Politicologie
Hoofdstuk 7: Kiessystemen & stemgedrag
Wat zijn democratische verkiezingen & welke functies vervullen ze?
1. Democratie & verkiezingen
- Verkiezingen zijn noodzakelijke voorwaarden voor democratie, maar niet
alle verkiezingen zijn democratisch
Voorbeeld: autoritaire landen, …
Voorwaarden:
- Vrije & eerlijk, universeel stemrecht, geheime stemming, onpartijdig
electorale administratie, vrije & gelijke toegang tot stembureaus, …
Waarom zijn verkiezingen belangrijk?
- Ze verbinden burgers met de politiek
- Partijen kunnen met elkaar concurreren
- Politici worden gekozen
- De mening van het volk wordt duidelijk
2. Wie mag & gaat (niet) stemmen?
Wie mag stemmen?
- Er is een universeel kiesrecht: alle volwassen burgers hebben recht om te
stemmen & verkozen te worden
- Graduele uitbreiding van kiesrecht over de tijd
- Census- of cijnskiesrecht (tot 1893)
- Algemeen meervoudig stemrecht (1893-1918): elke man mocht
stemmen, maar er werd aan bepaalde mannen (van hogere klassen)
meer belang gehecht
- Algemeen enkelvoudig kiesrecht voor mannen (1918-…)
- Algemeen enkelvoudig kiesrecht voor vrouwen (1948-…)
Hoe ‘universeel’ is universeel stemrecht vandaag de dag?
- 16-jarige moeten stemmen voor de EU-verkiezingen
- +: Jongeren betrekken zich meer bij de politiek
- -: Het geeft hun het gevoel dat hun stem niet telt op de
andere niveaus
- Opkomstplicht: plicht om deel te maken aan verkiezingen (maar niet om te
stemmen)
- Is opkomstplicht bij verkiezingen een goed of slecht idee?
, Voor Tegen
- Burgerplicht - Beperking vrijheid
- Hogere opkomst - Risico op ‘waardeloze’ stemmen
- Vermijden van sociale - Graadmeter democratische
ongelijkheden bij stemmen legitimiteit
3. Wie gaat (niet) stemmen?
- Opkomst (‘voter turnout’) bij verkiezingen: opkomst daalt & verschilt van
land tot land
- Welke factoren beïnvloeden opkomst?
- Opkomstplicht
- Aan/afwezigheid van grote ideologische tegenstellingen
- Belang van een verkiezing
- Regels over kiezersregistratie
- Burgerzin & gewoonte
- Kosten-batenanalyse bij kiezers
- Kosten: tijd, energie, drempels
- Baten: idee dat je stem ertoe doet, gevoel dat je verschil maakt
4. Hoe kunnen we kiessystemen classificeren?
Kiessystemen= set van regels & procedures voor organisatie van verkiezingen
- Hoe stemmen zich omzetten in zetels: proportioneel versus a
- Hoeveel zetels per kieskring worden toegewezen: 1 (uninominaal) of
meerdere (plurinominaal)
- Mate van steun die partijen/kandidaat moet halen om verkozen te geraken:
absolute meerderheid, relatieve meerderheid of bepaald quotum
Hoofdstuk 7: Kiessystemen & stemgedrag
Wat zijn democratische verkiezingen & welke functies vervullen ze?
1. Democratie & verkiezingen
- Verkiezingen zijn noodzakelijke voorwaarden voor democratie, maar niet
alle verkiezingen zijn democratisch
Voorbeeld: autoritaire landen, …
Voorwaarden:
- Vrije & eerlijk, universeel stemrecht, geheime stemming, onpartijdig
electorale administratie, vrije & gelijke toegang tot stembureaus, …
Waarom zijn verkiezingen belangrijk?
- Ze verbinden burgers met de politiek
- Partijen kunnen met elkaar concurreren
- Politici worden gekozen
- De mening van het volk wordt duidelijk
2. Wie mag & gaat (niet) stemmen?
Wie mag stemmen?
- Er is een universeel kiesrecht: alle volwassen burgers hebben recht om te
stemmen & verkozen te worden
- Graduele uitbreiding van kiesrecht over de tijd
- Census- of cijnskiesrecht (tot 1893)
- Algemeen meervoudig stemrecht (1893-1918): elke man mocht
stemmen, maar er werd aan bepaalde mannen (van hogere klassen)
meer belang gehecht
- Algemeen enkelvoudig kiesrecht voor mannen (1918-…)
- Algemeen enkelvoudig kiesrecht voor vrouwen (1948-…)
Hoe ‘universeel’ is universeel stemrecht vandaag de dag?
- 16-jarige moeten stemmen voor de EU-verkiezingen
- +: Jongeren betrekken zich meer bij de politiek
- -: Het geeft hun het gevoel dat hun stem niet telt op de
andere niveaus
- Opkomstplicht: plicht om deel te maken aan verkiezingen (maar niet om te
stemmen)
- Is opkomstplicht bij verkiezingen een goed of slecht idee?
, Voor Tegen
- Burgerplicht - Beperking vrijheid
- Hogere opkomst - Risico op ‘waardeloze’ stemmen
- Vermijden van sociale - Graadmeter democratische
ongelijkheden bij stemmen legitimiteit
3. Wie gaat (niet) stemmen?
- Opkomst (‘voter turnout’) bij verkiezingen: opkomst daalt & verschilt van
land tot land
- Welke factoren beïnvloeden opkomst?
- Opkomstplicht
- Aan/afwezigheid van grote ideologische tegenstellingen
- Belang van een verkiezing
- Regels over kiezersregistratie
- Burgerzin & gewoonte
- Kosten-batenanalyse bij kiezers
- Kosten: tijd, energie, drempels
- Baten: idee dat je stem ertoe doet, gevoel dat je verschil maakt
4. Hoe kunnen we kiessystemen classificeren?
Kiessystemen= set van regels & procedures voor organisatie van verkiezingen
- Hoe stemmen zich omzetten in zetels: proportioneel versus a
- Hoeveel zetels per kieskring worden toegewezen: 1 (uninominaal) of
meerdere (plurinominaal)
- Mate van steun die partijen/kandidaat moet halen om verkozen te geraken:
absolute meerderheid, relatieve meerderheid of bepaald quotum
