,Voorwoord
In deze scriptie is onderzocht hoe smart manufacturing technologie kan bijdragen aan een
circulaire waardeketen. De scriptie is geschreven als eindopdracht voor de studie Finance &
Control op de Haagse Hogeschool.
Mijn persoonlijke interesse voor dit onderwerp is ontstaan na het zien van de video ‘The Third
Industrial Revolution: A Radical New Sharing Economy’ (VICE, 2018). Hoewel de video gaat
over de toekomst van onze economie waarbij een deel-economie centraal staat, heeft het veel
overeenkomsten met de circulaire economie. Dit heeft mij nieuwsgierig gemaakt om mij verder
te verdiepen in dit onderwerp, voornamelijk hoe dit financieel kan worden vormgegeven. Tijdens
het onderzoek naar de circulaire waardeketen ben ik er steeds meer achter gekomen dat het
onderwerp erg tegenstrijdig kan zijn met mijn studie. Dit komt omdat men de focus in een
circulaire economie minder legt op het financiële onderdeel en de nadruk meer legt op het
milieu en sociaal-maatschappelijke kwesties. Vanuit het perspectief van een Finance student is
dit zowel interessant als uitdagend.
De scriptie is geschreven als bijproduct van de opdracht die is verkregen door X. X is een
organisatie die is ontstaan door een samenwerking tussen X, X en X. X heeft meerdere
studenten van de Haagse Hogeschool de opdracht gegeven om onderzoek te doen naar de
onderwerpen circulaire economie en smart manufacturing. Hierbij zou ik graag de studenten
bedanken die onderdeel waren van het project voor de goede samenwerking onder elkaar.
Daarnaast wil ik X bedanken die mij en de groep studenten heeft begeleid tijdens het project. Zij
heeft goed leiderschap vertoont om een prachtig product te leveren. Tijdens de gehele periode
heeft ze zich goed kunnen aanpassen aan de omstandigheden die zijn ontstaan door de
Corona pandemie. Verder wil ik X bedanken voor de workshops die zij hebben gegeven ter
ondersteuning van het project en de feedback. Als laatste wil ik mijn scriptiebegeleidster
bedanken voor de periodieke terugkoppeling op mijn scriptie en ondersteuning indien nodig.
2
,Inhoud
1. Inleiding..................................................................................................................................................6
1.1 Aanleiding.........................................................................................................................................6
7
1.2 Doelstelling........................................................................................................................................8
1.3 Onderzoeksvraag en deelvragen.......................................................................................................8
1.4 Onderzoeksmethode........................................................................................................................9
1.5 Onderzoeksopzet............................................................................................................................11
Hoofdstuk 2. Circulaire maakindustrie en -bedrijfsmodellen....................................................................13
2.1 Introductie circulaire economie......................................................................................................13
2.2 Wat houdt een circulaire waardeketen in?......................................................................................14
2.3 Circulaire economie en de maakindustrie......................................................................................15
2.4 Circulaire bedrijfsmodellen voor de maakindustrie........................................................................16
2.4.1 Circulaire bedrijfsmodellen voor vertraging waardeketen...........................................................17
2.4.2 Sluiting waardeketen....................................................................................................................18
Hoofdstuk 3. Smart manufacturing...........................................................................................................19
3.1 Opkomst smart manufacturing.......................................................................................................19
3.2 Verdeling Smart Manufacturing technologieën..............................................................................20
Hoofdstuk 4. Drijfveren transitie circulair bedrijfsmodel..........................................................................22
4.1 PACE framework..............................................................................................................................22
4.2 Drijfveren van X..............................................................................................................................24
4.3 Drijfveren van X..............................................................................................................................26
Hoofdstuk 5. Bijdrage en transitie circulaire bedrijfsmodellen.................................................................29
5.1 Smart manufacturing toepassingen................................................................................................29
5.1.1 Smart manufacturing toepassingen X...........................................................................................29
5.1.2 Smartmanufacturing toepassingen X............................................................................................30
5.2 Bedrijfsmodellen en ondersteuning smart manufacturing..............................................................32
5.2.1 Aansluiting Smart Manufacturing op circulaire bedrijfsmodellen van X.......................................32
5.2.2 Aansluiting Smart Manufacturing toepassingen op circulaire bedrijfsmodellen X........................33
3
, 5.3 Barrières transitie circulair bedrijfsmodel binnen maakindustrie....................................................36
5.3.1 Barrières X....................................................................................................................................36
5.3.2 Barrières X....................................................................................................................................38
Hoofdstuk 6. Conclusie..............................................................................................................................39
Hoofdstuk 7. Aanbevelingen.....................................................................................................................40
Hoofdstuk 8. Reflectieverslag....................................................................................................................42
Literatuurlijst.............................................................................................................................................44
Bijlagen......................................................................................................................................................52
1. PACE framework................................................................................................................................52
2. 7R model............................................................................................................................................54
3. Praktijk toepassingen circulaire bedrijfsmodellen.............................................................................55
4. Interview vragen en vragenlijst..........................................................................................................60
4
In deze scriptie is onderzocht hoe smart manufacturing technologie kan bijdragen aan een
circulaire waardeketen. De scriptie is geschreven als eindopdracht voor de studie Finance &
Control op de Haagse Hogeschool.
Mijn persoonlijke interesse voor dit onderwerp is ontstaan na het zien van de video ‘The Third
Industrial Revolution: A Radical New Sharing Economy’ (VICE, 2018). Hoewel de video gaat
over de toekomst van onze economie waarbij een deel-economie centraal staat, heeft het veel
overeenkomsten met de circulaire economie. Dit heeft mij nieuwsgierig gemaakt om mij verder
te verdiepen in dit onderwerp, voornamelijk hoe dit financieel kan worden vormgegeven. Tijdens
het onderzoek naar de circulaire waardeketen ben ik er steeds meer achter gekomen dat het
onderwerp erg tegenstrijdig kan zijn met mijn studie. Dit komt omdat men de focus in een
circulaire economie minder legt op het financiële onderdeel en de nadruk meer legt op het
milieu en sociaal-maatschappelijke kwesties. Vanuit het perspectief van een Finance student is
dit zowel interessant als uitdagend.
De scriptie is geschreven als bijproduct van de opdracht die is verkregen door X. X is een
organisatie die is ontstaan door een samenwerking tussen X, X en X. X heeft meerdere
studenten van de Haagse Hogeschool de opdracht gegeven om onderzoek te doen naar de
onderwerpen circulaire economie en smart manufacturing. Hierbij zou ik graag de studenten
bedanken die onderdeel waren van het project voor de goede samenwerking onder elkaar.
Daarnaast wil ik X bedanken die mij en de groep studenten heeft begeleid tijdens het project. Zij
heeft goed leiderschap vertoont om een prachtig product te leveren. Tijdens de gehele periode
heeft ze zich goed kunnen aanpassen aan de omstandigheden die zijn ontstaan door de
Corona pandemie. Verder wil ik X bedanken voor de workshops die zij hebben gegeven ter
ondersteuning van het project en de feedback. Als laatste wil ik mijn scriptiebegeleidster
bedanken voor de periodieke terugkoppeling op mijn scriptie en ondersteuning indien nodig.
2
,Inhoud
1. Inleiding..................................................................................................................................................6
1.1 Aanleiding.........................................................................................................................................6
7
1.2 Doelstelling........................................................................................................................................8
1.3 Onderzoeksvraag en deelvragen.......................................................................................................8
1.4 Onderzoeksmethode........................................................................................................................9
1.5 Onderzoeksopzet............................................................................................................................11
Hoofdstuk 2. Circulaire maakindustrie en -bedrijfsmodellen....................................................................13
2.1 Introductie circulaire economie......................................................................................................13
2.2 Wat houdt een circulaire waardeketen in?......................................................................................14
2.3 Circulaire economie en de maakindustrie......................................................................................15
2.4 Circulaire bedrijfsmodellen voor de maakindustrie........................................................................16
2.4.1 Circulaire bedrijfsmodellen voor vertraging waardeketen...........................................................17
2.4.2 Sluiting waardeketen....................................................................................................................18
Hoofdstuk 3. Smart manufacturing...........................................................................................................19
3.1 Opkomst smart manufacturing.......................................................................................................19
3.2 Verdeling Smart Manufacturing technologieën..............................................................................20
Hoofdstuk 4. Drijfveren transitie circulair bedrijfsmodel..........................................................................22
4.1 PACE framework..............................................................................................................................22
4.2 Drijfveren van X..............................................................................................................................24
4.3 Drijfveren van X..............................................................................................................................26
Hoofdstuk 5. Bijdrage en transitie circulaire bedrijfsmodellen.................................................................29
5.1 Smart manufacturing toepassingen................................................................................................29
5.1.1 Smart manufacturing toepassingen X...........................................................................................29
5.1.2 Smartmanufacturing toepassingen X............................................................................................30
5.2 Bedrijfsmodellen en ondersteuning smart manufacturing..............................................................32
5.2.1 Aansluiting Smart Manufacturing op circulaire bedrijfsmodellen van X.......................................32
5.2.2 Aansluiting Smart Manufacturing toepassingen op circulaire bedrijfsmodellen X........................33
3
, 5.3 Barrières transitie circulair bedrijfsmodel binnen maakindustrie....................................................36
5.3.1 Barrières X....................................................................................................................................36
5.3.2 Barrières X....................................................................................................................................38
Hoofdstuk 6. Conclusie..............................................................................................................................39
Hoofdstuk 7. Aanbevelingen.....................................................................................................................40
Hoofdstuk 8. Reflectieverslag....................................................................................................................42
Literatuurlijst.............................................................................................................................................44
Bijlagen......................................................................................................................................................52
1. PACE framework................................................................................................................................52
2. 7R model............................................................................................................................................54
3. Praktijk toepassingen circulaire bedrijfsmodellen.............................................................................55
4. Interview vragen en vragenlijst..........................................................................................................60
4
