Pedagogische wetenschappen – Pedagogische systemen in de Baby- en
Kindertijd
Hoorcollege 1, Introductiecollege
Pedagogische Wetenschappen, houdt zich bezig met de
wetenschappelijke bestudering van de ontwikkeling en opvoeding van, en
het onderwijs aan kinderen, jongeren en volwassenen in een brede
context, en preventie, diagnostiek en behandeling van de problemen die
daarbij kunnen ontstaan.
De pedagogische relatie staat centraal en de invloed die de omgeving en
genetische en
neurobiologische aanlegfactoren daarop hebben speelt een belangrijke rol.
Het terrein betreft het continuüm van ‘normale’ tot
problematische/pathologische ontwikkeling en opvoedingssituaties, op
zowel individueel, groeps-, als beleidsniveau.
Opvoeding gaat over het aanleren of onderwijzen van vaardigheden,
gedrag, normen
en waarden en het stimuleren van interesses opdat kinderen competent
kunnen functioneren binnen de cultuur en maatschappij waarin ze
opgroeien.
Pedagogen zijn betrokken bij een breed spectrum van ontwikkelings-,
opvoedings-, en onderwijs gerelateerde vragen: van vragen over
alledaagse situaties tot situaties die bedreigend zijn voor een kind of zijn
omgeving, op het vlak van zowel preventie als interventie.
De pedagoog heeft daarbij niet altijd direct contact met opvoeders en
kinderen, maar kan ook ondersteuning bieden aan de professional die dat
directe contact wel heeft. In alle hoedanigheden leveren pedagogen een
bijdrage aan de optimale ontwikkeling van het kind.
Er zijn drie verschillende stromingen binnen Pedagogische
wetenschappen,
1. Geesteswetenschappelijke stroming, wil het opvoeden en
opgroeien van binnenuit begrijpen, vanuit de beleving en betekenis
voor kind én opvoeder, met aandacht voor waarden, interpretatie en
menselijke ontwikkeling. (Een kind in een Montessori-klas kiest zelf
een taak en de leerkracht observeert en begeleidt vanuit wat het
kind nodig heeft, in plaats van vaste opdrachten te geven.) Martinus
J. Langeveld “het kind begrijpen, zoals het is”
2. Empirisch analytische stroming, kijkt naar het gedrag van
kinderen en hun omgeving en wil dit meten en bewijzen met cijfers
en statistiek. Door overeenkomsten tussen kinderen te zoeken,
probeert men voorspellingen en opvoedingstheorieën te maken.
Deze aanpak lijkt op natuurwetenschappelijk onderzoek en gebruikt
kwantitatieve methoden zoals toetsen en hypotheses. (Een duidelijk
, voorbeeld is de Cito-toets, ontwikkeld om prestaties objectief te
meten en vergelijken.)
3. Kritisch emancipatorische stroming, De kritisch-
emancipatorische stroming richt zich op sociale rechtvaardigheid en
betere omstandigheden voor alle kinderen. Onderzoek kijkt
bijvoorbeeld naar het verkleinen van onderwijsachterstanden of
lessen uit de Covid-19-schoolsluitingen. (In de praktijk zie je dit terug
in inclusief onderwijs en antiracismecampagnes.)
Deficit thinking, gaat ervan uit dat een kind of gezin problemen heeft
door persoonlijke of culturele tekortkomingen. Het legt de oorzaak bij
het kind of de thuissituatie.
Voorbeeld: Een leerling haalt lage cijfers; volgens deficit thinking ligt dit
aan “thuis weinig steun” of “niet genoeg motivatie” van het kind.
Medical thinking, bekijkt problemen juist als een individueel
probleem of stoornis die behandeld of genezen moet worden.
Voorbeeld: Een leerling haalt lage cijfers; medical thinking zoekt naar
een diagnose, zoals ADHD of dyslexie, en probeert dit medisch of
therapeutisch op te lossen.
Positive Youth Development, focus op diverse behoeften kinderen, hun
mogelijkheden en potenties.
Scheiding tussen de drie stromingen minder strikt;
Het beste uit iedere stroming nemen we mee:
1. Belangen van het individuele kind zijn belangrijk (thema’s als
kinderparticipatie)
2. Degelijk onderzoek en goede theorieën zijn belangrijk
3. Kwesties uit de maatschappij zijn belangrijk; hoe kan een kind
participeren in deze maatschappij?
Pedagogische invalshoek verschuift van problematiserend naar gerichtheid
op groei van individueel naar sociaal Hoopgevende Sociale Pedagogiek
Hoorcollege 2, Het bio-socio-ecologische model - Nature &
Nurture - Bronfenbrenner’s systemenmodel
Nature = Aangeboren, rijping, biologisch, evolutie, genetisch (19e eeuw,
’80 en ’90, nog steeds belangrijk)
Nurture = aangeleerd, omgeving, opvoeding, ervaring, belonen en
straffen (’50 en ’60, nog steeds belangrijk)
Gedragsgenetisch onderzoek met tweelingen
- Onderzoekers willen weten wat erfelijkheid (genen) en omgeving
bijdragen aan gedrag of eigenschappen.
- Ze vergelijken een-eiige tweelingen (monozygotisch, 100% dezelfde
genen) met twee-eiige tweelingen (dizygotisch, ongeveer 50%
dezelfde genen).
, Hoe ze erfelijkheid meten (h²):
- Kijk hoe gelijk een-eiige tweelingen zijn op een bepaald kenmerk
(bijv. intelligentie).
- Kijk hoe gelijk twee-eiige tweelingen zijn op datzelfde kenmerk.
- Het verschil laat zien hoeveel het aan genen ligt.
- Formule: h² = 2 × (correlatie mono – correlatie di)
C² = gedeelde omgeving (bijv. hetzelfde gezin, zelfde school)
E² = unieke omgeving (bijv. vrienden, hobby’s, persoonlijke ervaringen)
Gedragsgenetisch onderzoek met adoptiekinderen
- Adoptiekinderen wonen bij niet-biologische ouders, maar hebben
biologische ouders elders.
- Zo kun je zien wat komt door genen en wat door omgeving.
Voorbeeld: Gedeelde omgeving (C²): Hoeveel lijken adoptiekinderen op
hun adoptiegezin (broertjes/zusjes) op een kenmerk? Dat laat zien wat
door het gezin komt. Erfelijkheid (h²): Hoeveel lijken adoptiekinderen op
hun biologische ouders of broertjes/zusjes die niet bij hen wonen? Dat laat
zien wat door genen komt.
Het gedragsgenetische model wordt bekritiseerd omdat het niet uitlegt
hoe genen leiden tot eigenschappen. Veel resultaten laten zien dat
omgeving belangrijk is: adoptie kan IQ en schoolprestaties sterk
beïnvloeden, het gemiddelde IQ stijgt wereldwijd (Flynn-effect) en
erfelijkheid is minder sterk bij lagere sociaaleconomische groepen.
Epigenese en GxE laten zien dat genen pas tot uitdrukking komen in
interactie met de omgeving.
Het Flynn-effect verwijst naar de wereldwijde stijging van het
gemiddelde IQ in de 20e eeuw, maar dit lijkt af te nemen of uit te doven.
Mogelijke redenen zijn dat er geen grote culturele verbeteringen meer zijn,
of dat sommige veranderingen juist negatief werken, zoals toegenomen
differentiatie of slechtere kwaliteit van onderwijs voor sommige groepen .
Kort samengevat: IQ kan beïnvloed worden door gezinsomgeving (bijv.
adoptie), schoolsysteem (bijv. curriculum) en maatschappelijke
veranderingen (bijv. technologie en cultuur).
De nature-nurture paradox betekent dat IQ en eigenschappen zowel
erfelijk als afhankelijk van de omgeving zijn. Een goede omgeving kan IQ
verhogen en de erfelijkheid sterker laten uitkomen. Woordenschat laat dit
zien, mede door epigenese en G × E.
Genetisch-biologisch determinisme — het idee dat genen alles
bepalen — klopt niet helemaal. Gilbert Gottlieb toonde dit aan met
experimenten bij eendenkuikens: ook al hebben kuikens een genetisch
Kindertijd
Hoorcollege 1, Introductiecollege
Pedagogische Wetenschappen, houdt zich bezig met de
wetenschappelijke bestudering van de ontwikkeling en opvoeding van, en
het onderwijs aan kinderen, jongeren en volwassenen in een brede
context, en preventie, diagnostiek en behandeling van de problemen die
daarbij kunnen ontstaan.
De pedagogische relatie staat centraal en de invloed die de omgeving en
genetische en
neurobiologische aanlegfactoren daarop hebben speelt een belangrijke rol.
Het terrein betreft het continuüm van ‘normale’ tot
problematische/pathologische ontwikkeling en opvoedingssituaties, op
zowel individueel, groeps-, als beleidsniveau.
Opvoeding gaat over het aanleren of onderwijzen van vaardigheden,
gedrag, normen
en waarden en het stimuleren van interesses opdat kinderen competent
kunnen functioneren binnen de cultuur en maatschappij waarin ze
opgroeien.
Pedagogen zijn betrokken bij een breed spectrum van ontwikkelings-,
opvoedings-, en onderwijs gerelateerde vragen: van vragen over
alledaagse situaties tot situaties die bedreigend zijn voor een kind of zijn
omgeving, op het vlak van zowel preventie als interventie.
De pedagoog heeft daarbij niet altijd direct contact met opvoeders en
kinderen, maar kan ook ondersteuning bieden aan de professional die dat
directe contact wel heeft. In alle hoedanigheden leveren pedagogen een
bijdrage aan de optimale ontwikkeling van het kind.
Er zijn drie verschillende stromingen binnen Pedagogische
wetenschappen,
1. Geesteswetenschappelijke stroming, wil het opvoeden en
opgroeien van binnenuit begrijpen, vanuit de beleving en betekenis
voor kind én opvoeder, met aandacht voor waarden, interpretatie en
menselijke ontwikkeling. (Een kind in een Montessori-klas kiest zelf
een taak en de leerkracht observeert en begeleidt vanuit wat het
kind nodig heeft, in plaats van vaste opdrachten te geven.) Martinus
J. Langeveld “het kind begrijpen, zoals het is”
2. Empirisch analytische stroming, kijkt naar het gedrag van
kinderen en hun omgeving en wil dit meten en bewijzen met cijfers
en statistiek. Door overeenkomsten tussen kinderen te zoeken,
probeert men voorspellingen en opvoedingstheorieën te maken.
Deze aanpak lijkt op natuurwetenschappelijk onderzoek en gebruikt
kwantitatieve methoden zoals toetsen en hypotheses. (Een duidelijk
, voorbeeld is de Cito-toets, ontwikkeld om prestaties objectief te
meten en vergelijken.)
3. Kritisch emancipatorische stroming, De kritisch-
emancipatorische stroming richt zich op sociale rechtvaardigheid en
betere omstandigheden voor alle kinderen. Onderzoek kijkt
bijvoorbeeld naar het verkleinen van onderwijsachterstanden of
lessen uit de Covid-19-schoolsluitingen. (In de praktijk zie je dit terug
in inclusief onderwijs en antiracismecampagnes.)
Deficit thinking, gaat ervan uit dat een kind of gezin problemen heeft
door persoonlijke of culturele tekortkomingen. Het legt de oorzaak bij
het kind of de thuissituatie.
Voorbeeld: Een leerling haalt lage cijfers; volgens deficit thinking ligt dit
aan “thuis weinig steun” of “niet genoeg motivatie” van het kind.
Medical thinking, bekijkt problemen juist als een individueel
probleem of stoornis die behandeld of genezen moet worden.
Voorbeeld: Een leerling haalt lage cijfers; medical thinking zoekt naar
een diagnose, zoals ADHD of dyslexie, en probeert dit medisch of
therapeutisch op te lossen.
Positive Youth Development, focus op diverse behoeften kinderen, hun
mogelijkheden en potenties.
Scheiding tussen de drie stromingen minder strikt;
Het beste uit iedere stroming nemen we mee:
1. Belangen van het individuele kind zijn belangrijk (thema’s als
kinderparticipatie)
2. Degelijk onderzoek en goede theorieën zijn belangrijk
3. Kwesties uit de maatschappij zijn belangrijk; hoe kan een kind
participeren in deze maatschappij?
Pedagogische invalshoek verschuift van problematiserend naar gerichtheid
op groei van individueel naar sociaal Hoopgevende Sociale Pedagogiek
Hoorcollege 2, Het bio-socio-ecologische model - Nature &
Nurture - Bronfenbrenner’s systemenmodel
Nature = Aangeboren, rijping, biologisch, evolutie, genetisch (19e eeuw,
’80 en ’90, nog steeds belangrijk)
Nurture = aangeleerd, omgeving, opvoeding, ervaring, belonen en
straffen (’50 en ’60, nog steeds belangrijk)
Gedragsgenetisch onderzoek met tweelingen
- Onderzoekers willen weten wat erfelijkheid (genen) en omgeving
bijdragen aan gedrag of eigenschappen.
- Ze vergelijken een-eiige tweelingen (monozygotisch, 100% dezelfde
genen) met twee-eiige tweelingen (dizygotisch, ongeveer 50%
dezelfde genen).
, Hoe ze erfelijkheid meten (h²):
- Kijk hoe gelijk een-eiige tweelingen zijn op een bepaald kenmerk
(bijv. intelligentie).
- Kijk hoe gelijk twee-eiige tweelingen zijn op datzelfde kenmerk.
- Het verschil laat zien hoeveel het aan genen ligt.
- Formule: h² = 2 × (correlatie mono – correlatie di)
C² = gedeelde omgeving (bijv. hetzelfde gezin, zelfde school)
E² = unieke omgeving (bijv. vrienden, hobby’s, persoonlijke ervaringen)
Gedragsgenetisch onderzoek met adoptiekinderen
- Adoptiekinderen wonen bij niet-biologische ouders, maar hebben
biologische ouders elders.
- Zo kun je zien wat komt door genen en wat door omgeving.
Voorbeeld: Gedeelde omgeving (C²): Hoeveel lijken adoptiekinderen op
hun adoptiegezin (broertjes/zusjes) op een kenmerk? Dat laat zien wat
door het gezin komt. Erfelijkheid (h²): Hoeveel lijken adoptiekinderen op
hun biologische ouders of broertjes/zusjes die niet bij hen wonen? Dat laat
zien wat door genen komt.
Het gedragsgenetische model wordt bekritiseerd omdat het niet uitlegt
hoe genen leiden tot eigenschappen. Veel resultaten laten zien dat
omgeving belangrijk is: adoptie kan IQ en schoolprestaties sterk
beïnvloeden, het gemiddelde IQ stijgt wereldwijd (Flynn-effect) en
erfelijkheid is minder sterk bij lagere sociaaleconomische groepen.
Epigenese en GxE laten zien dat genen pas tot uitdrukking komen in
interactie met de omgeving.
Het Flynn-effect verwijst naar de wereldwijde stijging van het
gemiddelde IQ in de 20e eeuw, maar dit lijkt af te nemen of uit te doven.
Mogelijke redenen zijn dat er geen grote culturele verbeteringen meer zijn,
of dat sommige veranderingen juist negatief werken, zoals toegenomen
differentiatie of slechtere kwaliteit van onderwijs voor sommige groepen .
Kort samengevat: IQ kan beïnvloed worden door gezinsomgeving (bijv.
adoptie), schoolsysteem (bijv. curriculum) en maatschappelijke
veranderingen (bijv. technologie en cultuur).
De nature-nurture paradox betekent dat IQ en eigenschappen zowel
erfelijk als afhankelijk van de omgeving zijn. Een goede omgeving kan IQ
verhogen en de erfelijkheid sterker laten uitkomen. Woordenschat laat dit
zien, mede door epigenese en G × E.
Genetisch-biologisch determinisme — het idee dat genen alles
bepalen — klopt niet helemaal. Gilbert Gottlieb toonde dit aan met
experimenten bij eendenkuikens: ook al hebben kuikens een genetisch
