Factor Aarde hoorcolleges +
oefententamen
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 – Politics of Nature .................................................................................................. 3
Drie belangrijke perspectieven op de relatie tussen mens en milieu ........................................ 3
Ontwikkeling van milieudenken ............................................................................................. 4
Three basic approaches to environmental management ......................................................... 6
“A Safe Operating Space for Humanity” (Rockström et al. 2009) ............................................. 7
Hoorcollege 2 – The Anthropocene and critical futures ................................................................... 9
Het Antropoceen .................................................................................................................. 9
Toekomstdenken ................................................................................................................ 10
Hoorcollege 3 – Climate modelling .............................................................................................. 11
Climate models .................................................................................................................. 11
Climate foresight .................................................................................................................... 14
Artikel Lövbrand ................................................................................................................. 14
Epistemology of futures ...................................................................................................... 15
Hoorcollege 4 – Environmental Justice ......................................................................................... 16
Distributive Justice ................................................................................................................. 16
Recognition justice ................................................................................................................. 17
Hoorcollege 5 – Hazards and Risks Geography ............................................................................. 18
Natural Hazard ‘act of god’ en Environmental Hazard ‘role of society’ ....................................... 18
Technical perspective on risk .................................................................................................. 20
, Social science approach to risk ............................................................................................... 20
Hoorcollege 6 – Population-Consumption-Technology Nexus ....................................................... 23
Major perspectives on the population ...................................................................................... 25
Population change and development....................................................................................... 25
Hoorcollege 7 – Energy................................................................................................................ 27
Relatie tussen mens en landschap .......................................................................................... 28
Hernieuwbare energie............................................................................................................. 29
Aardolie ................................................................................................................................. 30
Aardgas.................................................................................................................................. 30
Hoorcollege 8 – The Dutch Energy Transition ................................................................................ 31
Systemen ruimtelijke ordening en energieplanning ................................................................... 31
Governance van de energietransitie in Nederland .................................................................... 32
Invloed van energietransitie op ontwikkelingen in het energiesysteem en de ruimtelijke ordening 32
Urgentie van strategische energieplanning ............................................................................... 33
Hoorcollege 9 – Agriculture and food systems .............................................................................. 33
Traditional agricultural systems .............................................................................................. 34
Food system impact on humans and environment ................................................................... 35
Hebben we intensieve landbouw nodig? .................................................................................. 37
Stikstof probleem in Nederland ............................................................................................... 39
Hoorcollege 10 – Fisheries and Marine Conservation .................................................................... 40
Leven in de oceaan - habitats .................................................................................................. 40
Bescherming van oceaan leven ............................................................................................... 43
Visserij ................................................................................................................................... 44
Passieve en actieve visserij ..................................................................................................... 45
Visserijen managen ................................................................................................................ 45
Aquaculture ........................................................................................................................... 47
Hoorcollege 11 – Biodiversity, Nature Conservation and Protected Areas ...................................... 48
Oefententamen .......................................................................................................................... 51
, Hoorcollege 1 – Politics of Nature
4-11-2025
Politics of Nature: Dit gaat over hoe samenlevingen bepalen wat ‘natuur’ is en hoe ze ermee omgaan.
Het idee is dat natuur niet alleen een objectieve realiteit is (zoals bomen, rivieren, dieren), maar dat
onze ideeën over wat natuur betekent en hoe we haar gebruiken of beschermen sociaal en politiek
worden gevormd.
Bijvoorbeeld: Een bos kan worden gezien als een ecologisch waardevol ecosysteem,
maar ook als een economische hulpbron (houtproductie),
of als een culturele of spirituele plek. Welke betekenis overheerst, hangt af van politieke
beslissingen, economische belangen en culturele waarden.
Implicatie voor beleid en praktijk (policy and practice): Omdat onze ideeën over natuur sociaal
geconstrueerd zijn, zijn ook onze milieubeleidskeuzes dat. Beleidsmakers moeten dus erkennen dat
hun beslissingen niet neutraal zijn, maar voortkomen uit bepaalde waarden, machtstructuren en
wereldbeelden.
Drie belangrijke perspectieven op de relatie tussen mens en milieu
1. Human–Environment Geography
• Kernidee: Er is een wederzijdse relatie tussen mens en omgeving.
Mensen veranderen hun omgeving (bijvoorbeeld door landbouw, stedenbouw,
klimaatverandering),
en die veranderingen beïnvloeden vervolgens het menselijk gedrag.
• Voorbeeld: Ontbossing leidt tot bodemerosie → boeren moeten nieuwe landbouwmethoden
ontwikkelen.
Focus: dynamische wisselwerking tussen menselijk handelen en milieueffecten.
2. Ecocentric (Non-Human) Perspective
• Kernidee: Niet alleen mensen, maar ook niet-menselijke entiteiten (dieren, planten,
ecosystemen, klimaatprocessen) hebben invloed en ‘agency’.
Ze kunnen veranderingen veroorzaken die mensen moeten respecteren of waarmee ze
moeten omgaan.
• Voorbeeld: Een vulkaanuitbarsting of een pandemie heeft invloed op menselijke
samenleving — de natuur heeft dus ook een actieve rol.
Focus: de natuur zelf is een actor, niet alleen een decor waar mensen in handelen.
3. Socionature (Constructivist Perspective)
• Kernidee: “Natuur” bestaat niet los van mensen — we bedenken en construeren wat we
“natuur” noemen.
Onze ideeën over natuur worden gevormd door cultuur, politiek, taal en macht.
• Voorbeeld: Een rivier kan door de ene groep worden gezien als heilig, door een andere als
grondstof voor energie, en door de overheid als grenslijn — allemaal sociale constructies.
Focus: natuur is niet puur fysiek, maar mede een sociaal en politiek concept.
oefententamen
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 – Politics of Nature .................................................................................................. 3
Drie belangrijke perspectieven op de relatie tussen mens en milieu ........................................ 3
Ontwikkeling van milieudenken ............................................................................................. 4
Three basic approaches to environmental management ......................................................... 6
“A Safe Operating Space for Humanity” (Rockström et al. 2009) ............................................. 7
Hoorcollege 2 – The Anthropocene and critical futures ................................................................... 9
Het Antropoceen .................................................................................................................. 9
Toekomstdenken ................................................................................................................ 10
Hoorcollege 3 – Climate modelling .............................................................................................. 11
Climate models .................................................................................................................. 11
Climate foresight .................................................................................................................... 14
Artikel Lövbrand ................................................................................................................. 14
Epistemology of futures ...................................................................................................... 15
Hoorcollege 4 – Environmental Justice ......................................................................................... 16
Distributive Justice ................................................................................................................. 16
Recognition justice ................................................................................................................. 17
Hoorcollege 5 – Hazards and Risks Geography ............................................................................. 18
Natural Hazard ‘act of god’ en Environmental Hazard ‘role of society’ ....................................... 18
Technical perspective on risk .................................................................................................. 20
, Social science approach to risk ............................................................................................... 20
Hoorcollege 6 – Population-Consumption-Technology Nexus ....................................................... 23
Major perspectives on the population ...................................................................................... 25
Population change and development....................................................................................... 25
Hoorcollege 7 – Energy................................................................................................................ 27
Relatie tussen mens en landschap .......................................................................................... 28
Hernieuwbare energie............................................................................................................. 29
Aardolie ................................................................................................................................. 30
Aardgas.................................................................................................................................. 30
Hoorcollege 8 – The Dutch Energy Transition ................................................................................ 31
Systemen ruimtelijke ordening en energieplanning ................................................................... 31
Governance van de energietransitie in Nederland .................................................................... 32
Invloed van energietransitie op ontwikkelingen in het energiesysteem en de ruimtelijke ordening 32
Urgentie van strategische energieplanning ............................................................................... 33
Hoorcollege 9 – Agriculture and food systems .............................................................................. 33
Traditional agricultural systems .............................................................................................. 34
Food system impact on humans and environment ................................................................... 35
Hebben we intensieve landbouw nodig? .................................................................................. 37
Stikstof probleem in Nederland ............................................................................................... 39
Hoorcollege 10 – Fisheries and Marine Conservation .................................................................... 40
Leven in de oceaan - habitats .................................................................................................. 40
Bescherming van oceaan leven ............................................................................................... 43
Visserij ................................................................................................................................... 44
Passieve en actieve visserij ..................................................................................................... 45
Visserijen managen ................................................................................................................ 45
Aquaculture ........................................................................................................................... 47
Hoorcollege 11 – Biodiversity, Nature Conservation and Protected Areas ...................................... 48
Oefententamen .......................................................................................................................... 51
, Hoorcollege 1 – Politics of Nature
4-11-2025
Politics of Nature: Dit gaat over hoe samenlevingen bepalen wat ‘natuur’ is en hoe ze ermee omgaan.
Het idee is dat natuur niet alleen een objectieve realiteit is (zoals bomen, rivieren, dieren), maar dat
onze ideeën over wat natuur betekent en hoe we haar gebruiken of beschermen sociaal en politiek
worden gevormd.
Bijvoorbeeld: Een bos kan worden gezien als een ecologisch waardevol ecosysteem,
maar ook als een economische hulpbron (houtproductie),
of als een culturele of spirituele plek. Welke betekenis overheerst, hangt af van politieke
beslissingen, economische belangen en culturele waarden.
Implicatie voor beleid en praktijk (policy and practice): Omdat onze ideeën over natuur sociaal
geconstrueerd zijn, zijn ook onze milieubeleidskeuzes dat. Beleidsmakers moeten dus erkennen dat
hun beslissingen niet neutraal zijn, maar voortkomen uit bepaalde waarden, machtstructuren en
wereldbeelden.
Drie belangrijke perspectieven op de relatie tussen mens en milieu
1. Human–Environment Geography
• Kernidee: Er is een wederzijdse relatie tussen mens en omgeving.
Mensen veranderen hun omgeving (bijvoorbeeld door landbouw, stedenbouw,
klimaatverandering),
en die veranderingen beïnvloeden vervolgens het menselijk gedrag.
• Voorbeeld: Ontbossing leidt tot bodemerosie → boeren moeten nieuwe landbouwmethoden
ontwikkelen.
Focus: dynamische wisselwerking tussen menselijk handelen en milieueffecten.
2. Ecocentric (Non-Human) Perspective
• Kernidee: Niet alleen mensen, maar ook niet-menselijke entiteiten (dieren, planten,
ecosystemen, klimaatprocessen) hebben invloed en ‘agency’.
Ze kunnen veranderingen veroorzaken die mensen moeten respecteren of waarmee ze
moeten omgaan.
• Voorbeeld: Een vulkaanuitbarsting of een pandemie heeft invloed op menselijke
samenleving — de natuur heeft dus ook een actieve rol.
Focus: de natuur zelf is een actor, niet alleen een decor waar mensen in handelen.
3. Socionature (Constructivist Perspective)
• Kernidee: “Natuur” bestaat niet los van mensen — we bedenken en construeren wat we
“natuur” noemen.
Onze ideeën over natuur worden gevormd door cultuur, politiek, taal en macht.
• Voorbeeld: Een rivier kan door de ene groep worden gezien als heilig, door een andere als
grondstof voor energie, en door de overheid als grenslijn — allemaal sociale constructies.
Focus: natuur is niet puur fysiek, maar mede een sociaal en politiek concept.
