Geschreven door studenten die geslaagd zijn Direct beschikbaar na je betaling Online lezen of als PDF Verkeerd document? Gratis ruilen 4,6 TrustPilot
logo-home
Samenvatting

Samenvatting De psychologie van werk en organisaties - Arbeids en organisatiepsychologie (hoofdstukken: 1-9)

Beoordeling
-
Verkocht
-
Pagina's
177
Geüpload op
28-12-2025
Geschreven in
2025/2026

Dit document bevat een samenvatting waarbij ik de lessen, het boek en de PowerPoint samen heb gevoegd, gaande van H1 tot H9.

Instelling
Vak

Voorbeeld van de inhoud

ARBEID- EN
ORGANITATIEPSYCHOLOGIE




1

,Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1: INLEIDING EN SITUERING .....................................................................................10

AFBAKENING ................................................................................................................................. 10

HISTORISCHE ACHTERGROND: WETENSCHAPPELIJKE EVOLUTIES .................................................. 10

EVOLUTIE VAN MAATSCHAPPELIJKE BEELD OVER DE MENS IN EEN ARBEIDSSITUATIE ...................... 12
Rationeel-economische mens / scientific management / time and motion studies / Hawthorne effect
.................................................................................................................................................. 12
Tweefactorentheorie ................................................................................................................... 14
Dissatisfiers / satisfiers ........................................................................................................... 14
Job enlargement / Job enrichment ............................................................................................ 15
De complexe mens / behoeftenpyramide ..................................................................................... 16

WERKEN: WELKE PRESTATIE LEVEREN ? .......................................................................................... 16
Algemene modellen .................................................................................................................... 17
Competentiebenadering ............................................................................................................. 19
De zoektocht naar het “ultieme criterium” .................................................................................... 20


HOOFDSTUK 2: EVIDENCEBASED MANAGEMENT ..........................................................................22

INTRO: WE HAVE A PROBLEM ......................................................................................................... 23

INTRO- ‘VERZACHTENDE OMSTANDIGHEDEN’ ................................................................................ 24

DEFINITIE EBM ............................................................................................................................... 24
De 6 fases van EBM ..................................................................................................................... 25
Fase 1: ask ............................................................................................................................. 25
Fase 2: acquire ....................................................................................................................... 26
Fase 3: appraise ...................................................................................................................... 27
Fase 4: aggregate .................................................................................................................... 29
Fase 5: apply .......................................................................................................................... 30
Fase 6: assess ........................................................................................................................ 30
Kritische bedenkingen over EBM .................................................................................................. 31


HOOFDSTUK 3: DETERMINANTEN VAN GEDRAG ............................................................................32

INLEIDING ..................................................................................................................................... 32


DEEL 1: DETERMINANTEN INDIVIDUEEL GEDRAG ..........................................................................32

DETERMINANTEN VAN INDIVIDUEEL GEDRAG: INTELLIGENTIE / COGNITIEVE VAARDIGHEDEN ......... 33
Specifiekere cognietieve vaardigheden ........................................................................................ 34



2

, DETERMINANTEN VAN INDIVIDUEEL GEDRAG: WAARDEN ............................................................... 36
Waardemodellen ........................................................................................................................ 37
Het belang van waarden voor individuen + organisaties ................................................................. 39

DETERMINANTEN VAN INDIVIDUEEL GEDRAG: ATTITUDES ............................................................... 40
Cognitieve dissonantie ............................................................................................................ 42
Jobtevredenheid ......................................................................................................................... 43
Organisatiebetrokkenheid ........................................................................................................... 45

DETERMINANTEN VAN INDIVIDUEEL GEDRAG: PERSOONLIJKHEID .................................................. 47
Definitie en kenmerken ............................................................................................................... 47
Hoeveel trekken zijn er ? .............................................................................................................. 48
Typologische benaderingen van persoonlijkheid ........................................................................... 50
Uitkomsten van persoonlijkheid op het werk................................................................................. 51
Specifieke uitkomsten relateren aan specifieke trekken ............................................................. 51
Trekactiviteit ........................................................................................................................... 52
Trekinteracties ........................................................................................................................ 52
Dynamiek van persoonlijkheid ..................................................................................................... 52
Kortermijnfluctuaties .............................................................................................................. 52
Langetermijnontwikkeling ........................................................................................................ 53
Verder dan de Big Vife ................................................................................................................. 53

DETERMINANTEN VAN INDIVIDUEEL GEDRAG: EMOTIONELE INTELLIGENTIE .................................... 54

DETERMINANTEN VAN INDIVIDUEEL GEDRAG: INTERESSES ............................................................ 56
Interesses: Holland’s Riasac model ............................................................................................. 57

DETERMINANTEN VAN INDIVIDUEEL GEDRAG: PERCEPTIE .............................................................. 58

DETERMINANTEN VAN INDIVIDUEEL GEDRAG: LEERPROCESSEN .................................................... 59


DEEL 1: DETERMINANTEN VAN GEDRAG IN GROEPEN....................................................................60

GROEPEN EN TEAMS: OMSCHRIJVING ............................................................................................ 60
Definitie van team ....................................................................................................................... 61
Wanneer is teamwork een meerwaarde? ...................................................................................... 61

BASISELEMENTEN VAN TEAMS ....................................................................................................... 63
Rollen ........................................................................................................................................ 63
Normen ..................................................................................................................................... 64
Groepscohesie ........................................................................................................................... 65
Groepsgrootte ............................................................................................................................ 66
Groepsamenstelling ................................................................................................................... 67
Leiderschap ............................................................................................................................... 68


3

, Teamconflicten........................................................................................................................... 68
Gedeelde objectieven ................................................................................................................. 69
Reflexiviteit ................................................................................................................................ 69

GROEPSBESLUITVORMING............................................................................................................. 69
Biasen ....................................................................................................................................... 69
Technieken voor groepsbesluitvorming ........................................................................................ 70
Brainstorming ......................................................................................................................... 70
Nominale groepstechniek: ....................................................................................................... 70
Delphi-techniek ...................................................................................................................... 70

TEAMONTWIKKELING ..................................................................................................................... 71


HOOFDSTUK 4: MOTIVATIE OP HET WERK .....................................................................................72

INLEIDING ..................................................................................................................................... 72
Overzicht ................................................................................................................................... 72

GEDRAGSBENADERING: BEHAVIORISME ........................................................................................ 72

COGNITIEVE THEORIEËN ............................................................................................................... 74
Equity theory .............................................................................................................................. 74
Organizational justice (rechtvaardigheid) .................................................................................. 75
Distributieve rechtvaardigheid.............................................................................................. 75
procedurele rechtvaardigheid .............................................................................................. 75
interactionele/interpersoonlijke rechtvaardigheid ................................................................. 75
Verwachtingswaardetheorie ........................................................................................................ 76
Toepassen .............................................................................................................................. 78
Theorie van gepland gedrag (TBP) ................................................................................................ 79
Verschillen en overeenkomsten tussen TPB en VIE-theory ............................................................. 81
Verschillen ............................................................................................................................. 81
Overeenkomsten .................................................................................................................... 81
Goal setting theorie .................................................................................................................... 81
Zelfreguleringstheorieën ............................................................................................................. 82
Controletheorie ...................................................................................................................... 82
Sociaal-cognitieve theorie ....................................................................................................... 82
Doelimplementatietheorie ...................................................................................................... 83
Hulpmiddelen-allocatietheorie ................................................................................................ 83
Handelingstheorie .................................................................................................................. 84
Theorie van het prestatiedoel ................................................................................................... 84
Regulatiefocustheorie ............................................................................................................. 85




4

, HUMANISTISCHE THEORIËN .......................................................................................................... 86
Behoeftehiërarchie van Maslow ................................................................................................... 86
Zelfdeterminatietheorie (ZDT) ...................................................................................................... 87
De psychologische basisbehoeften .......................................................................................... 87
Intrinstieke en extrinsieke motivatie ......................................................................................... 88
Autonome en gecontroleerde motivatie .................................................................................... 89
Samenvatting ......................................................................................................................... 89


HOOFDSTUK 5: LEIDERSCHAP .....................................................................................................90

INLEIDING ..................................................................................................................................... 90
Definitie ..................................................................................................................................... 91
Verschil succesvolle- en effectieve leider ..................................................................................... 91

GESCHIEDENIS VAN DE LEIDERSCHAPSTHEORIE ........................................................................... 92
Overzicht ................................................................................................................................... 92
Great man theory ........................................................................................................................ 93
Gedragstheoriën ......................................................................................................................... 94
Ohio State leadership studies .................................................................................................. 96
Michigan State studies ............................................................................................................ 96
Evaluatie ................................................................................................................................ 96
Contingentietheorieën ................................................................................................................ 97
Life cycle theory of leadership / ‘situationeel leiderschap’ ......................................................... 97
Path-Goal Theory (House, 1971) ............................................................................................... 97
Full range of leadership model ..................................................................................................... 99
Leader-member exchange theory .............................................................................................. 101
Dienend leiderschap ................................................................................................................. 101
Nichetheorieën ........................................................................................................................ 102
Ethisch leiderschap (EL) ........................................................................................................ 102
Authentiek leiderschap (AL) ................................................................................................... 103
Onderzoek: incrementele validiteit ..................................................................................... 103
Paternalistisch leiderschap ................................................................................................... 104
Coachend leiderschap .......................................................................................................... 104

ALTERNATIEVE BENADERINGEN EN KRITIEKEN OP LEIDERSCHAPSTHEORIËN ................................ 105
Gedeeld leiderschap................................................................................................................. 105
De perceptie-gedragkloof .......................................................................................................... 105

LEIDERSCHAPSONTWIKKELING ................................................................................................... 106
Als leiderschap misgaat: macht en ‘toxische’ gedrag ................................................................... 106
Leiderschap en macht ........................................................................................................... 106



5

, Machtstactieken: hoe machtsbronnen zich vertalen naar invloed ......................................... 107
achterkamertjespolitiek ..................................................................................................... 109
Toxisch leiderschap............................................................................................................... 109
Wat werkt in leiderschapsontwikkeling? ..................................................................................... 110
Leiderschap in een globale samenleving .................................................................................... 111


H6: WERK EN WELZIJN ............................................................................................................... 112

INTRODUCTIE .............................................................................................................................. 112
Historische perspectieven op de relatie tussen werk en welzijn ................................................... 114

WAT IS WELZIJN EN WAT BETEKENT HET INDE WERKCONTEXT? ...................................................... 115
Welzijn op het werk ................................................................................................................... 115
Specifieke vormen van welzijn op het werk ................................................................................. 115
Werkstress ........................................................................................................................... 115
Burn-out ............................................................................................................................... 116
Bevolgenheid ........................................................................................................................ 117

WELZIJN, PRESTATIE EN WERKKENMERKEN .................................................................................. 118
Klassieke modellen ................................................................................................................... 118
Job Characteristics Model ..................................................................................................... 119
Job Demands-Control-Support Model (DCSM) ........................................................................ 120
Evaluatie klassieke modellen ................................................................................................. 121
Moderne modellen ................................................................................................................... 122
Conservation of resources theory .......................................................................................... 122
Person Environment (PE) Fit model ......................................................................................... 123
Job Demands-Resources (JD-R) model ................................................................................... 123
Evaluatie .............................................................................................................................. 124
Wrap-up: de ‘grote drie’ (belangrijke voorspellers) van welzijn: ..................................................... 125

AANPAK VAN WERKSTRESS EN WELZIJN ........................................................................................ 125
Type interventies ...................................................................................................................... 125
Effectiviteit van interventies ...................................................................................................... 126
Jobdesign als interventie ........................................................................................................... 127

CONCLUSIE ................................................................................................................................. 127


HOOFDSTUK 7: WERVING, SELECTIE EN BEOORDELING .............................................................. 128

INLEIDING: DE JUISTE PERSOON OP DE JUISTE PLAATS ................................................................. 128

THEORETISCH RAAMWERK: ATTRACTION-SELECTION-ATTRITION .................................................. 128

PERSONEELREKRUTING ............................................................................................................... 129



6

, Job / Functie analyse................................................................................................................. 129
Werk-georiënteerde methodes .............................................................................................. 129
Werker-georiënteerde methodes ............................................................................................ 130
Definitie ................................................................................................................................... 130
Kernbeslissingen bij personeelrekrutering .................................................................................. 131
De ‘wie’-vraag: targeting bij personeelsrekrutering .................................................................. 131
De ‘wat-vraag: Welke boodschap overbrengen bij personeelsreisrekrutering ............................ 132
De ‘hoe’-vraag: Een overzicht van rekruteringsmethode ........................................................... 133
Indicatoren bij evaluatie van rekrutering (recruiment metrics) ...................................................... 133
Uitdagingen in personeelsrekrutering ......................................................................................... 134

PERSONEELSSELECTIE ................................................................................................................ 134
Definitie ................................................................................................................................... 134
Waarom selecteren: competentie, fit en integriteit ...................................................................... 135
Hoe selecteren: overzicht van selectiemethode.......................................................................... 136
CV’s / applicatieformulieren .................................................................................................. 136
Referenties ........................................................................................................................... 136
Cognitieve bekwaamheidstests ............................................................................................. 137
Kennistests........................................................................................................................... 137
Persoonlijkheidsvragenlijsten ................................................................................................ 137
Sociale wenselijkheid / faking in persoonlijkheidstesting ..................................................... 138
Selectie Interview ................................................................................................................. 138
Ongestructureerd .............................................................................................................. 138
Gestructureerd ................................................................................................................. 138
Asynchrone video-interviews ................................................................................................. 139
Situational judgement tests ............................................................................................... 140
Assessment Centers (ACs) ................................................................................................. 140
Evaluatie beste tools ............................................................................................................. 141
Applicant perspectives ............................................................................................................. 141
Fairness/ adverse impact .......................................................................................................... 142
Belangrijke actoren in personeelsselectie .................................................................................. 142
Uitdagingen in personeelsselectie ............................................................................................. 143
Gebruik van AI ...................................................................................................................... 143
Globalisering ........................................................................................................................ 143

PRESTATIEMANAGEMENT ............................................................................................................. 144
Definitie ................................................................................................................................... 144
Meten van jobprestaties ............................................................................................................ 144
Overzicht van prestatiemanagement-methoden ......................................................................... 144



7

, Traditionele benaderingen ..................................................................................................... 144
SMART-doelstellingen ........................................................................................................ 145
Key performance indicators (KPI’s) ..................................................................................... 145
Beoordeling op competenties ............................................................................................ 145
Rangschikkingsmethoden .................................................................................................. 146
Grafische beoordelingsschalen .......................................................................................... 146
Moderne benadering ............................................................................................................. 147
Continue feedback (check-ins) .......................................................................................... 147
Technologische ontwikkeling bij prestatiemanagement ............................................................... 148
Uitdagingen in prestatiemanagement ........................................................................................ 148


HOOFDSTUK8: LOOPBANEN EN ONTWIKKELING ......................................................................... 149

INLEIDING ................................................................................................................................... 149
De veranderende context van loopbanen ................................................................................... 149
Vroege theorieën over de loopbaan ............................................................................................ 150
Donald Super........................................................................................................................ 150
RIASAC-model ...................................................................................................................... 150
Edgar Schein (1985)/ loopbaanankers .................................................................................... 150

THEORIËN OVER LOOPBAANONTWIKKELING ................................................................................ 151
Overzicht ................................................................................................................................. 151
Boundaryless career theory ....................................................................................................... 151
Protean career theory ............................................................................................................... 152
Social cognitive career theory (SCCT)......................................................................................... 152
Career construction theory ....................................................................................................... 153
Sustainable career theory ......................................................................................................... 154

CONCEPTEN VAN LOOPBAANONTWIKKELING .............................................................................. 154
Loopbaansucces ...................................................................................................................... 154
Loopbaantransities ................................................................................................................... 155
Loopbaancompetenties en -zelfmanagement ............................................................................ 156
Inzetbaarheid – Employability .................................................................................................... 157
Opkomende concepten ............................................................................................................ 157

DE ONTWIKKELING VAN LOOPBANEN ........................................................................................... 158
Analyse van behoeften .............................................................................................................. 159
Ontwerpen en uitvoeren ............................................................................................................ 160
Evalueren ................................................................................................................................. 161
Evaluatie traintransfer ........................................................................................................... 162




8

,HOOFDSTUK 9: DIVERSITEIT & INCLUSIE .................................................................................... 164

INLEIDING: DEI op de voorgrond ................................................................................................... 164

DIVERSITEIT ................................................................................................................................. 165
Definitie: wat is diversiteit? ........................................................................................................ 165
Objectief perspectief ............................................................................................................ 166
Subjectief perspectief ........................................................................................................... 167
Diversiteit bekeken vanuit sociaal-psychologische theorieën ...................................................... 167
Realistische conflicttheorie en groepscompetentie................................................................. 168
Similariteit-attractiviteitsparadigma ....................................................................................... 168
Intergroepcontact-theorie ..................................................................................................... 169
Sociale categorisatietheorie .................................................................................................. 169
Sociale-identiteitstheorie ...................................................................................................... 169
Stereotypen .......................................................................................................................... 170
Meta-stereotypen ................................................................................................................. 170
Waarde-in-diversiteit-theorie ................................................................................................. 171

INCLUSIE ..................................................................................................................................... 171
Definitie: Wat is inclusie? .......................................................................................................... 171
Inclusie vs diversiteit................................................................................................................. 171
Inclusie bekeken vanuit sociaal-psychologische theorieën .......................................................... 171
Optimal distinctiveness theory .............................................................................................. 171
Regulatory focus theory ......................................................................................................... 172
Contributive justice theory .................................................................................................... 172

DIVERSITEITSBELEID IN ORGANISATIES ........................................................................................ 172
Juridische regelgeving ............................................................................................................... 172
Managementpraktijken ............................................................................................................. 173
Effectiviteit van diversiteit ......................................................................................................... 174
Effecten op organisaties ........................................................................................................ 174
Effecten op individuen en groepen ......................................................................................... 175

HINDERPALEN EN HEFBOMEN VOOR DEI ..................................................................................... 175
3 opvattingen over DEI: waar of niet waar?.................................................................................. 175
Hinderpalen en hefbomen voor DEI ........................................................................................... 177




9

, HOOFDSTUK 1: INLEIDING EN SITUERING

AFBAKENING



• Kijken naar interactie tussen werknemer + organisatie
• Arbeidspsychologie: focus op kenmerken van werk zelf en impact ervan op werknemers
- Taakverdeling, veiligheid, werktijden,…
• Organisatiepsychologie: begrijpen van menselijk gedrag in context van een organisatie
- Motivatie, leiderschap, teams,…


• Heel wat synoniemen / verwante termen
- A&O psychologie
- Bedrijfspsychologie
- Work and Organizational Psychology
- Industrial-Organizational (I-O) Psychology ….

HISTORISCHE ACHTERGROND: WETENSCHAPPELIJKE EVOLUTIES

• Eerste revolutie: aanvaarden van: natuurwetenschappelijke methode
• Gestructureerde manier om naar de werkelijkheid/realiteit te kijken
• Natuurwetenschappelijke methode:
- observatie → hypothese → toetsing → verwerping/aanvaarding hypothese
- Vb. Milgram experiment (elektroshocks)


• Waarom gingen Mensen mee met Hitler?
• Hypothese van Milgram: Gewone mensen doen
zaken over hun grenzen door een andere
persoon met een hoge autoriteit
• Gaan toetsen door: experiment op afbeelding




• Uitleg experiment
- Tegen proefpersoon werd verteld dat hij meedeed aan een experiment dat ging over
straffen bij leren
- Fake test subject kreeg “shocks” bij elk foutief antwoord door proefpersoon
- Meeste proefpersonen gingen door tot 450V
- Hypothese klopt: door instructies met iemand met veel autoriteit gaan ze over hun grens



10

Gekoppeld boek

Geschreven voor

Instelling
Studie
Vak

Documentinformatie

Heel boek samengevat?
Ja
Geüpload op
28 december 2025
Aantal pagina's
177
Geschreven in
2025/2026
Type
SAMENVATTING

Onderwerpen

€8,06
Krijg toegang tot het volledige document:

Verkeerd document? Gratis ruilen Binnen 14 dagen na aankoop en voor het downloaden kun je een ander document kiezen. Je kunt het bedrag gewoon opnieuw besteden.
Geschreven door studenten die geslaagd zijn
Direct beschikbaar na je betaling
Online lezen of als PDF

Maak kennis met de verkoper
Seller avatar
maite01022006

Maak kennis met de verkoper

Seller avatar
maite01022006 Vrije Universiteit Brussel
Volgen Je moet ingelogd zijn om studenten of vakken te kunnen volgen
Verkocht
10
Lid sinds
11 maanden
Aantal volgers
0
Documenten
10
Laatst verkocht
1 maand geleden

0,0

0 beoordelingen

5
0
4
0
3
0
2
0
1
0

Recent door jou bekeken

Waarom studenten kiezen voor Stuvia

Gemaakt door medestudenten, geverifieerd door reviews

Kwaliteit die je kunt vertrouwen: geschreven door studenten die slaagden en beoordeeld door anderen die dit document gebruikten.

Niet tevreden? Kies een ander document

Geen zorgen! Je kunt voor hetzelfde geld direct een ander document kiezen dat beter past bij wat je zoekt.

Betaal zoals je wilt, start meteen met leren

Geen abonnement, geen verplichtingen. Betaal zoals je gewend bent via iDeal of creditcard en download je PDF-document meteen.

Student with book image

“Gekocht, gedownload en geslaagd. Zo makkelijk kan het dus zijn.”

Alisha Student

Bezig met je bronvermelding?

Maak nauwkeurige citaten in APA, MLA en Harvard met onze gratis bronnengenerator.

Bezig met je bronvermelding?

Veelgestelde vragen