Juridische en ethische context
College 1 – Goed handelen
Handelen in juridische en ethische context
- Handelen is een menselijke activiteit die wetens en willens gedaan wordt en waar
mensen voor verantwoordelijk kunnen worden gesteld
- Action is an intentional, purposive, conscious, and subjectively meaningful activity
- Er is een actor die handelt – een bal gooien is een handeling, een kou vatten niet
- NIET handelen kan ook handelen zijn (bewust niets doen, je maakt een keuze)
Een normatieve vraag
- Wat goed handelen is, is niet eenduidig te beantwoorden (zowel vanuit juridisch en
ethisch perspectief)
- Het is een normatieve vraag (hoe moet of zou iets moeten zijn) die we beantwoorden
met impliciete en expliciete normen
o Gebaseerd op waarden
- Deze cursus is gericht op articuleren, onderzoeken en reflecteren van deze
normativiteit
Drie kaders voor professioneel handelen:
1. Maatschappelijk kader: Wet
o De juridische context van de pedagogiek
o Jeugdrecht (verzameling verschillende wettelijke kaders: Burgerlijk recht,
strafrecht, bestuursrecht en Internationaal Verdrag Rechten Kind)
2. Professioneel kader: Beroepscode
o Beroepen worden ingekaderd
Wat legitimeert deze professie? Wie mogen deze professie uitvoeren?
Waaraan moeten deze professionals zich houden?
o Beroepscode
Waarden en normen, beroepsethische richtlijn
o NVO beroepscode
Nederlandse vereniging van pedagogen en onderwijskundigen
De beroepscode geeft richting en invulling aan het begrip ‘goed
pedagoog’. Op grond van de beroepscode kunnen pedagogen hun
handelen en beslissingen beroepsethisch bepalen en verantwoorden
Standaard voor kwaliteit beroepsuitoefening
Gebaseerd op wet- en regelgeving voor zorg en jeugdigen
Norm waaraan tuchtcollege toetst
Professionele kader verder toegelicht:
Goed pedagoog (rood gemarkeerd zijn normatieve aannames, iedereen kan hierin van
mening verschillen)
- Pedagogen zijn gebonden aan de beroepscode en daarmee aan normen waaraan een
goed pedagoog behoort te voldoen
- NVO leden staan voor het veilig opgroeien en een optimale ontwikkeling van
kinderen en jongeren, en doelmatige zorg als extra ondersteuning nodig is
, - Voor pedagogen is de pedagogische relatie het aangrijpingspunt van hun handelen:
zij zoeken verklaringen en oplossingen in die relatie. Pedagogen streven primair naar
normalisatie van de opvoedingsrelatie, of die nu eenvoudig of complex is.
Discretionaire ruimte
- Beroepscode laat ruimte voor inzicht professional
o Professionele autonomie (die heb je, kan je nemen en geeft je
verantwoordelijkheid)
o ‘Tenzij clausule’ (je houdt je aan de beroepscode, maar je kan uiteindelijk
anders handelen als je je goed kunt verantwoorden)
- Wanneer je je moet verantwoorden gaat het om je onderbouwing van handelen
- Professional heeft ten alle tijden persoonlijke verantwoordelijkheid voor handelen
- Je kent de wet en handelt naar inzicht (recht en ethiek)
- Een reflectieve professional handelt niet defensief, maar integer (je gaat je niet
verschuilen achter regels, maar je bent degene die verantwoordelijk is, je hebt te
maken met zuiverheid als handelend professional)
Professioneel kader betekent ook…
- Reflectie op professie
o Normativiteit en vak inhoud
o Organisatie en beleid
o Doelstellingen
o Aannamen en concepten
o Professionele waarden
Normativiteit?
- Norm: impliciete of expliciete regel -> geen feiten! Afspraken die we maken.
Bijvoorbeeld veilige brandmelder; goede toets; gepaste kleding; verstandige ouder.
- Normen zijn geen feiten
- We kunnen normen proberen te definiëren (normalisatie)
o Norm voor het halen van een toets, veilige brandmelder
o Norm voor mooi mens? Ingewikkeld!
- Normatieve ethiek
o Zoekt naar rechtvaardiging morele normen
Pedagoog: een normatief beroep
- Pedagogen scheppen normen
o Normaal
o Leerbaar, begeleidbaar
o Wenselijk gedrag
o Goede ontwikkeling
o Harmonieus gezin
- Interventies bevatten impliciet
o Moreel oordeel
o Mens- en maatschappijbeelden
- Goed handelen is ook je verhouden tot deze normativiteit
o Wat betekent jouw oordeel voor de ander?
, o Wat legitimeert jouw oordeel?
3. Persoonlijk kader: Ethiek
o Wordt bepaald door je eigen waarden en normen en door opvattingen die je
hebt over mens en maatschappij
o Ethiek om hier systematisch over na te denken
o Professioneel handelen vereist een reflectieve houding
Integriteit, dilemmahantering, handelingsevaluatie
o Morele dilemma’s kunnen hanteren – wat is een moreel dilemma?
Kiezen tussen conflicterende waarden
o Hoe ga je ermee om?
Analyse en reflectie, ethisch stappenplan, moreel beraad
Een ethische reflectieve attitude ontwikkelen (veel doen om te leren!)
- Houding als pedagogisch professional – hulpverlener, docent, beleidsmedewerker,
wetenschapper
- Permanent nadenken…
o Verwonderen, redeneren, reflecteren, kritische houding, wisselen van
perspectief, waarden bewustzijn
- Ethisch theorieën en benaderingen voorzien van je gereedschap
Ethiek, recht en code
Overeenkomsten:
- Hoe te handelen?
- Vragen naar juiste, goede en rechtvaardige
Verschillen:
- Recht systeem algemene regels, vastgesteld door formele autoriteit met
sanctionerende bevoegdheid
o Wetten en regels liggen vast
o Gebaseerd op ethische waarden
- Ethiek systematische reflectie
o Ligt niet vast, wel theorie
o Geen formele autoriteit
o Anders dan je aan de regels houden: illegaal handelen kan ethisch juist zijn
- Wat is goed handelen?
o Primair ethische vraag
Wat is moreel goed?
- Evolutionair gegeven
o Gevoel voor rechtvaardigheid
o Empathie
- Openbaring
o Door god gegeven
o Moreel goede ligt in de schepping
- Menselijke rede
o Ethische theorie
o Reflectie
, Ehtiek
- Ethiek is een systematische reflectie op de moraal
o Moraal: stelsel waarden en normen
- Ethiek is…
o Van oudsher een belangrijk onderdeel van de filosofie
o Praktische filosofie
o Kritisch onderzoek naar morele opvattingen
o Nadenken over handelen
Verschillende vormen van ethiek
Normatieve ethiek: ethische theorieën
- Ethische theorieën komen tot stand binnen filosofie – product van permanente
discussie
- Ethische theorieën geven principes om handelingen mee te beoordelen
o Richtlijn: hoe moeten we handelen?
o Evaluatie: was het een goede handeling?
Morele oordelen
- Mensen hebben toch verschillende opvatting over het goede?
- Morele oordelen hangen samen met
o Individu, tijd en cultuur, smaak en conventie
- Wat betekent dit voor de ethiek?
o Moeten we er een universele theorie tegenover stellen?
o Of moet een ieder zelf moet uitmaken wat goed of slecht is?
- Probleem: hoe ga je om met deze verschillen?
College 1 – Goed handelen
Handelen in juridische en ethische context
- Handelen is een menselijke activiteit die wetens en willens gedaan wordt en waar
mensen voor verantwoordelijk kunnen worden gesteld
- Action is an intentional, purposive, conscious, and subjectively meaningful activity
- Er is een actor die handelt – een bal gooien is een handeling, een kou vatten niet
- NIET handelen kan ook handelen zijn (bewust niets doen, je maakt een keuze)
Een normatieve vraag
- Wat goed handelen is, is niet eenduidig te beantwoorden (zowel vanuit juridisch en
ethisch perspectief)
- Het is een normatieve vraag (hoe moet of zou iets moeten zijn) die we beantwoorden
met impliciete en expliciete normen
o Gebaseerd op waarden
- Deze cursus is gericht op articuleren, onderzoeken en reflecteren van deze
normativiteit
Drie kaders voor professioneel handelen:
1. Maatschappelijk kader: Wet
o De juridische context van de pedagogiek
o Jeugdrecht (verzameling verschillende wettelijke kaders: Burgerlijk recht,
strafrecht, bestuursrecht en Internationaal Verdrag Rechten Kind)
2. Professioneel kader: Beroepscode
o Beroepen worden ingekaderd
Wat legitimeert deze professie? Wie mogen deze professie uitvoeren?
Waaraan moeten deze professionals zich houden?
o Beroepscode
Waarden en normen, beroepsethische richtlijn
o NVO beroepscode
Nederlandse vereniging van pedagogen en onderwijskundigen
De beroepscode geeft richting en invulling aan het begrip ‘goed
pedagoog’. Op grond van de beroepscode kunnen pedagogen hun
handelen en beslissingen beroepsethisch bepalen en verantwoorden
Standaard voor kwaliteit beroepsuitoefening
Gebaseerd op wet- en regelgeving voor zorg en jeugdigen
Norm waaraan tuchtcollege toetst
Professionele kader verder toegelicht:
Goed pedagoog (rood gemarkeerd zijn normatieve aannames, iedereen kan hierin van
mening verschillen)
- Pedagogen zijn gebonden aan de beroepscode en daarmee aan normen waaraan een
goed pedagoog behoort te voldoen
- NVO leden staan voor het veilig opgroeien en een optimale ontwikkeling van
kinderen en jongeren, en doelmatige zorg als extra ondersteuning nodig is
, - Voor pedagogen is de pedagogische relatie het aangrijpingspunt van hun handelen:
zij zoeken verklaringen en oplossingen in die relatie. Pedagogen streven primair naar
normalisatie van de opvoedingsrelatie, of die nu eenvoudig of complex is.
Discretionaire ruimte
- Beroepscode laat ruimte voor inzicht professional
o Professionele autonomie (die heb je, kan je nemen en geeft je
verantwoordelijkheid)
o ‘Tenzij clausule’ (je houdt je aan de beroepscode, maar je kan uiteindelijk
anders handelen als je je goed kunt verantwoorden)
- Wanneer je je moet verantwoorden gaat het om je onderbouwing van handelen
- Professional heeft ten alle tijden persoonlijke verantwoordelijkheid voor handelen
- Je kent de wet en handelt naar inzicht (recht en ethiek)
- Een reflectieve professional handelt niet defensief, maar integer (je gaat je niet
verschuilen achter regels, maar je bent degene die verantwoordelijk is, je hebt te
maken met zuiverheid als handelend professional)
Professioneel kader betekent ook…
- Reflectie op professie
o Normativiteit en vak inhoud
o Organisatie en beleid
o Doelstellingen
o Aannamen en concepten
o Professionele waarden
Normativiteit?
- Norm: impliciete of expliciete regel -> geen feiten! Afspraken die we maken.
Bijvoorbeeld veilige brandmelder; goede toets; gepaste kleding; verstandige ouder.
- Normen zijn geen feiten
- We kunnen normen proberen te definiëren (normalisatie)
o Norm voor het halen van een toets, veilige brandmelder
o Norm voor mooi mens? Ingewikkeld!
- Normatieve ethiek
o Zoekt naar rechtvaardiging morele normen
Pedagoog: een normatief beroep
- Pedagogen scheppen normen
o Normaal
o Leerbaar, begeleidbaar
o Wenselijk gedrag
o Goede ontwikkeling
o Harmonieus gezin
- Interventies bevatten impliciet
o Moreel oordeel
o Mens- en maatschappijbeelden
- Goed handelen is ook je verhouden tot deze normativiteit
o Wat betekent jouw oordeel voor de ander?
, o Wat legitimeert jouw oordeel?
3. Persoonlijk kader: Ethiek
o Wordt bepaald door je eigen waarden en normen en door opvattingen die je
hebt over mens en maatschappij
o Ethiek om hier systematisch over na te denken
o Professioneel handelen vereist een reflectieve houding
Integriteit, dilemmahantering, handelingsevaluatie
o Morele dilemma’s kunnen hanteren – wat is een moreel dilemma?
Kiezen tussen conflicterende waarden
o Hoe ga je ermee om?
Analyse en reflectie, ethisch stappenplan, moreel beraad
Een ethische reflectieve attitude ontwikkelen (veel doen om te leren!)
- Houding als pedagogisch professional – hulpverlener, docent, beleidsmedewerker,
wetenschapper
- Permanent nadenken…
o Verwonderen, redeneren, reflecteren, kritische houding, wisselen van
perspectief, waarden bewustzijn
- Ethisch theorieën en benaderingen voorzien van je gereedschap
Ethiek, recht en code
Overeenkomsten:
- Hoe te handelen?
- Vragen naar juiste, goede en rechtvaardige
Verschillen:
- Recht systeem algemene regels, vastgesteld door formele autoriteit met
sanctionerende bevoegdheid
o Wetten en regels liggen vast
o Gebaseerd op ethische waarden
- Ethiek systematische reflectie
o Ligt niet vast, wel theorie
o Geen formele autoriteit
o Anders dan je aan de regels houden: illegaal handelen kan ethisch juist zijn
- Wat is goed handelen?
o Primair ethische vraag
Wat is moreel goed?
- Evolutionair gegeven
o Gevoel voor rechtvaardigheid
o Empathie
- Openbaring
o Door god gegeven
o Moreel goede ligt in de schepping
- Menselijke rede
o Ethische theorie
o Reflectie
, Ehtiek
- Ethiek is een systematische reflectie op de moraal
o Moraal: stelsel waarden en normen
- Ethiek is…
o Van oudsher een belangrijk onderdeel van de filosofie
o Praktische filosofie
o Kritisch onderzoek naar morele opvattingen
o Nadenken over handelen
Verschillende vormen van ethiek
Normatieve ethiek: ethische theorieën
- Ethische theorieën komen tot stand binnen filosofie – product van permanente
discussie
- Ethische theorieën geven principes om handelingen mee te beoordelen
o Richtlijn: hoe moeten we handelen?
o Evaluatie: was het een goede handeling?
Morele oordelen
- Mensen hebben toch verschillende opvatting over het goede?
- Morele oordelen hangen samen met
o Individu, tijd en cultuur, smaak en conventie
- Wat betekent dit voor de ethiek?
o Moeten we er een universele theorie tegenover stellen?
o Of moet een ieder zelf moet uitmaken wat goed of slecht is?
- Probleem: hoe ga je om met deze verschillen?
