,Voorwoord
Beste lezer,
Voor u ligt mijn afstudeeronderzoek dat ik heb geschreven als onderdeel van het afstuderen
aan de Pabo in Nijmegen. Dit onderzoek heeft plaatsgevonden op basisschool Y in plaats X.
Basisschool Y neemt deel aan de onderzoekswerkplaats van de Hogeschool van Arnhem
en Nijmegen (HAN) waarbij er wordt gekeken naar gepersonaliseerd leren met ICT.
Vanuit de onderzoekswerkplaats wordt er gewerkt in designteams die bestaan uit
onderzoekers van de HAN, leerkrachten uit het team van basisschool Y en de directeur. Uit
een gesprek met het designteam blijkt dat de leerlingen op basisschool Y nog onvoldoende
leren vanuit betrokkenheid en intrinsieke motivatie, waarbij het ontbreken van de
metacognitieve vaardigheden als het onderliggende probleem wordt gezien.
Door deel te nemen aan het designteam ben ik samen met medestudent Kyra van
Ras tot een deelvraag gekomen binnen het onderzoek van het designteam op basisschool
Y. Dit onderzoek wordt uitgevoerd in groep 4 door Kyra van Ras en in groep 8 door mijzelf.
Deze onderzoeken zullen op bepaalde vlakken overlappen, maar het verschil zit in de
resultaten, doordat het onderzoek is uitgevoerd in verschillende groepen. Beiden hebben we
een eigen onderzoek geschreven. Door dit onderzoek uit te voeren heb ik ingezien dat het
belangrijk is om te kijken hoe de betrokkenheid en intrinsieke motivatie wordt bevorderd door
het inzetten van de metacognitieve vaardigheden.
Het proces van onderzoek doen heb ik als leerzaam ervaren, waarbij ik onderdeel
was van het team en niet alleen als groepsleerkracht werkzaam was binnen de organisatie.
Ik zie de waarde in van theoretisch onderzoek doen, voordat er interventies of nieuwe
ontwikkelingen in gang worden gezet. Door vanuit een kritische en open houding naar
nieuwe ontwikkelingen te kijken, kan ik mijn bijdrage leveren binnen een organisatie. Door
kwalitatief goed onderzoek te doen zorg ik ervoor dat niet alleen mijn eigen niveau, maar ook
het niveau van de school omhoog gaat. Deze onderzoeksvaardigheden zal ik meenemen in
de toekomst om mijzelf te blijven ontwikkelen.
Bij deze wil ik de gelegenheid nemen om mijn stageschool te bedanken voor de
mogelijkheden die zij mij heeft geboden door mij open te ontvangen in het designteam. Ik wil
de onderzoekers uit het designteam bedanken voor de ondersteuning die zij mij hebben
geboden om mijn onderzoeksvaardigheden naar een hoger niveau te tillen en alle kennis die
de onderzoekers mij hebben bijgebracht. Daarnaast wil ik de teamleden die werkzaam zijn in
designteam bedanken voor alle sparsessies en feedback, waardoor ik mijn onderzoek heb
2
, kunnen uitvoeren. Ik wil mijn onderzoeksbegeleider bedanken voor zijn gerichte
feedback en kennisgeving die ervoor hebben gezorgd dat ik steeds weer verder kon met
mijn onderzoek en gemotiveerd bleef. Ik wil mijn gezin en vrienden bedanken voor hun steun
in deze tijd. Als laatste wil ik mijn medestudent Kyra van Ras bedanken waarmee ik samen
dit deelonderzoek heb uitgevoerd in verschillende groepen op basisschool Y. Door haar
feedback, kritische blik en steun heb ik kunnen sparren over het onderzoek en bleef ik
gemotiveerd om dit onderzoek te laten slagen. Ik wens u veel plezier bij het lezen van dit
onderzoek.
3
, Inhoud
Samenvatting.........................................................................................................................................................5
Hoofdstuk 1: Probleemverheldering......................................................................................................................7
1.1: Probleemstelling.........................................................................................................................................7
Hoofdstuk 2: Probleemverkenning........................................................................................................................8
2.1: Belang.........................................................................................................................................................8
2.2: Begrippen..................................................................................................................................................11
2.3: Bevordering metacognitie.........................................................................................................................17
2.4: Mogelijke oorzaken van het probleem en de gevolgen.............................................................................18
2.5: Mogelijke oplossingen van de mogelijke oorzaken...................................................................................19
2.6: Theorie koppeling met praktijk.................................................................................................................20
2.7: Onderzoeksvraag.......................................................................................................................................22
Hoofdstuk 3: Methode.........................................................................................................................................22
3.1: Onderzoeksmethode.................................................................................................................................22
3.2: Onderzoeksgroep......................................................................................................................................27
3.3: Instrumenten............................................................................................................................................29
3.4: Procedure dataverzameling......................................................................................................................33
3.5: Procedure data-analyse............................................................................................................................35
Hoofdstuk 4: Resultaten.......................................................................................................................................36
4.1: Taakoriëntatie en voorkennis activeren....................................................................................................37
4.2: Doelen stellen...........................................................................................................................................38
4.3: Plannen.....................................................................................................................................................39
4.4: Systematisch uitvoeren.............................................................................................................................40
4.5: Monitoren.................................................................................................................................................42
4.6: Evalueren..................................................................................................................................................44
4.7: Reflecteren................................................................................................................................................46
Hoofdstuk 5: Conclusies.......................................................................................................................................47
Hoofdstuk 6: Discussie.........................................................................................................................................49
6.2: Aanbeveling/advies...................................................................................................................................50
6.3: Suggesties voor vervolgonderzoek............................................................................................................51
Literatuurlijst........................................................................................................................................................52
Bijlage 1: Herkennen metacognitieve vaardigheden............................................................................................56
Bijlage 2: Ingevulde observatieschema met opmerkingen...................................................................................60
Bijlage 3: stimulated recall interview met de leerlingen......................................................................................71
Bijlage 4: Interview met de leerkracht.................................................................................................................78
Bijlage 5: Vergelijking van de twee observators...................................................................................................84
Samenvatting.........................................................................................................................................................5
Hoofdstuk 1: Probleemverheldering......................................................................................................................6
4
Beste lezer,
Voor u ligt mijn afstudeeronderzoek dat ik heb geschreven als onderdeel van het afstuderen
aan de Pabo in Nijmegen. Dit onderzoek heeft plaatsgevonden op basisschool Y in plaats X.
Basisschool Y neemt deel aan de onderzoekswerkplaats van de Hogeschool van Arnhem
en Nijmegen (HAN) waarbij er wordt gekeken naar gepersonaliseerd leren met ICT.
Vanuit de onderzoekswerkplaats wordt er gewerkt in designteams die bestaan uit
onderzoekers van de HAN, leerkrachten uit het team van basisschool Y en de directeur. Uit
een gesprek met het designteam blijkt dat de leerlingen op basisschool Y nog onvoldoende
leren vanuit betrokkenheid en intrinsieke motivatie, waarbij het ontbreken van de
metacognitieve vaardigheden als het onderliggende probleem wordt gezien.
Door deel te nemen aan het designteam ben ik samen met medestudent Kyra van
Ras tot een deelvraag gekomen binnen het onderzoek van het designteam op basisschool
Y. Dit onderzoek wordt uitgevoerd in groep 4 door Kyra van Ras en in groep 8 door mijzelf.
Deze onderzoeken zullen op bepaalde vlakken overlappen, maar het verschil zit in de
resultaten, doordat het onderzoek is uitgevoerd in verschillende groepen. Beiden hebben we
een eigen onderzoek geschreven. Door dit onderzoek uit te voeren heb ik ingezien dat het
belangrijk is om te kijken hoe de betrokkenheid en intrinsieke motivatie wordt bevorderd door
het inzetten van de metacognitieve vaardigheden.
Het proces van onderzoek doen heb ik als leerzaam ervaren, waarbij ik onderdeel
was van het team en niet alleen als groepsleerkracht werkzaam was binnen de organisatie.
Ik zie de waarde in van theoretisch onderzoek doen, voordat er interventies of nieuwe
ontwikkelingen in gang worden gezet. Door vanuit een kritische en open houding naar
nieuwe ontwikkelingen te kijken, kan ik mijn bijdrage leveren binnen een organisatie. Door
kwalitatief goed onderzoek te doen zorg ik ervoor dat niet alleen mijn eigen niveau, maar ook
het niveau van de school omhoog gaat. Deze onderzoeksvaardigheden zal ik meenemen in
de toekomst om mijzelf te blijven ontwikkelen.
Bij deze wil ik de gelegenheid nemen om mijn stageschool te bedanken voor de
mogelijkheden die zij mij heeft geboden door mij open te ontvangen in het designteam. Ik wil
de onderzoekers uit het designteam bedanken voor de ondersteuning die zij mij hebben
geboden om mijn onderzoeksvaardigheden naar een hoger niveau te tillen en alle kennis die
de onderzoekers mij hebben bijgebracht. Daarnaast wil ik de teamleden die werkzaam zijn in
designteam bedanken voor alle sparsessies en feedback, waardoor ik mijn onderzoek heb
2
, kunnen uitvoeren. Ik wil mijn onderzoeksbegeleider bedanken voor zijn gerichte
feedback en kennisgeving die ervoor hebben gezorgd dat ik steeds weer verder kon met
mijn onderzoek en gemotiveerd bleef. Ik wil mijn gezin en vrienden bedanken voor hun steun
in deze tijd. Als laatste wil ik mijn medestudent Kyra van Ras bedanken waarmee ik samen
dit deelonderzoek heb uitgevoerd in verschillende groepen op basisschool Y. Door haar
feedback, kritische blik en steun heb ik kunnen sparren over het onderzoek en bleef ik
gemotiveerd om dit onderzoek te laten slagen. Ik wens u veel plezier bij het lezen van dit
onderzoek.
3
, Inhoud
Samenvatting.........................................................................................................................................................5
Hoofdstuk 1: Probleemverheldering......................................................................................................................7
1.1: Probleemstelling.........................................................................................................................................7
Hoofdstuk 2: Probleemverkenning........................................................................................................................8
2.1: Belang.........................................................................................................................................................8
2.2: Begrippen..................................................................................................................................................11
2.3: Bevordering metacognitie.........................................................................................................................17
2.4: Mogelijke oorzaken van het probleem en de gevolgen.............................................................................18
2.5: Mogelijke oplossingen van de mogelijke oorzaken...................................................................................19
2.6: Theorie koppeling met praktijk.................................................................................................................20
2.7: Onderzoeksvraag.......................................................................................................................................22
Hoofdstuk 3: Methode.........................................................................................................................................22
3.1: Onderzoeksmethode.................................................................................................................................22
3.2: Onderzoeksgroep......................................................................................................................................27
3.3: Instrumenten............................................................................................................................................29
3.4: Procedure dataverzameling......................................................................................................................33
3.5: Procedure data-analyse............................................................................................................................35
Hoofdstuk 4: Resultaten.......................................................................................................................................36
4.1: Taakoriëntatie en voorkennis activeren....................................................................................................37
4.2: Doelen stellen...........................................................................................................................................38
4.3: Plannen.....................................................................................................................................................39
4.4: Systematisch uitvoeren.............................................................................................................................40
4.5: Monitoren.................................................................................................................................................42
4.6: Evalueren..................................................................................................................................................44
4.7: Reflecteren................................................................................................................................................46
Hoofdstuk 5: Conclusies.......................................................................................................................................47
Hoofdstuk 6: Discussie.........................................................................................................................................49
6.2: Aanbeveling/advies...................................................................................................................................50
6.3: Suggesties voor vervolgonderzoek............................................................................................................51
Literatuurlijst........................................................................................................................................................52
Bijlage 1: Herkennen metacognitieve vaardigheden............................................................................................56
Bijlage 2: Ingevulde observatieschema met opmerkingen...................................................................................60
Bijlage 3: stimulated recall interview met de leerlingen......................................................................................71
Bijlage 4: Interview met de leerkracht.................................................................................................................78
Bijlage 5: Vergelijking van de twee observators...................................................................................................84
Samenvatting.........................................................................................................................................................5
Hoofdstuk 1: Probleemverheldering......................................................................................................................6
4
