Arbeids- en Organisatiepsychologie
Les 1
Praktische zaken
• Leerstof: handboek, slides, lesopnames
• Geen WPO’s
• Examen: meerkeuze examen met verhoogde cesuur (maar 1 antwoord correct)
• Laatste hoorcollege voorbeeldexamen bekijken
• Geen jaartallen kennen, ook geen namen kennen wel inhoud van theorieën
H1: Inleiding en situering
1.1 AFBAKENING
Arbeidspsychologie = focust op werk zelf en impact ervan op werknemers
Organisatiepsychologie = begrijpen van menselijk gedrag in context van organisatie
1.2 HISTORISCHE ACHTERGROND: WETENSCHAPPELIJKE EVOLUTIES
Natuurwetenschappelijke methode
- Gestructureerde manier om naar realiteit te kijken
- Observatie → hypothese → toetsing → verwerping/aanvaarding hypothese
- Milgramexperiment = wanneer mensen onder druk worden gezet met autoriteit
gaan ze dingen doen die ze eigenlijk niet willen (vb concentratiekampen)
Experiment: 1 iemand proefpersoon, bij fout antwoord elektroshock die wordt
toegediend door andere participant bevolen door testleider
1e academische ontwikkelingen
- Wilhem Wundt: veel experimenteel onderzoek over basis psychologische
processen (aandacht, geheugen)
- 2 methodes:
o Experimentele methode = reactie
o Introspectie = wat voel je tijdens experiment
- Hugo Munsterberg
o Interesse in aandacht, geheugen
o Trambestuurder idee: iemand die goede trambestuurder is dan goed
coördinatiegevoel in cirkelvormige bewegingen → met soldeerbout zo
goed mogelijk stipje volgen in draaiende schijf
Ook reactietijd testen: 1 van de lichtjes brandt en z.s.m. op veertje duwen
o 1e keer link tss psychologie & werk = oorsprong A&O psychologie
- Mckeen Cattel
o Interesse in individuele verschillen
, - Scott, Bingham
o Tijdens WOII veel mensen naar front → veel mensen testen tijdens
groepstesten voor intelligentie
- Scott
o Consumentenpsych opgestart
o Hoe word je beïnvloedt door reclame
1.3 EVOLUTIE VAN MAATSCHAPPELIJK BEELD OVER DE MENS IN ARBEIDSITUATIE
- Voor 20e eeuw: wn volgt slaafs instructies/ geen mening
(bv weefgetouwenfabrieken, film Daens)
- Rationeel-economische mens (eerste periode aandacht ook voor wn)
o Visie werkende mens: lui, moeten gestimuleerd worden, hebben
rationeel-economische motieven → atomistische visie (focus op 1pers)
o Taylor: 1 wn gaan isoleren en 1mans experiment: taak ijzererts in wagens
scheppen en wegvoeren → onderzoek: werk onderverdelen in kleine
stukjes, elk van die stukjes gaan bestuderen en kijken voor optimalisaties
→ goed voor organisatie, goed voor arbeider
o Fordisme: pionier voor de lopende band (Henry Ford)
o Taylorisme vandaag? autobouwer, McDonalds (elk persoon 1 taak)
Zweden: ook chirurgie; elke chirurg doet 1 ingreep
Gilbreths (time and motion studies): man ingenieur, vrouw psychologe: op
microniveau: vb sneller of jas met knopen van onder naar boven sneller
zou zijn dan van boven naar onder toedoen
- Sociale mens
o Hawthorne studies: # manipulaties doen in arbeidsomstandigheden en
kijken wat dat doet met de arbeiders (vb andere lampen) → elke
manipulatie dat ze deden waren pos voor productiviteit wat ze ook deden
→ Mayo (socioloog) groep afzonderlijk genomen en geëxperimenteerd →
resultaat: betere prestaties + sociale behoeften werden bevredigd →
effect niet stabiel → placebo effect = Hawthorne effect: wanneer mensen
het gevoel hebben dat ze bestudeerd worden gaan ze zich ook anders
gedragen, veel kritiek
, - De naar-ontplooiing-zoekende mens
o Hoe werken die verschillende behoeften samen? Herzberg: heeft 2 vragen
gesteld wanneer tevreden wanneer ontevreden = verschillende redenen
o 2 factoren theorie: redenen onafhankelijk van elkaar
Gemeenschappelijk aan hygiëne factoren: externe factoren, randvoorwaarden (Mayo,
Taylor)
Gemeenschappelijke aan motivators: te maken met job zelf
Idee: twee verschillende factoren, wnr dis aanwezig zijn dan in nulpunt (zorgt ervoor dat
ontevredenheid kan weggewerkt worden) eenmaal in nulpunt kan je ook tevreden w
door motivators toe te voegen aan job
= motivatoren geen noodzakelijk maar niet voldoende voor tevreden te zijn, dus eerst
ervoor zorgen dan randvoorwaarden oke zijn
Jobs design school: als organisatie beste resultaren bereikt als werk intereasnt is
- Job enlargement : takenpakket verruimen (van hetzelfde niveau): meer variatie,
meer motiverend
- Job enrichment : takenpakket verruimen uitbreider van hoger niveau
Tweefactorentheorie slechte repliceerbaarheid + link tevredenheid en productiviteit in
vraag gesteld
- De complexe mens
= mensen gemotiveerd door verschillende redenen tegelijkertijd
o Maslow: verschillende redenen motiverend maar op verschillende
tijdstippen
, Bv je gaat pas liefde voelen als veiligheidsbehoeften en fysiologische behoeften zijn
vervuld
Bv bij mensen in oorlog kan dit niet echt kloppen
Alderfer : behoeftens samengenomen
Existence needs: twee onderste
Relatend: middelste
Growth: twee bovenste
Volgens hem alle drie relevant en geen strikte hiërarchie nodig
Les 1
Praktische zaken
• Leerstof: handboek, slides, lesopnames
• Geen WPO’s
• Examen: meerkeuze examen met verhoogde cesuur (maar 1 antwoord correct)
• Laatste hoorcollege voorbeeldexamen bekijken
• Geen jaartallen kennen, ook geen namen kennen wel inhoud van theorieën
H1: Inleiding en situering
1.1 AFBAKENING
Arbeidspsychologie = focust op werk zelf en impact ervan op werknemers
Organisatiepsychologie = begrijpen van menselijk gedrag in context van organisatie
1.2 HISTORISCHE ACHTERGROND: WETENSCHAPPELIJKE EVOLUTIES
Natuurwetenschappelijke methode
- Gestructureerde manier om naar realiteit te kijken
- Observatie → hypothese → toetsing → verwerping/aanvaarding hypothese
- Milgramexperiment = wanneer mensen onder druk worden gezet met autoriteit
gaan ze dingen doen die ze eigenlijk niet willen (vb concentratiekampen)
Experiment: 1 iemand proefpersoon, bij fout antwoord elektroshock die wordt
toegediend door andere participant bevolen door testleider
1e academische ontwikkelingen
- Wilhem Wundt: veel experimenteel onderzoek over basis psychologische
processen (aandacht, geheugen)
- 2 methodes:
o Experimentele methode = reactie
o Introspectie = wat voel je tijdens experiment
- Hugo Munsterberg
o Interesse in aandacht, geheugen
o Trambestuurder idee: iemand die goede trambestuurder is dan goed
coördinatiegevoel in cirkelvormige bewegingen → met soldeerbout zo
goed mogelijk stipje volgen in draaiende schijf
Ook reactietijd testen: 1 van de lichtjes brandt en z.s.m. op veertje duwen
o 1e keer link tss psychologie & werk = oorsprong A&O psychologie
- Mckeen Cattel
o Interesse in individuele verschillen
, - Scott, Bingham
o Tijdens WOII veel mensen naar front → veel mensen testen tijdens
groepstesten voor intelligentie
- Scott
o Consumentenpsych opgestart
o Hoe word je beïnvloedt door reclame
1.3 EVOLUTIE VAN MAATSCHAPPELIJK BEELD OVER DE MENS IN ARBEIDSITUATIE
- Voor 20e eeuw: wn volgt slaafs instructies/ geen mening
(bv weefgetouwenfabrieken, film Daens)
- Rationeel-economische mens (eerste periode aandacht ook voor wn)
o Visie werkende mens: lui, moeten gestimuleerd worden, hebben
rationeel-economische motieven → atomistische visie (focus op 1pers)
o Taylor: 1 wn gaan isoleren en 1mans experiment: taak ijzererts in wagens
scheppen en wegvoeren → onderzoek: werk onderverdelen in kleine
stukjes, elk van die stukjes gaan bestuderen en kijken voor optimalisaties
→ goed voor organisatie, goed voor arbeider
o Fordisme: pionier voor de lopende band (Henry Ford)
o Taylorisme vandaag? autobouwer, McDonalds (elk persoon 1 taak)
Zweden: ook chirurgie; elke chirurg doet 1 ingreep
Gilbreths (time and motion studies): man ingenieur, vrouw psychologe: op
microniveau: vb sneller of jas met knopen van onder naar boven sneller
zou zijn dan van boven naar onder toedoen
- Sociale mens
o Hawthorne studies: # manipulaties doen in arbeidsomstandigheden en
kijken wat dat doet met de arbeiders (vb andere lampen) → elke
manipulatie dat ze deden waren pos voor productiviteit wat ze ook deden
→ Mayo (socioloog) groep afzonderlijk genomen en geëxperimenteerd →
resultaat: betere prestaties + sociale behoeften werden bevredigd →
effect niet stabiel → placebo effect = Hawthorne effect: wanneer mensen
het gevoel hebben dat ze bestudeerd worden gaan ze zich ook anders
gedragen, veel kritiek
, - De naar-ontplooiing-zoekende mens
o Hoe werken die verschillende behoeften samen? Herzberg: heeft 2 vragen
gesteld wanneer tevreden wanneer ontevreden = verschillende redenen
o 2 factoren theorie: redenen onafhankelijk van elkaar
Gemeenschappelijk aan hygiëne factoren: externe factoren, randvoorwaarden (Mayo,
Taylor)
Gemeenschappelijke aan motivators: te maken met job zelf
Idee: twee verschillende factoren, wnr dis aanwezig zijn dan in nulpunt (zorgt ervoor dat
ontevredenheid kan weggewerkt worden) eenmaal in nulpunt kan je ook tevreden w
door motivators toe te voegen aan job
= motivatoren geen noodzakelijk maar niet voldoende voor tevreden te zijn, dus eerst
ervoor zorgen dan randvoorwaarden oke zijn
Jobs design school: als organisatie beste resultaren bereikt als werk intereasnt is
- Job enlargement : takenpakket verruimen (van hetzelfde niveau): meer variatie,
meer motiverend
- Job enrichment : takenpakket verruimen uitbreider van hoger niveau
Tweefactorentheorie slechte repliceerbaarheid + link tevredenheid en productiviteit in
vraag gesteld
- De complexe mens
= mensen gemotiveerd door verschillende redenen tegelijkertijd
o Maslow: verschillende redenen motiverend maar op verschillende
tijdstippen
, Bv je gaat pas liefde voelen als veiligheidsbehoeften en fysiologische behoeften zijn
vervuld
Bv bij mensen in oorlog kan dit niet echt kloppen
Alderfer : behoeftens samengenomen
Existence needs: twee onderste
Relatend: middelste
Growth: twee bovenste
Volgens hem alle drie relevant en geen strikte hiërarchie nodig
