2025-2026
KU LEUVEN
SOCIOLOGIE
Samenvatting lescolleges Luuc Brans
,Sociologie
[S0A20a]
Inhoud
Sociologisch perspectief..................................................................................................... 4
Generalisatie................................................................................................................ 4
Defamiliarisatie............................................................................................................ 4
Sociologische verbeelding (C. Wright Mills).....................................................................4
Samenleven is….............................................................................................................. 5
Het belang van een mondiale visie (H1.2).......................................................................5
Vier basisvragen van de sociologie..................................................................................5
Europese Moderniteit van de Sociologie.............................................................................5
4 aspecten van Europese moderniteit.............................................................................6
1. Het verdwijnen van kleine traditionele gemeenschappen........................................6
2. Uitbreiding van persoonlijke keuzemogelijkheden & individualisering.....................6
3. Differentiatie en grotere sociale diversiteit..............................................................6
4. Rationalisering......................................................................................................... 7
Sociologische basisperspectieven.......................................................................................7
1. Structureel functionalisme...........................................................................................8
Structureel functionalisme en de 4 basisvragen..........................................................8
2. Conflictsociologie........................................................................................................ 9
De wortels van de conflictsociologie............................................................................9
Conflictsociologie en de 4 basisvragen......................................................................10
3. Symbolisch interactionisme.......................................................................................10
De wortels van het symbolisch interactionisme.........................................................10
Symbolisch interactionisme en de 4 basisvragen.......................................................11
Cultuur – deel 1................................................................................................................. 13
Durkheimiaans cultuurbegrip (mentalistisch)................................................................13
Soorten normen......................................................................................................... 14
Dominante waarden in het Westen (HB p. 85)...............................................................14
Dominante cultuur......................................................................................................... 15
Anomie en de spanning tussen normen en waarden.....................................................15
Concluderend................................................................................................................ 16
Cultuur – deel 2................................................................................................................. 17
Weberiaans cultuurbegrip (interpretatief).....................................................................17
Symbolen...................................................................................................................... 17
Taal als symbool......................................................................................................... 17
Cultuur als gereedschapskist......................................................................................... 18
Cultuur en classificeren.............................................................................................. 18
Cultuur, macht en ideologie.......................................................................................18
Cultuur en de drie basisperspectieven..........................................................................19
4 basisvragen................................................................................................................ 19
1
,Sociologie
[S0A20a]
Macht en ongelijkheid....................................................................................................... 20
Wat is macht?................................................................................................................ 20
Hoe werkt macht in de samenleving?............................................................................20
Pluralistische model (structureel-functionalisme).......................................................20
Machtselitemodel van C. Wright Mills (conflictsociologie)..........................................20
Radicaal/Marxistisch model van Lukes & Gramsci (conflictsociologie).......................21
Ongelijkheid & sociale stratificatie....................................................................................22
Waarom blijft ongelijkheid bestaan? (1).....................................................................24
Waarom blijft ongelijkheid bestaan? (2).....................................................................24
Waarom blijft ongelijkheid bestaan? (3).....................................................................24
Gastcollege: Sociologie & het milieuvraagstuk.................................................................27
Het milieuvraagstuk...................................................................................................... 27
Global warming vs. climate change...........................................................................27
Oorzaken klimaatverandering....................................................................................27
Klimaateffecten.......................................................................................................... 28
Eco-sociale risico’s..................................................................................................... 28
Het Antropoceen........................................................................................................ 28
Milieusociologie............................................................................................................. 29
Historische roots........................................................................................................ 29
Recent Trends in Environmental Sociology.................................................................30
Waarom business as usual?........................................................................................... 30
Free rider’s dilemma.................................................................................................. 30
Preventieparadox....................................................................................................... 30
Doemdenken self-fulfilling prophecy.........................................................................31
Moderniseringsparadox.............................................................................................. 31
Drie grondleggers vd sociologie & klimaatvraagstuk.....................................................31
Karl Marx.................................................................................................................... 31
Emile Durkheim......................................................................................................... 32
Max Weber................................................................................................................. 33
Socialisatie en interactie................................................................................................... 34
Socialisatie.................................................................................................................... 35
Sigmund Freud (1856-1939) examen...........................................................................35
George Herbert Mead (1863-1931) examen.................................................................36
Freud vs. Mead.............................................................................................................. 36
Socialisatie en ongelijkheid............................................................................................... 36
Pierre Bourdieu (1930-2002)......................................................................................... 36
Socialisatie en Interactie - deel 2......................................................................................37
Resocialisatie in totale instituties (Erving Goffman)......................................................37
Interactie en rollen............................................................................................................ 38
Sociale interactie........................................................................................................... 38
2
,Sociologie
[S0A20a]
Roltheorie...................................................................................................................... 38
Structureel functionalistische roltheorie (Dahrendorf)...............................................38
Conflict en spanning tussen rollen.................................................................................39
Sanctionerende verwachtingen.....................................................................................39
Symbolisch interactionistisch rolperspectief (Turner, Goffman).....................................39
Erving Goffman (1922 – 1982)...................................................................................40
Dramaturgisch perspectief en zelfpresentatie...........................................................40
Gender, seksualiteit en het gezin......................................................................................41
Evolutie sekse en gender.............................................................................................. 41
Seksualiteit.................................................................................................................... 43
Gender, seksualiteit en het gezin deel 2...........................................................................43
Feminisme en gender in de praktijk..............................................................................43
Gender en seksualiteit gezien door de drie basisperspectieven....................................44
Gezinnen: hoeksteen vd samenleving...........................................................................45
Migratie, natie, ras en racisme.......................................................................................... 46
Identiteit: de basis......................................................................................................... 46
Nationalisme en natie.................................................................................................... 47
Natie.......................................................................................................................... 47
Nationalisme.............................................................................................................. 48
Ras en racisme.............................................................................................................. 49
Ras: een historisch overzicht.....................................................................................50
Post-raciale samenleving........................................................................................... 50
Racisme..................................................................................................................... 51
Discriminatie.............................................................................................................. 51
Migratie en multiculturele samenlevingen.....................................................................51
Voorbij de moderniteit?..................................................................................................... 52
Sociale veranderingen................................................................................................... 52
De moderniteit.............................................................................................................. 53
De geïndividualiseerde samenleving..........................................................................53
Globalisering/mondialisering......................................................................................53
Reflexieve moderniteit............................................................................................... 54
Het postmoderne tijdperk.............................................................................................. 54
Afsluitend college.............................................................................................................. 55
3
,Sociologie
[S0A20a]
Les 1 (26/09)
Sociologisch perspectief
= bril opzetten waarmee je ziet hoe de maatschappij en ordening daarvan het leven en
gedrag van de mens beïnvloedt (vb. red pill or blue pill, The Matrix)
2 technieken om bril op te zetten (Pieter Berger)
1. Generalisatie: het algemene in het bijzondere zien
2. Defamiliarisatie: het vreemde in het bekende zien
Generalisatie
Waarom eten Nederlanders zoveel kaas algemene hongersnood leidde tot meer
subsidies in de zuivelindustrie
Dakloze persoon vraagt geld op straat, hoe komt het dat je op sommige plekken altijd
wordt aangesproken voor geld? lijkt bijzonder, maar komt eig best vaak voor
Waarom hebben mannenhemden de knoppen aan de rechterkant en vrouwenhemden aan
de linkerkant? beïnvloed door maatschappelijke structuren, traditioneel kleedden
mannen zichzelf aan maar werden vrouwen aangekleed door iemand anders
Defamiliarisatie
Belgen eten vaak spaghetti Bolognese vanwege Italiaanse immigratie
Naar school gaan is normaal is het niet raar om hier te zitten en te luisteren? Hoe
werkt dit? Vragen stellen bij het ‘normale’, opnieuw zien hoe ons individueel handelen
vervlochten is met de maatschappij
Een trouwfeest is normaal vragen bij stellen: waarom brengt de vader de bruid nr voor,
waarom zijn het net deze 2 mensen, waarom wordt hier geld aan uitgegeven?
Link met sociale verwachtingen en breaching experiments (les 8)
Sociologische verbeelding (C. Wright Mills)
= de gave om onszelf en anderen te zien als knooppunt van sociale bindingen en
maatschappelijke structuren die ons denken, handelen en dus leven vormgeeft (=
begrijpen wat er in de wereld gaande is)
Persoonlijke problemen linken aan maatschappelijke problemen
o Bv. je bent werkloos komt door verandering van economie waardoor veel
mensen hun job zijn kwijtgeraakt, er zijn meer mensen dan enkel jij
getroffen
o Bv. je gaat als vrouw op date met een man en krijgt er amper een woord
tussen en voelt je niet gerespecteerd komt door bepaalde normen
waardoor veel mannen té veel zelfvertrouwen hebben
Belang van sociologisch perspectief
Speelt een rol in het ontstaan van wetten en
overheidsmaatregelen die ons leven
beïnvloeden
Bevordert onze persoonlijke groei en
bewustwording
4
, Sociologie
[S0A20a]
Goede voorbereiding op de arbeidsmarkt
Samenleven is…
Leven op het kruispunt van meerdere sociale bindingen, verbanden of netwerken
die het eigen denken en doen vormgeven
Leven temidden van afhankelijkheidsverhoudingen of een web aan
interdependenties
o Bv. afhankelijk van kotbaas, die is afhankelijk van de bank & regels &
klusjesman, die is afhankelijk van de brico …. enzovoort
De maatschappij: het geheel van alle sociale relaties, afhankelijkheden, verbanden of
netwerken
Het belang van een mondiale visie (H1.2)
mondiaal perspectief is nodig om de samenleving te begrijpen
Wereld opgedeeld in 3 categorieën landen:
1. Hoge-inkomenslanden: inwoners hebben het economisch goed (niet door
intelligentie of hard werk, maar door geluk)
2. Middeninkomenslanden: grote sociale ongelijkheid, extreem rijken vs. arme
mensen in sloppenwijken
3. Lage-inkomenslanden: nog grotere sociale ongelijkheid
Rijkdom vs. armoede: vergelijking tussen situatie in rijke westerse landen en andere
landen, omdat:
Het leven dat we leiden w gevormd door het land waarin we leven
De contacten tussen samenlevingen zijn sterk toegenomen
o Problemen in arme landen zijn vaak gevolg van hun productie voor rijke
landen
Veel sociale problemen in de westerse wereld, zijn elders veel ernstiger
o Armoede, genderongelijkheid etc. zijn grootschaliger/extremer in armere
landen
Globaal denken helpt ons meer inzicht in onszelf te krijgen
Vier basisvragen van de sociologie
Sociologische verbeelding trainen met volgende vragen:
1. Hoe is de samenleving geordend en georganiseerd?
2. Hoe w het individuele beïnvloed door het maatschappelijke?
3. Hoe is sociale (on)gelijkheid mogelijk?
4. Hoe onderzoeken we dit allemaal op een wetenschappelijke manier?
Europese Moderniteit van de Sociologie
Kijken naar hoe je verbonden bent met de maatschappij, én hoe alles is verbonden met
de geschiedenis
Vb. Charlie Chaplin, Factory Scene
Moderniteit = bandwerk, repetitief werk (Durkheim arbeidsverdeling:
gespecialiseerde rollen)
Vastzitten in de radars: om zot van te worden
Modernisering = sociaal veranderingsproces aangezwengeld door industrialisatie
5
KU LEUVEN
SOCIOLOGIE
Samenvatting lescolleges Luuc Brans
,Sociologie
[S0A20a]
Inhoud
Sociologisch perspectief..................................................................................................... 4
Generalisatie................................................................................................................ 4
Defamiliarisatie............................................................................................................ 4
Sociologische verbeelding (C. Wright Mills).....................................................................4
Samenleven is….............................................................................................................. 5
Het belang van een mondiale visie (H1.2).......................................................................5
Vier basisvragen van de sociologie..................................................................................5
Europese Moderniteit van de Sociologie.............................................................................5
4 aspecten van Europese moderniteit.............................................................................6
1. Het verdwijnen van kleine traditionele gemeenschappen........................................6
2. Uitbreiding van persoonlijke keuzemogelijkheden & individualisering.....................6
3. Differentiatie en grotere sociale diversiteit..............................................................6
4. Rationalisering......................................................................................................... 7
Sociologische basisperspectieven.......................................................................................7
1. Structureel functionalisme...........................................................................................8
Structureel functionalisme en de 4 basisvragen..........................................................8
2. Conflictsociologie........................................................................................................ 9
De wortels van de conflictsociologie............................................................................9
Conflictsociologie en de 4 basisvragen......................................................................10
3. Symbolisch interactionisme.......................................................................................10
De wortels van het symbolisch interactionisme.........................................................10
Symbolisch interactionisme en de 4 basisvragen.......................................................11
Cultuur – deel 1................................................................................................................. 13
Durkheimiaans cultuurbegrip (mentalistisch)................................................................13
Soorten normen......................................................................................................... 14
Dominante waarden in het Westen (HB p. 85)...............................................................14
Dominante cultuur......................................................................................................... 15
Anomie en de spanning tussen normen en waarden.....................................................15
Concluderend................................................................................................................ 16
Cultuur – deel 2................................................................................................................. 17
Weberiaans cultuurbegrip (interpretatief).....................................................................17
Symbolen...................................................................................................................... 17
Taal als symbool......................................................................................................... 17
Cultuur als gereedschapskist......................................................................................... 18
Cultuur en classificeren.............................................................................................. 18
Cultuur, macht en ideologie.......................................................................................18
Cultuur en de drie basisperspectieven..........................................................................19
4 basisvragen................................................................................................................ 19
1
,Sociologie
[S0A20a]
Macht en ongelijkheid....................................................................................................... 20
Wat is macht?................................................................................................................ 20
Hoe werkt macht in de samenleving?............................................................................20
Pluralistische model (structureel-functionalisme).......................................................20
Machtselitemodel van C. Wright Mills (conflictsociologie)..........................................20
Radicaal/Marxistisch model van Lukes & Gramsci (conflictsociologie).......................21
Ongelijkheid & sociale stratificatie....................................................................................22
Waarom blijft ongelijkheid bestaan? (1).....................................................................24
Waarom blijft ongelijkheid bestaan? (2).....................................................................24
Waarom blijft ongelijkheid bestaan? (3).....................................................................24
Gastcollege: Sociologie & het milieuvraagstuk.................................................................27
Het milieuvraagstuk...................................................................................................... 27
Global warming vs. climate change...........................................................................27
Oorzaken klimaatverandering....................................................................................27
Klimaateffecten.......................................................................................................... 28
Eco-sociale risico’s..................................................................................................... 28
Het Antropoceen........................................................................................................ 28
Milieusociologie............................................................................................................. 29
Historische roots........................................................................................................ 29
Recent Trends in Environmental Sociology.................................................................30
Waarom business as usual?........................................................................................... 30
Free rider’s dilemma.................................................................................................. 30
Preventieparadox....................................................................................................... 30
Doemdenken self-fulfilling prophecy.........................................................................31
Moderniseringsparadox.............................................................................................. 31
Drie grondleggers vd sociologie & klimaatvraagstuk.....................................................31
Karl Marx.................................................................................................................... 31
Emile Durkheim......................................................................................................... 32
Max Weber................................................................................................................. 33
Socialisatie en interactie................................................................................................... 34
Socialisatie.................................................................................................................... 35
Sigmund Freud (1856-1939) examen...........................................................................35
George Herbert Mead (1863-1931) examen.................................................................36
Freud vs. Mead.............................................................................................................. 36
Socialisatie en ongelijkheid............................................................................................... 36
Pierre Bourdieu (1930-2002)......................................................................................... 36
Socialisatie en Interactie - deel 2......................................................................................37
Resocialisatie in totale instituties (Erving Goffman)......................................................37
Interactie en rollen............................................................................................................ 38
Sociale interactie........................................................................................................... 38
2
,Sociologie
[S0A20a]
Roltheorie...................................................................................................................... 38
Structureel functionalistische roltheorie (Dahrendorf)...............................................38
Conflict en spanning tussen rollen.................................................................................39
Sanctionerende verwachtingen.....................................................................................39
Symbolisch interactionistisch rolperspectief (Turner, Goffman).....................................39
Erving Goffman (1922 – 1982)...................................................................................40
Dramaturgisch perspectief en zelfpresentatie...........................................................40
Gender, seksualiteit en het gezin......................................................................................41
Evolutie sekse en gender.............................................................................................. 41
Seksualiteit.................................................................................................................... 43
Gender, seksualiteit en het gezin deel 2...........................................................................43
Feminisme en gender in de praktijk..............................................................................43
Gender en seksualiteit gezien door de drie basisperspectieven....................................44
Gezinnen: hoeksteen vd samenleving...........................................................................45
Migratie, natie, ras en racisme.......................................................................................... 46
Identiteit: de basis......................................................................................................... 46
Nationalisme en natie.................................................................................................... 47
Natie.......................................................................................................................... 47
Nationalisme.............................................................................................................. 48
Ras en racisme.............................................................................................................. 49
Ras: een historisch overzicht.....................................................................................50
Post-raciale samenleving........................................................................................... 50
Racisme..................................................................................................................... 51
Discriminatie.............................................................................................................. 51
Migratie en multiculturele samenlevingen.....................................................................51
Voorbij de moderniteit?..................................................................................................... 52
Sociale veranderingen................................................................................................... 52
De moderniteit.............................................................................................................. 53
De geïndividualiseerde samenleving..........................................................................53
Globalisering/mondialisering......................................................................................53
Reflexieve moderniteit............................................................................................... 54
Het postmoderne tijdperk.............................................................................................. 54
Afsluitend college.............................................................................................................. 55
3
,Sociologie
[S0A20a]
Les 1 (26/09)
Sociologisch perspectief
= bril opzetten waarmee je ziet hoe de maatschappij en ordening daarvan het leven en
gedrag van de mens beïnvloedt (vb. red pill or blue pill, The Matrix)
2 technieken om bril op te zetten (Pieter Berger)
1. Generalisatie: het algemene in het bijzondere zien
2. Defamiliarisatie: het vreemde in het bekende zien
Generalisatie
Waarom eten Nederlanders zoveel kaas algemene hongersnood leidde tot meer
subsidies in de zuivelindustrie
Dakloze persoon vraagt geld op straat, hoe komt het dat je op sommige plekken altijd
wordt aangesproken voor geld? lijkt bijzonder, maar komt eig best vaak voor
Waarom hebben mannenhemden de knoppen aan de rechterkant en vrouwenhemden aan
de linkerkant? beïnvloed door maatschappelijke structuren, traditioneel kleedden
mannen zichzelf aan maar werden vrouwen aangekleed door iemand anders
Defamiliarisatie
Belgen eten vaak spaghetti Bolognese vanwege Italiaanse immigratie
Naar school gaan is normaal is het niet raar om hier te zitten en te luisteren? Hoe
werkt dit? Vragen stellen bij het ‘normale’, opnieuw zien hoe ons individueel handelen
vervlochten is met de maatschappij
Een trouwfeest is normaal vragen bij stellen: waarom brengt de vader de bruid nr voor,
waarom zijn het net deze 2 mensen, waarom wordt hier geld aan uitgegeven?
Link met sociale verwachtingen en breaching experiments (les 8)
Sociologische verbeelding (C. Wright Mills)
= de gave om onszelf en anderen te zien als knooppunt van sociale bindingen en
maatschappelijke structuren die ons denken, handelen en dus leven vormgeeft (=
begrijpen wat er in de wereld gaande is)
Persoonlijke problemen linken aan maatschappelijke problemen
o Bv. je bent werkloos komt door verandering van economie waardoor veel
mensen hun job zijn kwijtgeraakt, er zijn meer mensen dan enkel jij
getroffen
o Bv. je gaat als vrouw op date met een man en krijgt er amper een woord
tussen en voelt je niet gerespecteerd komt door bepaalde normen
waardoor veel mannen té veel zelfvertrouwen hebben
Belang van sociologisch perspectief
Speelt een rol in het ontstaan van wetten en
overheidsmaatregelen die ons leven
beïnvloeden
Bevordert onze persoonlijke groei en
bewustwording
4
, Sociologie
[S0A20a]
Goede voorbereiding op de arbeidsmarkt
Samenleven is…
Leven op het kruispunt van meerdere sociale bindingen, verbanden of netwerken
die het eigen denken en doen vormgeven
Leven temidden van afhankelijkheidsverhoudingen of een web aan
interdependenties
o Bv. afhankelijk van kotbaas, die is afhankelijk van de bank & regels &
klusjesman, die is afhankelijk van de brico …. enzovoort
De maatschappij: het geheel van alle sociale relaties, afhankelijkheden, verbanden of
netwerken
Het belang van een mondiale visie (H1.2)
mondiaal perspectief is nodig om de samenleving te begrijpen
Wereld opgedeeld in 3 categorieën landen:
1. Hoge-inkomenslanden: inwoners hebben het economisch goed (niet door
intelligentie of hard werk, maar door geluk)
2. Middeninkomenslanden: grote sociale ongelijkheid, extreem rijken vs. arme
mensen in sloppenwijken
3. Lage-inkomenslanden: nog grotere sociale ongelijkheid
Rijkdom vs. armoede: vergelijking tussen situatie in rijke westerse landen en andere
landen, omdat:
Het leven dat we leiden w gevormd door het land waarin we leven
De contacten tussen samenlevingen zijn sterk toegenomen
o Problemen in arme landen zijn vaak gevolg van hun productie voor rijke
landen
Veel sociale problemen in de westerse wereld, zijn elders veel ernstiger
o Armoede, genderongelijkheid etc. zijn grootschaliger/extremer in armere
landen
Globaal denken helpt ons meer inzicht in onszelf te krijgen
Vier basisvragen van de sociologie
Sociologische verbeelding trainen met volgende vragen:
1. Hoe is de samenleving geordend en georganiseerd?
2. Hoe w het individuele beïnvloed door het maatschappelijke?
3. Hoe is sociale (on)gelijkheid mogelijk?
4. Hoe onderzoeken we dit allemaal op een wetenschappelijke manier?
Europese Moderniteit van de Sociologie
Kijken naar hoe je verbonden bent met de maatschappij, én hoe alles is verbonden met
de geschiedenis
Vb. Charlie Chaplin, Factory Scene
Moderniteit = bandwerk, repetitief werk (Durkheim arbeidsverdeling:
gespecialiseerde rollen)
Vastzitten in de radars: om zot van te worden
Modernisering = sociaal veranderingsproces aangezwengeld door industrialisatie
5
