Mens en techniek
In machines kunnen draaiende bewegingen op verschillende manieren worden
overgebracht. Vaak gebeurt dit door onderdelen die met tanden in elkaar
grijpen. We onderscheiden hierbij tandwielen, kroonwielen en wormwielen.
Twee tandwielen grijpen in elkaar in hetzelfde vlak.
Twee tandwielen die in elkaar grijpen, draaien in
tegengestelde richting.
Als bij een overbrenging de draairichting gelijk moet
blijven, is een derde tandwiel nodig . (zie afbeelding
2.18.2).
Zo’n klein tandwiel wordt ook wel een rondsel genoemd.
Kroonwielen hebben een speciale vorm. Twee
kroonwielen grijpen daardoor onder een hoek in elkaar.
Als deze hoek 90° is, krijg je een haakse overbrenging.
Een wormwiel is een stang met een schroefdraad, die in
een tandwiel grijpt (zie afbeelding 2.21).
Een wormwiel brengt een draaiende beweging haaks
over op een tandwiel. Een wormwiel is te vergelijken met
een tandwiel met één tand omdat het wormwiel één
omwenteling moet maken om het tandwiel één tandje te
verplaatsen. De draaibeweging wordt overgebracht van
wormwiel naar tandwiel.
Andersom gaat niet.
Bij tandwielen, kroonwielen en wormwielen grijpen de
tanden in elkaar. Daarmee kun je een draaiende
beweging alleen over een korte afstand overbrengen. Bij
grotere afstanden moet je een andere manier van
overbrengen kiezen.
Op afbeelding 2.24 zie je een overbrenging met een
riem. Een riem verbindt twee brede, platte wielen. Deze
manier van overbrengen werd vroeger veel gebruikt in
fabrieken.
, Op afbeelding 2.25 zie je een overbrenging met een
snaar.
Een snaar is smaller dan een riem.
Vaak hebben snaren een doorsnede in V-vorm.
Zo’n snaar wordt een V-snaar genoemd (zie afbeelding
2.26).
Doorsnede van een riem:
Doorsnede van een snaar:
In de vorige opdracht heb je gezien dat je bij snaarwielen een kleine afwijking
krijgt in de draaisnelheid. Dat komt doordat de snaar steeds een klein beetje
over het snaarwiel heen glijdt.
Dit wordt slippen genoemd. Het slippen kun je voorkomen door kettingwielen te
gebruiken. Kettingwielen vind je bijvoorbeeld op een fiets of een brommer. Ze
zijn met elkaar verbonden door een ketting. De
tanden van de kettingwielen grijpen in de schakels
van de ketting. Daardoor kunnen kettingwielen niet
slippen.
Een racefiets heeft bij de achteras een derailleur.
Deze kan de ketting over kleine of grote
kettingwielen laten lopen. Je fietst daardoor sneller
of minder snel. Je merkt het verschil ook aan de kracht waarmee je moet
trappen.
De meeste racefietsen hebben bij de trapas twee of drie verschillende
kettingwielen (zie afbeelding 2.31).
Bij de achteras hebben ze vijf of
zes verschillende kettingwielen.
De twee kleine tandwieltjes die
onder de derailleur uitsteken,
maken onderdeel uit van de
In machines kunnen draaiende bewegingen op verschillende manieren worden
overgebracht. Vaak gebeurt dit door onderdelen die met tanden in elkaar
grijpen. We onderscheiden hierbij tandwielen, kroonwielen en wormwielen.
Twee tandwielen grijpen in elkaar in hetzelfde vlak.
Twee tandwielen die in elkaar grijpen, draaien in
tegengestelde richting.
Als bij een overbrenging de draairichting gelijk moet
blijven, is een derde tandwiel nodig . (zie afbeelding
2.18.2).
Zo’n klein tandwiel wordt ook wel een rondsel genoemd.
Kroonwielen hebben een speciale vorm. Twee
kroonwielen grijpen daardoor onder een hoek in elkaar.
Als deze hoek 90° is, krijg je een haakse overbrenging.
Een wormwiel is een stang met een schroefdraad, die in
een tandwiel grijpt (zie afbeelding 2.21).
Een wormwiel brengt een draaiende beweging haaks
over op een tandwiel. Een wormwiel is te vergelijken met
een tandwiel met één tand omdat het wormwiel één
omwenteling moet maken om het tandwiel één tandje te
verplaatsen. De draaibeweging wordt overgebracht van
wormwiel naar tandwiel.
Andersom gaat niet.
Bij tandwielen, kroonwielen en wormwielen grijpen de
tanden in elkaar. Daarmee kun je een draaiende
beweging alleen over een korte afstand overbrengen. Bij
grotere afstanden moet je een andere manier van
overbrengen kiezen.
Op afbeelding 2.24 zie je een overbrenging met een
riem. Een riem verbindt twee brede, platte wielen. Deze
manier van overbrengen werd vroeger veel gebruikt in
fabrieken.
, Op afbeelding 2.25 zie je een overbrenging met een
snaar.
Een snaar is smaller dan een riem.
Vaak hebben snaren een doorsnede in V-vorm.
Zo’n snaar wordt een V-snaar genoemd (zie afbeelding
2.26).
Doorsnede van een riem:
Doorsnede van een snaar:
In de vorige opdracht heb je gezien dat je bij snaarwielen een kleine afwijking
krijgt in de draaisnelheid. Dat komt doordat de snaar steeds een klein beetje
over het snaarwiel heen glijdt.
Dit wordt slippen genoemd. Het slippen kun je voorkomen door kettingwielen te
gebruiken. Kettingwielen vind je bijvoorbeeld op een fiets of een brommer. Ze
zijn met elkaar verbonden door een ketting. De
tanden van de kettingwielen grijpen in de schakels
van de ketting. Daardoor kunnen kettingwielen niet
slippen.
Een racefiets heeft bij de achteras een derailleur.
Deze kan de ketting over kleine of grote
kettingwielen laten lopen. Je fietst daardoor sneller
of minder snel. Je merkt het verschil ook aan de kracht waarmee je moet
trappen.
De meeste racefietsen hebben bij de trapas twee of drie verschillende
kettingwielen (zie afbeelding 2.31).
Bij de achteras hebben ze vijf of
zes verschillende kettingwielen.
De twee kleine tandwieltjes die
onder de derailleur uitsteken,
maken onderdeel uit van de
