H1: Diagnostiek en classificatie
1.1. Van zot naar ziek (geschiedenis v. de classificatie v.
psychopathologie)
Afwijkend gedrag In de loop v. de geschiedenis: afwijkend gedrag
bestempeld als gek, madness, insanity…
(beschrijvende begrippen: impliceren geen oorzaak)
->beschrijven gedrag dat “anders is” (doorheen tijd
pogingen begrijpen & classificeren op versch
manieren)
Sleutelfiguren
korte ges vd
psychiatrie
->geschiedenis is belangrijk want oude visies
invloed op hedendaagse psychiatrie
Psychopathologie =leer v. afwijkend gedrag &
mentale ziekten
Humorestheorie ~Hippocrates
Mentale stoornissen veroorzaakt door onevenwicht
in de 4 lichaamssappen (=humores)
->biologische oorzaak mentale ziekten (klinisch
onderzoek Hippocrates)
->theorie invloed doorheen hele middeleeuwen
(visie: externe verklaring voor insanity nodig, zoals
invloed van giftige stoffen (Paracelsus 1493) of
demonologie)
1) Melanchool
=zwartgallig (te veel zwarte gal leidt tot depressie)
2) Flegmatisch (slijm)
=rustig, kalm
3) Sanguin (bloed)
=vurig, energiek
4) Cholerisch (gele gal)
=driftig
Demonologie =”gek” iemand is bezeten door externe boze
geesten of demonen
->dominante verklaring afwijkend gedrag &
psychopathologie tot in de 18e eeuw
1
,Madness wordt Evolutie van breed beschrijvend begrip -> enger
illness ziektebegrip
(door meer kennis over ontstaan lichamelijke
ziekten)
Thomas Sydenham (17e E, UK): pionier modern
ziektebegrip
->moderne medische nosologie
=classificatieleer
=de wetenschappelijke classificatie v. ziekten
(begrippen + in categorieëen plaatsen)
->concept afzonderlijke ziekten met eigen:
1) Symptomen
2) Verloop
3) Prognose (=verwachte afloop, levensverwachting
na…jaren)
Chorea van Sydenham (oude naam: Sint-Vitusdans)
->zeldzaam neurologisch ziektebeeld (bizarre
motorische bewegingen, vaak bij kinderen na
streptokokkeninfectie)
->welomlijnd ziektebeeld: specifieke symp, speciaal
verloop & specifieke prognose
Medisch model Ziektebegrip: sterk beïnvloed door 2 belangrijke
ontdekkingen
1) Verband klinisch beeld & postmortem afwijkingen
Bv: verlamming 1 lichaamshelft ~hersenbloeding (postmortem
onderzoek)
2) Ontdekking micro-organismen als ziekte-
verwekkers (1850)
Somatogene =psychiatrische toestandsbeelden kunnen
hypothese biologische oorzaak hebben
>onderzoek syfilis (SOA met verschillende stadia, in ergste
stadium ook apathie & dementie)
~ontdekking spirocheet (type bacterie) T. pallidum
als oorzaak
1.2. Van opsluiting naar behandeling
Tot midden 19e E Opsluiting mensen met afwijkend gedrag (weinig
interesse waarom ze zich zo precies gedroegen)
Philippe Pinel (1745-1826)
->1795, Salpêtrière-ziekenhuis Parijs: vrouwen
ontketenen, einde aderlaten…
=>observatie v. patiënten centraal!
2
, Maakte eerste soort classificatiesysteem
>aantekeningen aandoening & ziekteverloop
->5 categorieën: melancholie, manie met delier,
manie zonder delier, dementie & idiotie
Jozef Guislain ~Vlaamse tegenhanger Pinel, 19e E
->eist humane behandeling geestesziekten
->bouwt eerste ‘gesticht’: Guislainziekenhuis
~ook voorganger goede psychiatrie
Eind 18e – begin Oprichting asielen (insane/lunatic asylum)
19e E ->geestesziek “insanity” (nu EPA: Ernstig
Psychiatrische Aandoeningen, beperkingen in
dagelijks leven…)
1.3. Van inventariseren naar classificeren
1844 Statistical classification of institutionalised mental
patients
->voorloper DSM (VS)
->beperkt aantal diagnosen (manie, melancholie…)
->hiervoor: steeds eenzelfde diagnose
“geestesziek” (steeds meer versch ziektes vielen
hieronder ->behoefte ordening)
Emil Kraepelin 1856-1926
Psychiatrische aandoeningen zijn afzonderlijke
ziekte-entiteiten met:
1) Syndroom (=gemeenschappelijke set v.
symptomen)
2) Eigen (biologische) oorzaak
3) Karakteristiek verloop
Prognose-gerichte visie: geneeslijk vs ongeneeslijk
(duidelijke tweedeling) =>overtuigd: psychiatrische
ziekten hebben biologische oorzaak
Nood classificatie Begin 20e E: andere settings (psychische ziekten
neemt toe steeds meer in ziekenhuizen behandelt + ambulante
praktijken)
->toename psychotherapie (Freud, Jung)
=>minder ernstige ziekten ook classificatie nodig
Behandeling van
->neurosen, PHproblematiek
->ook zwaarder: post WO-II (trauma)
ICD-11 International Classification of Diseases (lijst alle
ziekten, in 1948 voor eerste keer ook beperkt aantal
3
, psychiatrische stoornissen)
->revisies door WHO
(wereldgezondheidsorganisatie)
ICD gestart in 1853 als ‘international list of causes of
death’
American Psychiatric Association niet tevreden
kleine aantal:
=>DSM-I gepubliceerd in 1953 als tegenwicht
Diagnostic and Statistical Manual of Mental
Disorders
+ op zelfde moment meer interesse classificatie &
diagnose door handel van geneesmiddelen
DSM-I 1952, obv etiologische theorieën (“wat is de
oorzaak”, maar niet wetenschappelijk onderbouwd!)
Tweedeling:
1. Psychogene oorzaak
2. Oorzaak is impairment of brain tissue function
->obv etiologie ~verdeling obv wat de oorzaak is:
hiervoor niet genoeg wetenschappelijk onderzoek!
(nog steeds)
=>psychiatrische diagnostiek =descriptief
(beschrijvend)
DSM-II 1968, veel meer stoornissen: 180
2 visies hierin:
1) Psychoanalyse (Freud)
2) Psychobiologie (Meyer)
DSM II: visie =psychoanalyse
Freud 1. Nadruk op context
2. Ervaringen jeugd (minder onderzoek
volwassenheid)
3. Geen empirische data!
DSM II: visie =psychobiologie!
Meyer 1. Anti-kraepeliaans: niet eens dat psychiatrische
aandoeningen gereduceerd tot hersenziekten: dan
verwaarlozing sociale & psychologische factoren
“biologisch reductionisme leidt tot therapeutisch
nihilisme”
2. Visie: psychiatrische stoornissen =reacties op
gebeurtenissen in de omgeving (nadruk context)
->’reactie-typen’ (types hoe mensen met context
omgaan)
4
1.1. Van zot naar ziek (geschiedenis v. de classificatie v.
psychopathologie)
Afwijkend gedrag In de loop v. de geschiedenis: afwijkend gedrag
bestempeld als gek, madness, insanity…
(beschrijvende begrippen: impliceren geen oorzaak)
->beschrijven gedrag dat “anders is” (doorheen tijd
pogingen begrijpen & classificeren op versch
manieren)
Sleutelfiguren
korte ges vd
psychiatrie
->geschiedenis is belangrijk want oude visies
invloed op hedendaagse psychiatrie
Psychopathologie =leer v. afwijkend gedrag &
mentale ziekten
Humorestheorie ~Hippocrates
Mentale stoornissen veroorzaakt door onevenwicht
in de 4 lichaamssappen (=humores)
->biologische oorzaak mentale ziekten (klinisch
onderzoek Hippocrates)
->theorie invloed doorheen hele middeleeuwen
(visie: externe verklaring voor insanity nodig, zoals
invloed van giftige stoffen (Paracelsus 1493) of
demonologie)
1) Melanchool
=zwartgallig (te veel zwarte gal leidt tot depressie)
2) Flegmatisch (slijm)
=rustig, kalm
3) Sanguin (bloed)
=vurig, energiek
4) Cholerisch (gele gal)
=driftig
Demonologie =”gek” iemand is bezeten door externe boze
geesten of demonen
->dominante verklaring afwijkend gedrag &
psychopathologie tot in de 18e eeuw
1
,Madness wordt Evolutie van breed beschrijvend begrip -> enger
illness ziektebegrip
(door meer kennis over ontstaan lichamelijke
ziekten)
Thomas Sydenham (17e E, UK): pionier modern
ziektebegrip
->moderne medische nosologie
=classificatieleer
=de wetenschappelijke classificatie v. ziekten
(begrippen + in categorieëen plaatsen)
->concept afzonderlijke ziekten met eigen:
1) Symptomen
2) Verloop
3) Prognose (=verwachte afloop, levensverwachting
na…jaren)
Chorea van Sydenham (oude naam: Sint-Vitusdans)
->zeldzaam neurologisch ziektebeeld (bizarre
motorische bewegingen, vaak bij kinderen na
streptokokkeninfectie)
->welomlijnd ziektebeeld: specifieke symp, speciaal
verloop & specifieke prognose
Medisch model Ziektebegrip: sterk beïnvloed door 2 belangrijke
ontdekkingen
1) Verband klinisch beeld & postmortem afwijkingen
Bv: verlamming 1 lichaamshelft ~hersenbloeding (postmortem
onderzoek)
2) Ontdekking micro-organismen als ziekte-
verwekkers (1850)
Somatogene =psychiatrische toestandsbeelden kunnen
hypothese biologische oorzaak hebben
>onderzoek syfilis (SOA met verschillende stadia, in ergste
stadium ook apathie & dementie)
~ontdekking spirocheet (type bacterie) T. pallidum
als oorzaak
1.2. Van opsluiting naar behandeling
Tot midden 19e E Opsluiting mensen met afwijkend gedrag (weinig
interesse waarom ze zich zo precies gedroegen)
Philippe Pinel (1745-1826)
->1795, Salpêtrière-ziekenhuis Parijs: vrouwen
ontketenen, einde aderlaten…
=>observatie v. patiënten centraal!
2
, Maakte eerste soort classificatiesysteem
>aantekeningen aandoening & ziekteverloop
->5 categorieën: melancholie, manie met delier,
manie zonder delier, dementie & idiotie
Jozef Guislain ~Vlaamse tegenhanger Pinel, 19e E
->eist humane behandeling geestesziekten
->bouwt eerste ‘gesticht’: Guislainziekenhuis
~ook voorganger goede psychiatrie
Eind 18e – begin Oprichting asielen (insane/lunatic asylum)
19e E ->geestesziek “insanity” (nu EPA: Ernstig
Psychiatrische Aandoeningen, beperkingen in
dagelijks leven…)
1.3. Van inventariseren naar classificeren
1844 Statistical classification of institutionalised mental
patients
->voorloper DSM (VS)
->beperkt aantal diagnosen (manie, melancholie…)
->hiervoor: steeds eenzelfde diagnose
“geestesziek” (steeds meer versch ziektes vielen
hieronder ->behoefte ordening)
Emil Kraepelin 1856-1926
Psychiatrische aandoeningen zijn afzonderlijke
ziekte-entiteiten met:
1) Syndroom (=gemeenschappelijke set v.
symptomen)
2) Eigen (biologische) oorzaak
3) Karakteristiek verloop
Prognose-gerichte visie: geneeslijk vs ongeneeslijk
(duidelijke tweedeling) =>overtuigd: psychiatrische
ziekten hebben biologische oorzaak
Nood classificatie Begin 20e E: andere settings (psychische ziekten
neemt toe steeds meer in ziekenhuizen behandelt + ambulante
praktijken)
->toename psychotherapie (Freud, Jung)
=>minder ernstige ziekten ook classificatie nodig
Behandeling van
->neurosen, PHproblematiek
->ook zwaarder: post WO-II (trauma)
ICD-11 International Classification of Diseases (lijst alle
ziekten, in 1948 voor eerste keer ook beperkt aantal
3
, psychiatrische stoornissen)
->revisies door WHO
(wereldgezondheidsorganisatie)
ICD gestart in 1853 als ‘international list of causes of
death’
American Psychiatric Association niet tevreden
kleine aantal:
=>DSM-I gepubliceerd in 1953 als tegenwicht
Diagnostic and Statistical Manual of Mental
Disorders
+ op zelfde moment meer interesse classificatie &
diagnose door handel van geneesmiddelen
DSM-I 1952, obv etiologische theorieën (“wat is de
oorzaak”, maar niet wetenschappelijk onderbouwd!)
Tweedeling:
1. Psychogene oorzaak
2. Oorzaak is impairment of brain tissue function
->obv etiologie ~verdeling obv wat de oorzaak is:
hiervoor niet genoeg wetenschappelijk onderzoek!
(nog steeds)
=>psychiatrische diagnostiek =descriptief
(beschrijvend)
DSM-II 1968, veel meer stoornissen: 180
2 visies hierin:
1) Psychoanalyse (Freud)
2) Psychobiologie (Meyer)
DSM II: visie =psychoanalyse
Freud 1. Nadruk op context
2. Ervaringen jeugd (minder onderzoek
volwassenheid)
3. Geen empirische data!
DSM II: visie =psychobiologie!
Meyer 1. Anti-kraepeliaans: niet eens dat psychiatrische
aandoeningen gereduceerd tot hersenziekten: dan
verwaarlozing sociale & psychologische factoren
“biologisch reductionisme leidt tot therapeutisch
nihilisme”
2. Visie: psychiatrische stoornissen =reacties op
gebeurtenissen in de omgeving (nadruk context)
->’reactie-typen’ (types hoe mensen met context
omgaan)
4
