De leerling centraal – Inleiding Onderwijswetenschappen
Leerling centraal = onderwijs zou meer in moeten spelen op de individuele capaciteiten,
wensen en behoeften van leerlingen
Argumenten
1. Recht doen aan verschillen tussen leerlingen
2. Onderwijsprestaties verbeteren
3. Bevorderen van gelijke toegang tot en kansen in het onderwijs
In de geschiedenis van kind- en leerlinggericht onderwijs wordt vaak verwezen naar het werk
van Comenius, Rousseau en Pestalozzi. Maar het is vooral populair geworden onder de
noemer reformpedagogiek = de verzamelnaam van een internationale
onderwijsvernieuwingsbeweging die rond 1900 in veel landen opkwam.
In Nederland is de reformpedagogiek nog steeds van invloed op vrije scholen, montessori-,
dalton-, jenaplan- en freinetscholen.
Vier discussies
1. Doelen van het onderwijs: gaat over in welke mate kenmerken van de leerling bepalend
zouden moeten zijn voor wat er in het onderwijs wordt beoogd. (pedagogisch principe)
Kindgericht onderwijs wordt geschetst als onderwijs dat niet start bij de vraag wat er ‘in’ het
kind gestopt moet worden, maar bij de vraag wat er ‘vanuit’ het kind tot ontwikkeling of bloei
gebracht kan worden.
Twee varianten:
De ontwikkeling van de leerling is het centrale element: talenten en mogelijkheden
van de leerlingen zo volledig mogelijk tot ontwikkeling laten komen.
De zeggenschap van de leerling over het eigen onderwijs het centrale element: gaan
er vanuit dat kinderen zelf aangeven welk onderwijs ze wensen te ontvangen. Dat
betekent ook dat ze de mogelijkheden moeten hebben om helemaal geen onderwijs
te krijgen. Extreme variant is de anti-pedagogiek = iedere inmenging in het leven van
een kind wordt afgewezen omdat dit de vrijheid van het kind zou inperken.
De zuivere vorm van kind- of leerlinggericht onderwijs wordt in de literatuur als puur
hypothetisch gezien, want ontwikkeling kan nooit in een vacuüm plaatsvinden. Het kind heeft
op zijn minst een omgeving nodig.
Het onderwijs zou ook een taak hebben in het (leren) bieden van weerstand. Zowel aan
leerlingen zelf als aan de ouders.
2. De vormgeving en uitvoering: kunnen de doelen die met het onderwijs worden beoogd
het beste worden bereikt door de leerling centraal te stellen? (didactisch principe)
Twee typen:
Leerlinggericht onderwijs dat aansluit bij verschillen tussen individuele leerlingen
Leerlinggericht onderwijs dat aansluit bij de wijze waarop leerlingen in het algemeen
optimaal leren
Differentiatie = inspelen op verschillen tussen individuele leerlingen
Externe differentiatie = leerlingen worden gescheiden in klassen, afdelingen of
scholen
Interne differentiatie = vindt plaats binnen de context van de klas
Convergente differentiatie = kent minimumdoelen voor de gehele groep. Het doel is
voor alle leerlingen gelijk, de weg er naartoe kan verschillen.
Leerling centraal = onderwijs zou meer in moeten spelen op de individuele capaciteiten,
wensen en behoeften van leerlingen
Argumenten
1. Recht doen aan verschillen tussen leerlingen
2. Onderwijsprestaties verbeteren
3. Bevorderen van gelijke toegang tot en kansen in het onderwijs
In de geschiedenis van kind- en leerlinggericht onderwijs wordt vaak verwezen naar het werk
van Comenius, Rousseau en Pestalozzi. Maar het is vooral populair geworden onder de
noemer reformpedagogiek = de verzamelnaam van een internationale
onderwijsvernieuwingsbeweging die rond 1900 in veel landen opkwam.
In Nederland is de reformpedagogiek nog steeds van invloed op vrije scholen, montessori-,
dalton-, jenaplan- en freinetscholen.
Vier discussies
1. Doelen van het onderwijs: gaat over in welke mate kenmerken van de leerling bepalend
zouden moeten zijn voor wat er in het onderwijs wordt beoogd. (pedagogisch principe)
Kindgericht onderwijs wordt geschetst als onderwijs dat niet start bij de vraag wat er ‘in’ het
kind gestopt moet worden, maar bij de vraag wat er ‘vanuit’ het kind tot ontwikkeling of bloei
gebracht kan worden.
Twee varianten:
De ontwikkeling van de leerling is het centrale element: talenten en mogelijkheden
van de leerlingen zo volledig mogelijk tot ontwikkeling laten komen.
De zeggenschap van de leerling over het eigen onderwijs het centrale element: gaan
er vanuit dat kinderen zelf aangeven welk onderwijs ze wensen te ontvangen. Dat
betekent ook dat ze de mogelijkheden moeten hebben om helemaal geen onderwijs
te krijgen. Extreme variant is de anti-pedagogiek = iedere inmenging in het leven van
een kind wordt afgewezen omdat dit de vrijheid van het kind zou inperken.
De zuivere vorm van kind- of leerlinggericht onderwijs wordt in de literatuur als puur
hypothetisch gezien, want ontwikkeling kan nooit in een vacuüm plaatsvinden. Het kind heeft
op zijn minst een omgeving nodig.
Het onderwijs zou ook een taak hebben in het (leren) bieden van weerstand. Zowel aan
leerlingen zelf als aan de ouders.
2. De vormgeving en uitvoering: kunnen de doelen die met het onderwijs worden beoogd
het beste worden bereikt door de leerling centraal te stellen? (didactisch principe)
Twee typen:
Leerlinggericht onderwijs dat aansluit bij verschillen tussen individuele leerlingen
Leerlinggericht onderwijs dat aansluit bij de wijze waarop leerlingen in het algemeen
optimaal leren
Differentiatie = inspelen op verschillen tussen individuele leerlingen
Externe differentiatie = leerlingen worden gescheiden in klassen, afdelingen of
scholen
Interne differentiatie = vindt plaats binnen de context van de klas
Convergente differentiatie = kent minimumdoelen voor de gehele groep. Het doel is
voor alle leerlingen gelijk, de weg er naartoe kan verschillen.
