Intervention mapping
Diabetes Mellitus
,Inhoudsopgave
Samenvatting...........................................................................................................................................................................2
Inleiding...................................................................................................................................................................................3
Stap 1: Gezondheidsprobleem................................................................................................................................................4
1.1 Analyse gezondheidsprobleem.....................................................................................................................................4
1.2 Gedragsanalyse ..........................................................................................................................................................10
1.3 Omgevingsanalyse......................................................................................................................................................13
1.4 Gedragsdeterminanten...............................................................................................................................................18
1.4.1 Bewegingsgedrag bij diabetes............................................................................................................................18
1.4.2 Zelfmanagement bij diabetes type 2..................................................................................................................21
1.5 Conclusie.....................................................................................................................................................................24
Stap 2: Definiëren van de gedrags- en veranderdoelen........................................................................................................25
2.1 Matrix bewegingsgedrag bij diabetes.........................................................................................................................25
2.2 Matrix zelfmanagement bij diabetes type 2...............................................................................................................26
Stap 3: Methode en theorieën om intentie en gedrag te veranderen.................................................................................29
Stap 4: Ontwerp van de zelfmanagementinterventie...........................................................................................................32
Ethische afwegingen..............................................................................................................................................................38
Stap 5: Implementatieplan....................................................................................................................................................40
5.1 Implementatiedoelen.................................................................................................................................................40
5.2 Implementatieplan interventies.................................................................................................................................41
Stap 6: Evaluatieplan.............................................................................................................................................................43
6.1 Verbetering beweegdoel:...........................................................................................................................................43
6.2 Verbetering van zelfmanagement:.............................................................................................................................43
Bibliografie.............................................................................................................................................................................45
Bijlagen..................................................................................................................................................................................48
Bijlage 1 interview.............................................................................................................................................................48
Bijlage 2 resultaten tabel..................................................................................................................................................50
Bijlage 3 Samenwerkingsovereenkomst...........................................................................................................................52
Bijlage 4 assessment peer review.....................................................................................................................................56
Bijlage 5 reflectie op peer review.....................................................................................................................................58
1
,Samenvatting
Dit verslag is geschreven naar aanleiding van een opdracht voor de Hogeschool Utrecht voor de
opleiding hbo-Verpleegkunde.
Wij hebben gekozen voor het diabetes mellitus type 2 (DM2).
Het verslag is opgebouwd uit 6 stappen.
Stap 1: introductie van DM2 en de beschrijving van (gedrags)factoren welke van invloed zijn voor
het ontwikkelen van DM2.
Stap 2: gedragsdoelen en veranderdoelen.
Stap 3: beschrijving van methoden en theorieën voor de ondersteuning van gedragsverandering.
Stap 4: interventies om de gedragsdoelen van stap 2 te behalen.
Stap 5: implementatieplan van Intervention Mapping op de afdeling.
Stap 6: evaluatie van de gedragsdoelen, zoals beschreven in stap 2.
Doel
Ons doel van dit verslag was om meer inzicht te krijgen in de effecten van gedrag en leefstijl voor de
patiënt met DM2. Daarnaast is ons doel ook om als verpleegkundige meer inzicht te krijgen in de
verpleegkundige interventies rondom gezondheid en gedrag.
Wij hebben gekeken naar twee gedragingen bij de patiënt met DM2: het beweeggedrag en
zelfmanagement.
Resultaten
Wij hebben zorgvuldig de gedrags- en veranderdoelen beschreven. Wij hebben interventies
geschreven om de gedrags- en veranderdoelen te behalen volgens de stappen van Intervention
Mapping.
Conclusie
Uit literatuuronderzoek is gebleken dat er een duidelijk verband bestaat tussen beweeggedrag, het
ontstaan van DM2 en het verloop hiervan. Zo verminderd de kans op het ontwikkelen van DM2 met
50% als mensen iedere dag een half uur bewegen en een aantal kilo’s afvallen wanneer zij
overgewicht hebben (Janssen & van Avendonk, 2009).
Ook is gebleken dat de behandeling voor DM2 gericht is op voeding, bewegen en medicatie. Naast
de somatische effecten van DM2, zijn er ook de psychologische effecten. De worden vaak niet
herkend door de behandelend arts of diabetesverpleegkundige. Zo is de kans op het ontstaan of
aanwezig zijn van een depressie twee keer zo groot bij vrouwen met DM2. Dit heeft negatieve
gevolgen voor het zelfmanagement, zoals slechte inname van medicatie, slechte
voedingsgewoonten en grotere beperkingen in het lichamelijk functioneren, als gevolg (Penckofer
et al., 2007).
2
, Inleiding
Wij zijn drie verpleegkunde studenten van de Hogeschool Utrecht. Voor u ligt een verslag van
Intervention Mapping. Het onderwerp van dit verslag is diabetes mellitus type 2. Dit zal verder in
het verslag beschreven worden als DM2.
Voor verpleegkundige is intentionele gezondheidsvoorlichting van groot belang om patiënten
doelgericht te motiveren tot ander, gezonder gedrag en om zelfmanagementsupport te bieden. De
kracht van intentionele gezondheidsvoorlichting ligt in haar systematiek, doelgericht en
planmatigheid. Intervention Mapping is een protocol hoe verpleegkundige te werk gaan om
intentionele gezondheidsvoorlichting systematiek, doelgericht en planmatigheid te maken (Sassen,
2018).
Veel gezondheidsproblemen worden in verband gebracht met leefstijl en gedrag. Intervention
Mapping is een protocol om interventies te ontwikkelen en uit te voeren aan de hand van een
implementatieplan. Intervention Mapping kan worden gebruikt om gezondheidsproblemen aan te
pakken. Een voorwaarde is echter dat het gezondheidsprobleem ook gedragsmatig is. Dit betekent
dat het gedrag van de patiënt van invloed is op het ontstaan en verder ontwikkelen van DM2
(Sassen, 2018).
Diabetes mellitus is een aandoening waarbij de bloedspiegels van glucose abnormaal hoog zijn
doordat het lichaam onvoldoende insuline afgeeft. Bij DM2 produceert de alvleesklier wel insuline,
soms zelf veel insuline. Het lichaam ontwikkelt echter weerstand tegen de effecten van insuline
waardoor er onvoldoende insuline is om aan de behoeften van het lichaam te voldoen (Beers et al.,
2005).
Zoals u in het verslag kunt lezen, is gedrag en leefstijl van invloed op bijvoorbeeld de
bloedglucosespiegel van de patiënt met DM2.
Ons doel van dit verslag is om meer inzicht te krijgen in de effecten van gedrag en leefstijl voor de
patiënt met DM2. Daarnaast ook om als verpleegkundige meer inzicht te krijgen in wat de
verpleegkundige interventies zijn in de huidige tijd waarin gezondheid en gedrag centraal staan.
Dit is een verslag voor school, maar wij willen dit verslag graag introduceren aan onze collega’s op
de afdeling.
3
Diabetes Mellitus
,Inhoudsopgave
Samenvatting...........................................................................................................................................................................2
Inleiding...................................................................................................................................................................................3
Stap 1: Gezondheidsprobleem................................................................................................................................................4
1.1 Analyse gezondheidsprobleem.....................................................................................................................................4
1.2 Gedragsanalyse ..........................................................................................................................................................10
1.3 Omgevingsanalyse......................................................................................................................................................13
1.4 Gedragsdeterminanten...............................................................................................................................................18
1.4.1 Bewegingsgedrag bij diabetes............................................................................................................................18
1.4.2 Zelfmanagement bij diabetes type 2..................................................................................................................21
1.5 Conclusie.....................................................................................................................................................................24
Stap 2: Definiëren van de gedrags- en veranderdoelen........................................................................................................25
2.1 Matrix bewegingsgedrag bij diabetes.........................................................................................................................25
2.2 Matrix zelfmanagement bij diabetes type 2...............................................................................................................26
Stap 3: Methode en theorieën om intentie en gedrag te veranderen.................................................................................29
Stap 4: Ontwerp van de zelfmanagementinterventie...........................................................................................................32
Ethische afwegingen..............................................................................................................................................................38
Stap 5: Implementatieplan....................................................................................................................................................40
5.1 Implementatiedoelen.................................................................................................................................................40
5.2 Implementatieplan interventies.................................................................................................................................41
Stap 6: Evaluatieplan.............................................................................................................................................................43
6.1 Verbetering beweegdoel:...........................................................................................................................................43
6.2 Verbetering van zelfmanagement:.............................................................................................................................43
Bibliografie.............................................................................................................................................................................45
Bijlagen..................................................................................................................................................................................48
Bijlage 1 interview.............................................................................................................................................................48
Bijlage 2 resultaten tabel..................................................................................................................................................50
Bijlage 3 Samenwerkingsovereenkomst...........................................................................................................................52
Bijlage 4 assessment peer review.....................................................................................................................................56
Bijlage 5 reflectie op peer review.....................................................................................................................................58
1
,Samenvatting
Dit verslag is geschreven naar aanleiding van een opdracht voor de Hogeschool Utrecht voor de
opleiding hbo-Verpleegkunde.
Wij hebben gekozen voor het diabetes mellitus type 2 (DM2).
Het verslag is opgebouwd uit 6 stappen.
Stap 1: introductie van DM2 en de beschrijving van (gedrags)factoren welke van invloed zijn voor
het ontwikkelen van DM2.
Stap 2: gedragsdoelen en veranderdoelen.
Stap 3: beschrijving van methoden en theorieën voor de ondersteuning van gedragsverandering.
Stap 4: interventies om de gedragsdoelen van stap 2 te behalen.
Stap 5: implementatieplan van Intervention Mapping op de afdeling.
Stap 6: evaluatie van de gedragsdoelen, zoals beschreven in stap 2.
Doel
Ons doel van dit verslag was om meer inzicht te krijgen in de effecten van gedrag en leefstijl voor de
patiënt met DM2. Daarnaast is ons doel ook om als verpleegkundige meer inzicht te krijgen in de
verpleegkundige interventies rondom gezondheid en gedrag.
Wij hebben gekeken naar twee gedragingen bij de patiënt met DM2: het beweeggedrag en
zelfmanagement.
Resultaten
Wij hebben zorgvuldig de gedrags- en veranderdoelen beschreven. Wij hebben interventies
geschreven om de gedrags- en veranderdoelen te behalen volgens de stappen van Intervention
Mapping.
Conclusie
Uit literatuuronderzoek is gebleken dat er een duidelijk verband bestaat tussen beweeggedrag, het
ontstaan van DM2 en het verloop hiervan. Zo verminderd de kans op het ontwikkelen van DM2 met
50% als mensen iedere dag een half uur bewegen en een aantal kilo’s afvallen wanneer zij
overgewicht hebben (Janssen & van Avendonk, 2009).
Ook is gebleken dat de behandeling voor DM2 gericht is op voeding, bewegen en medicatie. Naast
de somatische effecten van DM2, zijn er ook de psychologische effecten. De worden vaak niet
herkend door de behandelend arts of diabetesverpleegkundige. Zo is de kans op het ontstaan of
aanwezig zijn van een depressie twee keer zo groot bij vrouwen met DM2. Dit heeft negatieve
gevolgen voor het zelfmanagement, zoals slechte inname van medicatie, slechte
voedingsgewoonten en grotere beperkingen in het lichamelijk functioneren, als gevolg (Penckofer
et al., 2007).
2
, Inleiding
Wij zijn drie verpleegkunde studenten van de Hogeschool Utrecht. Voor u ligt een verslag van
Intervention Mapping. Het onderwerp van dit verslag is diabetes mellitus type 2. Dit zal verder in
het verslag beschreven worden als DM2.
Voor verpleegkundige is intentionele gezondheidsvoorlichting van groot belang om patiënten
doelgericht te motiveren tot ander, gezonder gedrag en om zelfmanagementsupport te bieden. De
kracht van intentionele gezondheidsvoorlichting ligt in haar systematiek, doelgericht en
planmatigheid. Intervention Mapping is een protocol hoe verpleegkundige te werk gaan om
intentionele gezondheidsvoorlichting systematiek, doelgericht en planmatigheid te maken (Sassen,
2018).
Veel gezondheidsproblemen worden in verband gebracht met leefstijl en gedrag. Intervention
Mapping is een protocol om interventies te ontwikkelen en uit te voeren aan de hand van een
implementatieplan. Intervention Mapping kan worden gebruikt om gezondheidsproblemen aan te
pakken. Een voorwaarde is echter dat het gezondheidsprobleem ook gedragsmatig is. Dit betekent
dat het gedrag van de patiënt van invloed is op het ontstaan en verder ontwikkelen van DM2
(Sassen, 2018).
Diabetes mellitus is een aandoening waarbij de bloedspiegels van glucose abnormaal hoog zijn
doordat het lichaam onvoldoende insuline afgeeft. Bij DM2 produceert de alvleesklier wel insuline,
soms zelf veel insuline. Het lichaam ontwikkelt echter weerstand tegen de effecten van insuline
waardoor er onvoldoende insuline is om aan de behoeften van het lichaam te voldoen (Beers et al.,
2005).
Zoals u in het verslag kunt lezen, is gedrag en leefstijl van invloed op bijvoorbeeld de
bloedglucosespiegel van de patiënt met DM2.
Ons doel van dit verslag is om meer inzicht te krijgen in de effecten van gedrag en leefstijl voor de
patiënt met DM2. Daarnaast ook om als verpleegkundige meer inzicht te krijgen in wat de
verpleegkundige interventies zijn in de huidige tijd waarin gezondheid en gedrag centraal staan.
Dit is een verslag voor school, maar wij willen dit verslag graag introduceren aan onze collega’s op
de afdeling.
3
