die vastgelegd zijn in wetten. Je dankt je vrijheid niet aan
jezelf maar aan instituties. Instituties zouden moeten veranderen om je vrijheid te veranderen, dit
zien we in de revoluties.
1.2.1 Reformatie en gewetensvrijheid (Christendom) hoofdstuk 4,
GLVM:
- Opkomst van autonome idee, nauw verbonden met geschiedenis Christendom. Kerk ontwikkelde
zich tot een wereldse, feodale macht, zowel geestelijk als politiek.
• Burgercultuur: (rijke) burgers gingen zich losmaken van de feodale orde en gingen over op
zelfbestuur opkomst van burgercultuur (ook wel reformatie) komt voort uit protestante
kerken.
• Zelf verantwoordelijk zijn en niet meer via kerk of priesters in een relatie tot god treden.
Is ook paradoxaal. Bied vrijheid, maar daarbij ga je ook dingen verbieden.
1.3. Het autonome individu
Grote rol van het protestantisme Luther in zijn kritiek op de katholieke kerk zou zeggen dat het
katholieke geloof afgedreven is en geperfecteerd is geraakt. Het gaat niet meer om het geloof maar
om het uiterlijk. Door de aflaathandel zou zonde afgekocht kunnen worden, ook zou je hiermee een
zekerheid krijgen op een plek in de hemel. Geloof ansicht is voldoende. Later kwam de beeldenstorm.
, Het geloof alleen, waarlijk, innerlijk geloof. De mens als enkeling in z’n innerlijk leven komt tegenover
god te staan, niet in een groep of iets.
Godsdienstvrijheid/gewetensvrijheid – Unie van Utrecht: 1579.
17e eeuw – Descartes en Spinoza in de Nederlanden. De mens als subject: Cogito ergo sum --> ik
denk, dus ik ben. Iemand die zichzelf moet toetsen.
Heldere eigendomsrechten & inperking macht adel/kroon.
Wij als eerste moderne land in Europa??
De vrijheid die we vandaag de dag kennen is niet de autonomie die in de verlichting is ontstaan.
Autonomie is letterlijk het zichzelf (autos) de wet (nomos) opleggen.
Twee aspecten van verlichting, hoofdstuk 4 GLVM:
1. De vrijheid van de persoon betreft de rechten die anderen dienen te respecteren met
betrekking tot iemand.
2. De autonomie van de individuele persoon die het recht heeft het eigen leven zo in te richten
als hij het op morele of religieuze gronden goed acht.
Autonome individu heeft grote rol gespeeld bij ontstaan protestantisme afscheid van
adellijke/kerkelijke orde en waar een burgerlijke samenleving werd opgesteld. Echte aanval op
katholieke kerk, in protest tegen adellijke. Ze keren terug naar de bijbel zelf. De mens als enkeling in
zijn leven komt tegenover God te staan. Oftewel godsdienstvrijheid/gewetensvrijheid.
Hoofdstuk 5 GLVM:
Het streven naar vrijheid zorgt ervoor dat onze verhouding tot de werkelijkheid veranderd.
Moderniteit wil ook betekenen dat de wereld om ons heen verandert, dat zij beantwoordt aan dit
vrijheidsideaal. De moderne mens wil eerst en vooral zichzelf de wet voorschrijven (autonomie) en
niet door iets anders worden bepaald. Het geeft zijn autonomie voor een groot deel vorm door de
wereld om hem heen zijn wetten op te leggen.
De moderne mens probeert zichzelf te bevrijden door hoe langer, hoe meer greep te krijgen op de
natuur, op ons lichaam en op de samenleving. Wetenschap, techniek en politiek zijn daarbij ook
diensten.
1.3.1 Descartes
De mens als subject: Cogito ergo sum (Descartes) Ik denk dus ik ben, in het twijfelen is mijn
zekerheid meegenomen. Dit wordt het ego cogito. De bestaanszekerheid van jezelf. Het bewustzijn
van ik. Bij Descartes zie je een principe waarin je je eigen motieven onderzoekt en nadenkt of het
zuiver is en of het overeenkomt met wat God wil. Je moet jezelf toetsen. De mens is een subject
geworden in allerlei verschillende vormen. Ik denk dus ik ben Cogito ergo sum (I think, therefore I
am).
Het vinden van de grondslag van absolute zekere kennis. Hij ging kennis toetsen door te onderzoeken
waaraan je allemaal kan twijfelen. Is het bestand tegen iedere vorm van twijfel? Dan is het een zeker
uitgangspunt. Dit is methodische twijfel door Descartes opzoek naar een nieuw punt van zekerheid.
Vaste grond waar de nieuwe wetenschap gevestigd kan zijn. Het denken heeft z’n eigen bestaan,
rationele zekerheid uit het denken zelf. Rex substensa = uitgebreide substantie.
1.3.2 Immanuel Kant
De kritische filosofie van Kant: begrenzing van de natuurwetenschap en grondlegger van de
mensenrechten. De wereld van verschijnselen (natuur) versus het ding op zich (Ding an sich). De
mogelijkheid van menselijke vrijheid. De vrije persoon als doel op zich. De waardigheid van de mens
als autonoom wezen. NB – zichzelf de wet opleggen: de zedenwet!! Achting/plicht.. geen
