Volledige college aantekeningen KOM 2025-2026
HC1 – Inleiding
Bronnen van informatie: intuïtie, ervaring, autoriteit en wetenschappelijk
onderzoek
Kenmerken van wetenschappelijk onderzoek:
1. Empirisch, het is gebaseerd op systematische waarnemingen, dus
bij meerdere personen/situaties geconstateerd.
2. Controleerbaar, transparant over de data die verzameld zijn en van
waar. Peer review onafhankelijke collega’s kijken kritisch naar je
onderzoek
3. Probabilistisch, uitspraken doen in onzekerheid (de resultaten
kunnen niet gelden voor de hele wereldpopulatie, enkel
steekproeven). Een wetenschapper zal zijn uitspraak doen in
onzekerheid, het liefste zo klein mogelijk, maar het blijft onzeker.
Theorie = een getoetst model ter verklaring van waarnemingen in de
werkelijkheid, om die werkelijkheid te begrijpen.
Theorie data-cyclus
Kenmerken van een wetenschappelijke theorie (niet te verwarren met
kenmerken van wetenschappelijk onderzoek):
1. Ondersteund door data, systematische observaties
2. Falsifieerbaar, het moet weerlegd kunnen worden a.d.h.v.
verzamelde gegevens. Wat we niet kunnen weerleggen is bijv. een
god.
3. Spaarzaam, het moet de werkelijkheid niet complexer maken als er
al een eenvoudige theorie volstaat.
Soorten onderzoeksvragen:
- Fundamenteel, (basic) gaat over het beantwoorden van
kennisvragen. ‘Hebben kinderen met ADHD vaker last van
leerproblemen vergeleken met kinderen zonder ADHD?’. Meer
kennisvragen.
- Toegepast, (applied) vragen waarvan het antwoord ook een
oplossing is voor de praktijk. ‘Kan ik met mijn inventie ervoor zorgen
dat kinderen met ADHD beter kunnen gaan leren lezen?’. Meer
praktische vragen om problemen op te lossen.
Kwalitatief: ervaringen, gedachten, veel meer verhalend en beschrijvend.
D.m.v. van gesprekken verzamel je deze gegevens.
,Kwantitatief: cijfermatige gegevens, gegevens die makkelijk om te zetten
zijn in cijfermatige gegevens.
Kwalitatief onderzoek
Waarom?
- Begrijpen van sociale fenomenen in hun natuurlijke context. Data
verzamelen waarin de natuurlijke omgeving ook een rol speelt.
- Empirische patronen vinden, meerdere gesprekken met meerdere
mensen en kijken wat er terugkomt, patronen vinden in de data. In
gesproken/geschreven teksten vaak.
- Start voor theorievorming, uitbreiden of aanpassen van bestaande
theorieën.
De onderzoeken moet geïnteresseerd zijn in de hele context en andere
factoren van de persoon waarmee je in gesprek bent. Kijken naar het
perspectief van de mensen.
- Inductief (inductie) onderzoek via specifieke observaties de
sociale werkelijkheid te omschrijven in haar diversiteit, naar
algemeenheden zoeken die nieuwe theorieën vormen of bestaande
aanpassen.
Kwalitatief onderzoek behandelen we met inductie
Onderzoek naar motieven zijn vaak kwalitatief, omdat je echt in gesprek
moet gaan om erachter te komen.
Kwalitatief onderzoek te herkennen aan:
SPI(C)E: Setting, perspective/population, Interest, (Comparison),
Evaluation
Makkelijker om na te gaan of de onderzoeksmethode hierop aansluit.
HC 2 – Data-verzameling in kwalitatief onderzoek
SPI(C)E als hulpmiddel voor onderzoeksvraag bij kwalitatief onderzoek.
Voor motieven/ideeën/ervaringen van mensen in gesprek gaan
kwalitatief interview of focusgroep (groepsinterview). Interview met
iemand over zijn eigen gedrag kan lastig zijn om over te vragen, omdat ze
het mooier kunnen maken of anders voor kunnen doen. Je kan ook in
gesprek gaan met mensen die veel omgaan met of weten over de persoon
in kwestie.
Informant of respondent is de geïnterviewde.
, Focusgroep (in vergelijking met individuele gesprekken):
- Interactie tussen participanten is belangrijk. Deze interactie zal
leiden tot een ander gesprek, elkaar stimuleren om te delen of juist
elkaar tegenhouden. Anonimiteit en vertrouwelijkheid lastiger te
waarborgen.
- Onderwerp is specifieker.
- Interviewer heeft de taak van moderator (interviewer is niet altijd de
onderzoeker, gegeven het onderwerp en de doelgroep). Moderator
brengt het gesprek op gang, houdt focus in de groep en zorgt dat
iedereen de kans krijgt om zijn woord te doen.
- Groep van 6-10 personen. Bij voorkeur: homogene achtergrond, bijv.
alleen docenten en niet gemixt met studenten (verschillende rollen),
en heterogene ervaringen om verschillende verhalen te krijgen en
er een breed beeld wordt gecreëerd.
Wat de rol is van de onderzoeker hangt heel erg af van het type
onderzoek. Bij kwalitatief is de onderzoeker nadrukkelijk aanwezig is bij de
dataverzameling, bij kwantitatief moet hij vaak objectief zijn.
Hoe zorg je ervoor dat je de participanten in een interview niet te veel
stuurt? Het is belangrijk om te realiseren wat de rol is van de moderator
en hij moet zich er bewust van zijn om niet te projecteren op de groep.
Kwaliteit van kwalitatief interview/focusgroep:
- Verloop van het gesprek hangt af van de moderator.
- Doorvragen
- Belang van verstandhouding (rapport). De moderator moet de groep
op zijn gemak stellen om hun verhaal te kunnen doen, vooral bij
gevoelige onderwerpen. Daar belang voor hebben. Een
vertrouwensrelatie om alles te kunnen vertellen.
De populatie na een steekproef levert resultaten om iets te kunnen
vertellen over de gehele populatie.
Participanten selecteren die:
- Eenvoudig te bereiken zijn.
- Een groepje vormen, bijv. een werkgroep.
- Voldoen aan hele specifieke voorwaarden.
Doelgerichte steekproef (purposive sample) onderzoeker zoekt een hele
specifieke groep mensen, bijv. ouderen die nog thuis wonen, twee jaar
geleden hun partner zijn verloren en interesse hebben in daten.
HC1 – Inleiding
Bronnen van informatie: intuïtie, ervaring, autoriteit en wetenschappelijk
onderzoek
Kenmerken van wetenschappelijk onderzoek:
1. Empirisch, het is gebaseerd op systematische waarnemingen, dus
bij meerdere personen/situaties geconstateerd.
2. Controleerbaar, transparant over de data die verzameld zijn en van
waar. Peer review onafhankelijke collega’s kijken kritisch naar je
onderzoek
3. Probabilistisch, uitspraken doen in onzekerheid (de resultaten
kunnen niet gelden voor de hele wereldpopulatie, enkel
steekproeven). Een wetenschapper zal zijn uitspraak doen in
onzekerheid, het liefste zo klein mogelijk, maar het blijft onzeker.
Theorie = een getoetst model ter verklaring van waarnemingen in de
werkelijkheid, om die werkelijkheid te begrijpen.
Theorie data-cyclus
Kenmerken van een wetenschappelijke theorie (niet te verwarren met
kenmerken van wetenschappelijk onderzoek):
1. Ondersteund door data, systematische observaties
2. Falsifieerbaar, het moet weerlegd kunnen worden a.d.h.v.
verzamelde gegevens. Wat we niet kunnen weerleggen is bijv. een
god.
3. Spaarzaam, het moet de werkelijkheid niet complexer maken als er
al een eenvoudige theorie volstaat.
Soorten onderzoeksvragen:
- Fundamenteel, (basic) gaat over het beantwoorden van
kennisvragen. ‘Hebben kinderen met ADHD vaker last van
leerproblemen vergeleken met kinderen zonder ADHD?’. Meer
kennisvragen.
- Toegepast, (applied) vragen waarvan het antwoord ook een
oplossing is voor de praktijk. ‘Kan ik met mijn inventie ervoor zorgen
dat kinderen met ADHD beter kunnen gaan leren lezen?’. Meer
praktische vragen om problemen op te lossen.
Kwalitatief: ervaringen, gedachten, veel meer verhalend en beschrijvend.
D.m.v. van gesprekken verzamel je deze gegevens.
,Kwantitatief: cijfermatige gegevens, gegevens die makkelijk om te zetten
zijn in cijfermatige gegevens.
Kwalitatief onderzoek
Waarom?
- Begrijpen van sociale fenomenen in hun natuurlijke context. Data
verzamelen waarin de natuurlijke omgeving ook een rol speelt.
- Empirische patronen vinden, meerdere gesprekken met meerdere
mensen en kijken wat er terugkomt, patronen vinden in de data. In
gesproken/geschreven teksten vaak.
- Start voor theorievorming, uitbreiden of aanpassen van bestaande
theorieën.
De onderzoeken moet geïnteresseerd zijn in de hele context en andere
factoren van de persoon waarmee je in gesprek bent. Kijken naar het
perspectief van de mensen.
- Inductief (inductie) onderzoek via specifieke observaties de
sociale werkelijkheid te omschrijven in haar diversiteit, naar
algemeenheden zoeken die nieuwe theorieën vormen of bestaande
aanpassen.
Kwalitatief onderzoek behandelen we met inductie
Onderzoek naar motieven zijn vaak kwalitatief, omdat je echt in gesprek
moet gaan om erachter te komen.
Kwalitatief onderzoek te herkennen aan:
SPI(C)E: Setting, perspective/population, Interest, (Comparison),
Evaluation
Makkelijker om na te gaan of de onderzoeksmethode hierop aansluit.
HC 2 – Data-verzameling in kwalitatief onderzoek
SPI(C)E als hulpmiddel voor onderzoeksvraag bij kwalitatief onderzoek.
Voor motieven/ideeën/ervaringen van mensen in gesprek gaan
kwalitatief interview of focusgroep (groepsinterview). Interview met
iemand over zijn eigen gedrag kan lastig zijn om over te vragen, omdat ze
het mooier kunnen maken of anders voor kunnen doen. Je kan ook in
gesprek gaan met mensen die veel omgaan met of weten over de persoon
in kwestie.
Informant of respondent is de geïnterviewde.
, Focusgroep (in vergelijking met individuele gesprekken):
- Interactie tussen participanten is belangrijk. Deze interactie zal
leiden tot een ander gesprek, elkaar stimuleren om te delen of juist
elkaar tegenhouden. Anonimiteit en vertrouwelijkheid lastiger te
waarborgen.
- Onderwerp is specifieker.
- Interviewer heeft de taak van moderator (interviewer is niet altijd de
onderzoeker, gegeven het onderwerp en de doelgroep). Moderator
brengt het gesprek op gang, houdt focus in de groep en zorgt dat
iedereen de kans krijgt om zijn woord te doen.
- Groep van 6-10 personen. Bij voorkeur: homogene achtergrond, bijv.
alleen docenten en niet gemixt met studenten (verschillende rollen),
en heterogene ervaringen om verschillende verhalen te krijgen en
er een breed beeld wordt gecreëerd.
Wat de rol is van de onderzoeker hangt heel erg af van het type
onderzoek. Bij kwalitatief is de onderzoeker nadrukkelijk aanwezig is bij de
dataverzameling, bij kwantitatief moet hij vaak objectief zijn.
Hoe zorg je ervoor dat je de participanten in een interview niet te veel
stuurt? Het is belangrijk om te realiseren wat de rol is van de moderator
en hij moet zich er bewust van zijn om niet te projecteren op de groep.
Kwaliteit van kwalitatief interview/focusgroep:
- Verloop van het gesprek hangt af van de moderator.
- Doorvragen
- Belang van verstandhouding (rapport). De moderator moet de groep
op zijn gemak stellen om hun verhaal te kunnen doen, vooral bij
gevoelige onderwerpen. Daar belang voor hebben. Een
vertrouwensrelatie om alles te kunnen vertellen.
De populatie na een steekproef levert resultaten om iets te kunnen
vertellen over de gehele populatie.
Participanten selecteren die:
- Eenvoudig te bereiken zijn.
- Een groepje vormen, bijv. een werkgroep.
- Voldoen aan hele specifieke voorwaarden.
Doelgerichte steekproef (purposive sample) onderzoeker zoekt een hele
specifieke groep mensen, bijv. ouderen die nog thuis wonen, twee jaar
geleden hun partner zijn verloren en interesse hebben in daten.
