Psychologie, blok 4
Hoorcollege 1, wat is psychologie? Verschillende perspectieven
Wat is psychologie?
Onze huidige visie op de psychologie komt voort uit eeuwen van visie op ons ‘denken en zijn’. ‘De
menselijke geest is een mysterie die niet in twijfel getrokken mag worden.’
In de middeleeuwen hadden mensen volgens het Rooms-katholieke geloof een goddelijke ziel.
Je mag God niet in twijfel trekken. Als de mens een goddelijke ziel bezit, mag je deze bewegingen
ook niet onderzoeken en waarnemen. In de middeleeuwen stond psychologisch onderzoek dan
ook stil.
René Descartes (17e eeuw):
- Het belang van systematische twijfel om achter de waarheid te komen
Wat is de waarheid? Hoe kan ik iets zeker weten? Systematisch twijfelen zorgt ervoor dat je
uiteindelijk achter de waarheid komt.
- Reflexmatig gedrag kan plaatsvinden zonder invloed van de goddelijke ziel (en kan dus
wetenschappelijk onderzocht worden)
Ook dacht hij na over de aard van de mens. Hij dacht na en het denken gebeurde volgens hem in
de geest. Hij wist ook dat hij een lichaam van vlees en bloed was. De mens was dus een
combinatie van denken en lichaam. In de tijd van de Rooms-katholieke kerk was dit denken
gevaarlijk. Hij dacht namelijk na over het menselijk bewustzijn.
Hij was het eens met de goddelijke ziel van de mens, maar daarnaast heeft de mens ook een
dierlijke ziel. In de dierlijke ziel zitten reflexen. Dieren hadden deze reflexen namelijk ook, maar
ze hadden geen menselijke/goddelijke ziel. Dat maakte dat hij wel vond dat hij onderzoek mocht
doen.
- Twee nog altijd actuele thema’s: dualisme (scheiding tussen lichaam en geest) + nature
vs nurture
John Locke (17e eeuw):
- Ieder mens wordt geboren als een blanco blad (tabula rasa)
- Drie principes die nog steeds actueel zijn:
o Leren door middel van associatie → klassieke conditionering
Leren doordat twee dingen met elkaar samen gaan en geassocieerd raken. Voorbeeld: kind leest
’s avonds in het donker een boek over monsters. Er ontstaat een associatie tussen donker en
monsters, waardoor een angst voor het donker ontstaat.
o Leren door middel van straffen en belonen → operante conditionering
o Leren door imiteren → modeling/sociaal leren
Nature of nurture?
- Immanuel Kant: Belang van aangeboren eigenschappen om ervaringen zinvol te kunnen
interpreteren (oorzaak-gevolg, tijd en grootte) + objectieve vs subjectieve wereld
,De aangeboren eigenschappen die we bezitten volgens Kant zijn: denken in oorzaak-gevolg,
denken in tijd en grootte. Deze zijn belangrijk om de wereld te interpreteren en tot leren te
komen.
De objectieve wereld kennen we niet als mens. Alles komt binnen via de hersenen waardoor we
gelijk met onze zintuigen een interpretatie doen.
- Hermann von Helmholtz: Bril-experiment effect van ervaring op waarneming
Bril op bij mensen waardoor de waarneming veranderde. Het hele visuele beeld werd een per
graden verplaatst naar links/rechts. Wat er gebeurde bij de proefpersonen was: in het begin is
het moeilijk om te bewegen in de wereld. Na verloop van tijd wenden ze aan de bril en leek het
bewegen wel normaal. Wanneer ze later de bril afzetten, moesten ze opnieuw wennen aan de
veranderde waarneming.
Dit onderzoek is belangrijk, omdat onze ervaringen onze waarneming beïnvloeden.
- Gustav Theordor Fechner: Waarnemen van verschillen (absoluut vs relatief),
psychologische fenomenen kunnen objectief gemeten en beschreven worden
Hoe nemen wij verschillen tussen dingen waar? De relatieve verschillen bleken belangrijker te
zijn.
Grondleggers van de moderne psychologie:
- Wilhelm Wundt (student van Helmholtz)
o Kosten mentale processen tijd?
o 1879: eerste psychologisch laboratorium ter wereld
Hij ontwikkelde een gedachtemeter. Zijn conclusie was dat het tijd kosten om dingen te
waarnemen en te bedenken.
- William James
o Principles of psychology (1890): beschrijving van belangrijke onderwerpen in de
psychologie in het kader van het dagelijks leven
Psychologie was relevant voor de praktijk (toegepaste psychologie).
Wat is psychologie?
- Wetenschap die zich richt op het beschrijven,
verklaren en voorspellen van gedrag, gedachten en
emoties van mensen → gedrag van kinderen en
opvoeders verklaren en op basis van deze
verklaringen interventies ontwikkelen
- In 1879 officieel erkend als wetenschap
,Onderzoek en de empirische cyclus:
- De psychologie is een empirische wetenschap (waarnemen), waarbinnen
veronderstellingen (hypothesen)
worden getoetst op hun
waarheidsgehalte en daarmee
kennis wordt verkregen
Voorbeeld van empirische cyclus →
Verschillende soorten onderzoek:
- Beschrijvend onderzoek
o Situatie/fenomeen beter in kaart brengen
- Vergelijkend onderzoek
o Focus op de vraag of er verschillen bestaan tussen specifieke groepen
- Verklarend onderzoek
o Zoeken naar verklaringen voor eventuele verschillen
- Evaluerend onderzoek
o Focus op de vraag of interventies echt werken
o Groot effect als 25% van de cliënten baat heeft bij de interventie
o Wisselwerking van praktijk en onderzoek
Onderzoeksmethoden:
- Correlationeel onderzoek
o Het verband (samenhang) tussen twee zaken in kaart brengen
o Nadeel: oorzaak en gevolg is onduidelijk
- Experimenteel onderzoek
o Onderzoeker manipuleert zaken en meet het effect
o Voordeel: conclusies mogelijk over oorzaak en gevolg
o Nadeel: soms praktische of ethische bezwaren
- Kwalitatief onderzoek
o Focus op individuele ervaringen in plaats van gemiddelden
Zes perspectieven:
1. Biologisch perspectief
Gedrag: samenspel van genen, de hersenen, het zenuwstelsel en hormoonstelsel
Twee varianten: neurowetenschap (werking van hersenen), evolutionaire psychologie
(omgevingsinvloeden en natuurlijke selectie)
2. Cognitief perspectief
Startpunt van de moderne psychologie (Wundt, 1879)
Ontdekking van periodiek systeem in scheikunde: alle elementen
Wundt: ook soortgelijk systeem voor de geest: opdelen in elementen?
, Zintuigelijke waarnemingen en introspectie
Vroege stromingen:
- Structuralisme (Wundt, Bradfort Titchener):
o Dmv introspectie (naar binnen kijken)ontdekken van de structuur (elementen)
van bewustzijn
▪ Innerlijke ervaringen van professionals bevragen
- Gestaltpsychologie:
o Bewustzijn is meer dan de som der delen (perceptuele gehelen)
- Functionalisme (James):
o Adaptieve nut en functie van psychische processen
o Verklaring voor hoe mensen zich aanpassen aan de werkelijke wereld
o Kritiek: té subjectief
Gedrag: resultaat van iemands unieke patroon van waarnemingen en interpretaties van
ervaringen
- Basis gevormd door structuralisme, functionalisme en Gestalt: allen legden nadruk op
cognitie (mentale processen zoals waarneming, interpretaties, herinneringen)
3. Behavioristische perspectief
Gedrag: komt voort uit prikkel van de omgeving (waarneembaar gedrag)
- Bron onze handelingen gevolg van stimuli uit de omgeving ipv innerlijke mentale
processen
- Uitsluitend direct waarneembaar gedrag (behaviour) bestuderen
- Aandacht voor de manier waarop ons handelen wordt gevormd door de consequenties
ervan. Voorbeeld: gaat een kind eerder dankjewel zeggen (handeling) als het wordt
geprezen (consequenties)?
- Toepassing: conditionering (Pavlov, Watson, Skinner)
4. Whole Person perspectief
Drie stromingen:
- Psychodynamische psychologie
Arts Sigmund Freud
o Gehele persoon verklaren i.p.v. onderdelen
o Nadruk op onbewuste behoeften, verlangens, herinneringen en conflicten
(trauma’s kindertijd, problemen verdringen)
Hoorcollege 1, wat is psychologie? Verschillende perspectieven
Wat is psychologie?
Onze huidige visie op de psychologie komt voort uit eeuwen van visie op ons ‘denken en zijn’. ‘De
menselijke geest is een mysterie die niet in twijfel getrokken mag worden.’
In de middeleeuwen hadden mensen volgens het Rooms-katholieke geloof een goddelijke ziel.
Je mag God niet in twijfel trekken. Als de mens een goddelijke ziel bezit, mag je deze bewegingen
ook niet onderzoeken en waarnemen. In de middeleeuwen stond psychologisch onderzoek dan
ook stil.
René Descartes (17e eeuw):
- Het belang van systematische twijfel om achter de waarheid te komen
Wat is de waarheid? Hoe kan ik iets zeker weten? Systematisch twijfelen zorgt ervoor dat je
uiteindelijk achter de waarheid komt.
- Reflexmatig gedrag kan plaatsvinden zonder invloed van de goddelijke ziel (en kan dus
wetenschappelijk onderzocht worden)
Ook dacht hij na over de aard van de mens. Hij dacht na en het denken gebeurde volgens hem in
de geest. Hij wist ook dat hij een lichaam van vlees en bloed was. De mens was dus een
combinatie van denken en lichaam. In de tijd van de Rooms-katholieke kerk was dit denken
gevaarlijk. Hij dacht namelijk na over het menselijk bewustzijn.
Hij was het eens met de goddelijke ziel van de mens, maar daarnaast heeft de mens ook een
dierlijke ziel. In de dierlijke ziel zitten reflexen. Dieren hadden deze reflexen namelijk ook, maar
ze hadden geen menselijke/goddelijke ziel. Dat maakte dat hij wel vond dat hij onderzoek mocht
doen.
- Twee nog altijd actuele thema’s: dualisme (scheiding tussen lichaam en geest) + nature
vs nurture
John Locke (17e eeuw):
- Ieder mens wordt geboren als een blanco blad (tabula rasa)
- Drie principes die nog steeds actueel zijn:
o Leren door middel van associatie → klassieke conditionering
Leren doordat twee dingen met elkaar samen gaan en geassocieerd raken. Voorbeeld: kind leest
’s avonds in het donker een boek over monsters. Er ontstaat een associatie tussen donker en
monsters, waardoor een angst voor het donker ontstaat.
o Leren door middel van straffen en belonen → operante conditionering
o Leren door imiteren → modeling/sociaal leren
Nature of nurture?
- Immanuel Kant: Belang van aangeboren eigenschappen om ervaringen zinvol te kunnen
interpreteren (oorzaak-gevolg, tijd en grootte) + objectieve vs subjectieve wereld
,De aangeboren eigenschappen die we bezitten volgens Kant zijn: denken in oorzaak-gevolg,
denken in tijd en grootte. Deze zijn belangrijk om de wereld te interpreteren en tot leren te
komen.
De objectieve wereld kennen we niet als mens. Alles komt binnen via de hersenen waardoor we
gelijk met onze zintuigen een interpretatie doen.
- Hermann von Helmholtz: Bril-experiment effect van ervaring op waarneming
Bril op bij mensen waardoor de waarneming veranderde. Het hele visuele beeld werd een per
graden verplaatst naar links/rechts. Wat er gebeurde bij de proefpersonen was: in het begin is
het moeilijk om te bewegen in de wereld. Na verloop van tijd wenden ze aan de bril en leek het
bewegen wel normaal. Wanneer ze later de bril afzetten, moesten ze opnieuw wennen aan de
veranderde waarneming.
Dit onderzoek is belangrijk, omdat onze ervaringen onze waarneming beïnvloeden.
- Gustav Theordor Fechner: Waarnemen van verschillen (absoluut vs relatief),
psychologische fenomenen kunnen objectief gemeten en beschreven worden
Hoe nemen wij verschillen tussen dingen waar? De relatieve verschillen bleken belangrijker te
zijn.
Grondleggers van de moderne psychologie:
- Wilhelm Wundt (student van Helmholtz)
o Kosten mentale processen tijd?
o 1879: eerste psychologisch laboratorium ter wereld
Hij ontwikkelde een gedachtemeter. Zijn conclusie was dat het tijd kosten om dingen te
waarnemen en te bedenken.
- William James
o Principles of psychology (1890): beschrijving van belangrijke onderwerpen in de
psychologie in het kader van het dagelijks leven
Psychologie was relevant voor de praktijk (toegepaste psychologie).
Wat is psychologie?
- Wetenschap die zich richt op het beschrijven,
verklaren en voorspellen van gedrag, gedachten en
emoties van mensen → gedrag van kinderen en
opvoeders verklaren en op basis van deze
verklaringen interventies ontwikkelen
- In 1879 officieel erkend als wetenschap
,Onderzoek en de empirische cyclus:
- De psychologie is een empirische wetenschap (waarnemen), waarbinnen
veronderstellingen (hypothesen)
worden getoetst op hun
waarheidsgehalte en daarmee
kennis wordt verkregen
Voorbeeld van empirische cyclus →
Verschillende soorten onderzoek:
- Beschrijvend onderzoek
o Situatie/fenomeen beter in kaart brengen
- Vergelijkend onderzoek
o Focus op de vraag of er verschillen bestaan tussen specifieke groepen
- Verklarend onderzoek
o Zoeken naar verklaringen voor eventuele verschillen
- Evaluerend onderzoek
o Focus op de vraag of interventies echt werken
o Groot effect als 25% van de cliënten baat heeft bij de interventie
o Wisselwerking van praktijk en onderzoek
Onderzoeksmethoden:
- Correlationeel onderzoek
o Het verband (samenhang) tussen twee zaken in kaart brengen
o Nadeel: oorzaak en gevolg is onduidelijk
- Experimenteel onderzoek
o Onderzoeker manipuleert zaken en meet het effect
o Voordeel: conclusies mogelijk over oorzaak en gevolg
o Nadeel: soms praktische of ethische bezwaren
- Kwalitatief onderzoek
o Focus op individuele ervaringen in plaats van gemiddelden
Zes perspectieven:
1. Biologisch perspectief
Gedrag: samenspel van genen, de hersenen, het zenuwstelsel en hormoonstelsel
Twee varianten: neurowetenschap (werking van hersenen), evolutionaire psychologie
(omgevingsinvloeden en natuurlijke selectie)
2. Cognitief perspectief
Startpunt van de moderne psychologie (Wundt, 1879)
Ontdekking van periodiek systeem in scheikunde: alle elementen
Wundt: ook soortgelijk systeem voor de geest: opdelen in elementen?
, Zintuigelijke waarnemingen en introspectie
Vroege stromingen:
- Structuralisme (Wundt, Bradfort Titchener):
o Dmv introspectie (naar binnen kijken)ontdekken van de structuur (elementen)
van bewustzijn
▪ Innerlijke ervaringen van professionals bevragen
- Gestaltpsychologie:
o Bewustzijn is meer dan de som der delen (perceptuele gehelen)
- Functionalisme (James):
o Adaptieve nut en functie van psychische processen
o Verklaring voor hoe mensen zich aanpassen aan de werkelijke wereld
o Kritiek: té subjectief
Gedrag: resultaat van iemands unieke patroon van waarnemingen en interpretaties van
ervaringen
- Basis gevormd door structuralisme, functionalisme en Gestalt: allen legden nadruk op
cognitie (mentale processen zoals waarneming, interpretaties, herinneringen)
3. Behavioristische perspectief
Gedrag: komt voort uit prikkel van de omgeving (waarneembaar gedrag)
- Bron onze handelingen gevolg van stimuli uit de omgeving ipv innerlijke mentale
processen
- Uitsluitend direct waarneembaar gedrag (behaviour) bestuderen
- Aandacht voor de manier waarop ons handelen wordt gevormd door de consequenties
ervan. Voorbeeld: gaat een kind eerder dankjewel zeggen (handeling) als het wordt
geprezen (consequenties)?
- Toepassing: conditionering (Pavlov, Watson, Skinner)
4. Whole Person perspectief
Drie stromingen:
- Psychodynamische psychologie
Arts Sigmund Freud
o Gehele persoon verklaren i.p.v. onderdelen
o Nadruk op onbewuste behoeften, verlangens, herinneringen en conflicten
(trauma’s kindertijd, problemen verdringen)
