Beleid en Politiek
Hoorcollege 1 – Beleid, politiek, en sociologie
Wat is beleid?
Kernvragen in deze cursus:
1. Wat is beleid?
2. Waarom ziet beleid eruit zoals het eruit ziet (en niet anders)?
Vervolgvragen:
A. Waarom varieert beleid over tijd?
B. Waarom varieert beleid tussen landen/regio’s?
Wat is beleid? “… a course of action (or non-action) taken by a government or legislature
with regard to a particular issue”
- Beleid is een poging van de overheid om gedrag te beïnvloeden
o Of bepaald soort houding beïnvloeden, normen en waarden veranderen zodat
het normaal wordt om gedrag te veranderen
Campagnes tegen roken, normaal om niet meer te roken op terras
Waarom beleid? De poging moet leiden tot:
- Oplossen sociale problemen (Utopische visie van wat beleid zou moeten doen)
- Beheersing bevolking en behoud bestaande maatschappelijke orde (Dystopische visie)
VS nu: bestaande orde veranderen/overhoop?
Poging tot klimaatbeleid
- Kolencentrale Onyx sluiten als klimaatbeleid, maar door oorlog tussen Oekraïne en
Rusland is het sluitingsplan ingetrokken.
o Beleidsproces kan dus continu veranderen
Bewuste beslissing - Handelen/ niets doen - Keten van handelingen/ acties -
Overheidsorganen
- “… a course of action (or non-action) taken by a government or legislature with regard
to a particular issue”
- a course of action or inaction rather than specific decisions or actions”
- “… consist of a web of decisions and actions that allocate values”
- “... a set of interrelated decisions ... concerning the selection of goals and the means of
achieving them within a specific situation ...”
- “... deliberate choice of action or inaction, rather than the effects of interrelating
forces”
4 Kenmerken:
1. Bewuste beslissing (geen ‘natuurlijke’ ontwikkeling);
a. Bewuste beslissing om geld te investeren in defensie bijvoorbeeld
2. Om te handelen of niets te doen;
1
, a. Vergroten van uitgaven is handelen
3. Keten van keuzes en handelingen;
a. Voor defensie: mensen moeten opgeleid worden om de rest op te leiden om zo
een groter leger te krijgen. Dus een web van meerdere handelingen
b. Van nationaal, naar regionaal, naar lokaal niveau. Afval besluit op nationaal
niveau, maar gemeente mogen het zelf ook weer beetje hervormen
4. Door de overheid (één of meerdere overheidsorganen).
a. Wij stemmen op partijen die voor ons beslissen en beleid maken
- Uiteindelijke doel: oplossen sociaal probleem via gedragsbeïnvloeding
Wat wordt niet benoemd, en wat komt ook bij beleid kijken?
- Waar het is opgesteld, welke stad?
- Door wie en voor wie wordt beleid gemaakt?
- Beleid is afhankelijk van politieke partijen die nu in de tweede kamer zitten
Lasswell: who get what, when, and how?
Esping-Andersen:
Wat is politiek?
- Combinatie van Polity (instituties) & Politics (politieke praktijken)
- Institutie die individuen beschermt tegen elkaar en die de sociale orde handhaaft
o Werken instituties nog wel? Te bureaucratisch?
- Instrumenten: wetten & beleid
Sociologie van beleid & politiek
- Abstracte sociologische vragen:
o Hoe en waarom ontstaat beleid?
o Waarom ziet beleid eruit zoals het eruit ziet (en niet anders)?
- Vervolgvragen:
o Waarom varieert beleid over tijd
o Waarom varieert beleid tussen landen/gemeenten/staten?
- En omgekeerd: Waarom gebeurt er niks? Waarom verandert beleid niet, ondanks
nieuwe inzichten?
2
,2 typen onderzoek:
Wij onderzoeken naar beleid, en wat beleid is
Onderzoek voor beleid:
- Bepaald probleem en wat zou mogelijk werken?
- Het beleid maken op basis van onderzoek
- Voorbeeld:
o Wolf kwam in NL, wat betekend die terug keer voor boeren bv? Informatie
verzamelen wat het gaat doen
Onderzoek naar beleid
- Door onderzoek het beleid zelf begrijpen
- Wat beleid doet:
o Voorspellend (ex ante) onderzoek
o Wetenschappelijke orgaan onderzoekt of het effect heeft. Wetvoorstel kan nog
steeds doorgaan als het ook niet effectief is volgens onderzoek
o Ex post: effectevaluatie, achteraf
- Wat beleid is (beleidsvormingsproces):
o Hoe is beleid tot stand gekomen?
o Wanneer is het sociale probleem op politieke agenda gekomen? En hoe is het
proces geweest tot nu?
o Waarom is het zoals het is?
Wat jullie gaan doen: Beschrijven én verklaren!
Beschrijvend
- Wat is de chronologie van de invoering van het rookverbod? (Wanneer zijn welke
stappen gezet?)
- Welke belangenorganisaties waren bij dit proces betrokken?
- Welke regels gelden er ten aanzien van roken in verschillende Europese landen
Verklarend
- Hoe kan worden verklaard dat de regels ten aanzien van roken in Nederland later zijn
ingevoerd en minder streng zijn dan in de VS?
3
, Beleid analyseren: De beleidscyclus
Paper:
- Geen wetenschappelijk paper, gaat vergelijken over plaats en tijd
- Verklaren en begrijpen (waarom zit het zo en niet anders?)
- Politieke processen, niet statistieken
- Theoretische perspectieven uit deze cursus en boek
Hoorcollege 2 – Polity, politics, en macht
Polity: Institutionele structuren van het politieke system
- Regels van het spel
Politics: De politieke processen; partij politiek
Hoe verhoudt macht zich om de samenleving te creëren?
1. Macht
“The probability that one actor within a social relationship will be in a position to carry out
his own will despite resistance, regardless of the basis on which this probability rests”
- In de positie dat als mensen het niet met je eens zijn, je alsnog je zin krijgt
- Hoeft niet altijd kwaadaardig, maar wel als je iemands wil onderdrukt
- Condities voor machtshiërarchie o.a.:
o Ongelijkheid (bezit)
o Geen uitweg hebben (letterlijk of figuurlijk)
Letterlijk: niet uit land kunnen vluchten
Metafoor: baten van een groep wegen altijd op tegen de baten, en
daarom bij een groep blijven
Natuurstaat van de mens
- Geneigd tot alle kwaad? (Calvijn)
o Als er de mogelijkheid is, dan zoveel mogelijk macht en kwaad
- Homo homini lupus? (Hobbes)
- Structuren zijn nodig om balans te houden misschien
Natuurstaat (‘Is dit een mens?’)
o Lord of the flies (groepje jongens op een eiland)
4
Hoorcollege 1 – Beleid, politiek, en sociologie
Wat is beleid?
Kernvragen in deze cursus:
1. Wat is beleid?
2. Waarom ziet beleid eruit zoals het eruit ziet (en niet anders)?
Vervolgvragen:
A. Waarom varieert beleid over tijd?
B. Waarom varieert beleid tussen landen/regio’s?
Wat is beleid? “… a course of action (or non-action) taken by a government or legislature
with regard to a particular issue”
- Beleid is een poging van de overheid om gedrag te beïnvloeden
o Of bepaald soort houding beïnvloeden, normen en waarden veranderen zodat
het normaal wordt om gedrag te veranderen
Campagnes tegen roken, normaal om niet meer te roken op terras
Waarom beleid? De poging moet leiden tot:
- Oplossen sociale problemen (Utopische visie van wat beleid zou moeten doen)
- Beheersing bevolking en behoud bestaande maatschappelijke orde (Dystopische visie)
VS nu: bestaande orde veranderen/overhoop?
Poging tot klimaatbeleid
- Kolencentrale Onyx sluiten als klimaatbeleid, maar door oorlog tussen Oekraïne en
Rusland is het sluitingsplan ingetrokken.
o Beleidsproces kan dus continu veranderen
Bewuste beslissing - Handelen/ niets doen - Keten van handelingen/ acties -
Overheidsorganen
- “… a course of action (or non-action) taken by a government or legislature with regard
to a particular issue”
- a course of action or inaction rather than specific decisions or actions”
- “… consist of a web of decisions and actions that allocate values”
- “... a set of interrelated decisions ... concerning the selection of goals and the means of
achieving them within a specific situation ...”
- “... deliberate choice of action or inaction, rather than the effects of interrelating
forces”
4 Kenmerken:
1. Bewuste beslissing (geen ‘natuurlijke’ ontwikkeling);
a. Bewuste beslissing om geld te investeren in defensie bijvoorbeeld
2. Om te handelen of niets te doen;
1
, a. Vergroten van uitgaven is handelen
3. Keten van keuzes en handelingen;
a. Voor defensie: mensen moeten opgeleid worden om de rest op te leiden om zo
een groter leger te krijgen. Dus een web van meerdere handelingen
b. Van nationaal, naar regionaal, naar lokaal niveau. Afval besluit op nationaal
niveau, maar gemeente mogen het zelf ook weer beetje hervormen
4. Door de overheid (één of meerdere overheidsorganen).
a. Wij stemmen op partijen die voor ons beslissen en beleid maken
- Uiteindelijke doel: oplossen sociaal probleem via gedragsbeïnvloeding
Wat wordt niet benoemd, en wat komt ook bij beleid kijken?
- Waar het is opgesteld, welke stad?
- Door wie en voor wie wordt beleid gemaakt?
- Beleid is afhankelijk van politieke partijen die nu in de tweede kamer zitten
Lasswell: who get what, when, and how?
Esping-Andersen:
Wat is politiek?
- Combinatie van Polity (instituties) & Politics (politieke praktijken)
- Institutie die individuen beschermt tegen elkaar en die de sociale orde handhaaft
o Werken instituties nog wel? Te bureaucratisch?
- Instrumenten: wetten & beleid
Sociologie van beleid & politiek
- Abstracte sociologische vragen:
o Hoe en waarom ontstaat beleid?
o Waarom ziet beleid eruit zoals het eruit ziet (en niet anders)?
- Vervolgvragen:
o Waarom varieert beleid over tijd
o Waarom varieert beleid tussen landen/gemeenten/staten?
- En omgekeerd: Waarom gebeurt er niks? Waarom verandert beleid niet, ondanks
nieuwe inzichten?
2
,2 typen onderzoek:
Wij onderzoeken naar beleid, en wat beleid is
Onderzoek voor beleid:
- Bepaald probleem en wat zou mogelijk werken?
- Het beleid maken op basis van onderzoek
- Voorbeeld:
o Wolf kwam in NL, wat betekend die terug keer voor boeren bv? Informatie
verzamelen wat het gaat doen
Onderzoek naar beleid
- Door onderzoek het beleid zelf begrijpen
- Wat beleid doet:
o Voorspellend (ex ante) onderzoek
o Wetenschappelijke orgaan onderzoekt of het effect heeft. Wetvoorstel kan nog
steeds doorgaan als het ook niet effectief is volgens onderzoek
o Ex post: effectevaluatie, achteraf
- Wat beleid is (beleidsvormingsproces):
o Hoe is beleid tot stand gekomen?
o Wanneer is het sociale probleem op politieke agenda gekomen? En hoe is het
proces geweest tot nu?
o Waarom is het zoals het is?
Wat jullie gaan doen: Beschrijven én verklaren!
Beschrijvend
- Wat is de chronologie van de invoering van het rookverbod? (Wanneer zijn welke
stappen gezet?)
- Welke belangenorganisaties waren bij dit proces betrokken?
- Welke regels gelden er ten aanzien van roken in verschillende Europese landen
Verklarend
- Hoe kan worden verklaard dat de regels ten aanzien van roken in Nederland later zijn
ingevoerd en minder streng zijn dan in de VS?
3
, Beleid analyseren: De beleidscyclus
Paper:
- Geen wetenschappelijk paper, gaat vergelijken over plaats en tijd
- Verklaren en begrijpen (waarom zit het zo en niet anders?)
- Politieke processen, niet statistieken
- Theoretische perspectieven uit deze cursus en boek
Hoorcollege 2 – Polity, politics, en macht
Polity: Institutionele structuren van het politieke system
- Regels van het spel
Politics: De politieke processen; partij politiek
Hoe verhoudt macht zich om de samenleving te creëren?
1. Macht
“The probability that one actor within a social relationship will be in a position to carry out
his own will despite resistance, regardless of the basis on which this probability rests”
- In de positie dat als mensen het niet met je eens zijn, je alsnog je zin krijgt
- Hoeft niet altijd kwaadaardig, maar wel als je iemands wil onderdrukt
- Condities voor machtshiërarchie o.a.:
o Ongelijkheid (bezit)
o Geen uitweg hebben (letterlijk of figuurlijk)
Letterlijk: niet uit land kunnen vluchten
Metafoor: baten van een groep wegen altijd op tegen de baten, en
daarom bij een groep blijven
Natuurstaat van de mens
- Geneigd tot alle kwaad? (Calvijn)
o Als er de mogelijkheid is, dan zoveel mogelijk macht en kwaad
- Homo homini lupus? (Hobbes)
- Structuren zijn nodig om balans te houden misschien
Natuurstaat (‘Is dit een mens?’)
o Lord of the flies (groepje jongens op een eiland)
4
