H1. Inleiding tot het Nederlandse recht
Een inleiding tot het Nederlandse recht
De wet maakt onderscheid tussen natuurlijke personen (mensen) en
rechtspersonen (bv. staat, provincie, gemeente, kerkgenootschap, BV, NV
en coöperatie). De rechtspersoon wordt altijd vertegenwoordigd door een
natuurlijk persoon in het rechtsverkeer.
In Nederland kunnen we het recht halen uit:
- Gewoontes
- Wetten en wetboeken
- Jurisprudentie
- Internationale verdragen
Gewoontes
Het ongeschreven recht: het gewoonterecht. Een gebruikt behoort hiertoe
zodra binnen een bepaalde kring personen in een bepaalde situatie de
overtuiging leeft dat een ongeschreven regel moet worden toegepast,
zoals de verlaagde pensioenleeftijd van KLM-piloten (vastgelegd in hun
cao).
Wetten en wetboeken
Codificatie = regels vastleggen in wetten en wetboeken, voordeel:
iedereen kan kennisnemen. Een wet geeft de rechtsregels over een
specifiek onderwerp, terwijl in een wetboek de rechtsregels voor een
rechtsterrein staan, zoals het Burgerlijk Wetboek (o.a. arbeidsrecht in boek
7) en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsverordening (regels voor het
voeren van juridische procedures, zoals procedures tussen werkgever en
werknemer).
Jurisprudentie
De verzameling van uitspraken door rechters, die in zijn uitspraak uitlegt
hoe bepaalde rechtsregels moeten worden toegepast in een bepaalde
situatie. Uitspraken kunnen tot gevolg hebben dat collega-rechters deze
uitspraak overnemen in de toekomst (de wet kan op verschillende
manieren worden uitgelegd).
Internationale verdragen
Afspraken tussen 2 of meer landen, ook wel een traktaat, conventie of
handvest genoemd. Voorbeelden: het EEG-verdrag, het verdrag van
Maastricht en het associatieverdrag tussen Nederland en Turkije. Bij
sommige verdragen moeten ook inwoners van landen zich houden aan de
afspraken, zoals die in de EU-richtlijnen. Een voorbeeld: volgens de
Detacheringsrichtlijn hebben gedetacheerden (een detacheringsbureau
leent een werknemer uit aan een bedrijf waar de gedetacheerde ook niet
,op de loonlijst komt) vanaf dag 1 recht op dezelfde beloningen als gewone
werknemers in dezelfde functie en hetzelfde bedrijf.
Indeling van het recht
Het recht is ook in te delen in:
- Publiekrecht en privaatrecht
- Dwingend recht en aanvullend recht
- Materieel recht en formeel recht
Publiekrecht en privaatrecht
Privaatrecht = recht tussen burgers onderling. Hiertoe behoren burgers,
ondernemingen en overheidsinstanties die niet optreden als overheid
(bijvoorbeeld bij het aanschaffen van spullen bij een leverancier).
Voorbeelden: arbeidsovereenkomst, ondernemingsraad en
koopovereenkomst.
Publiekrecht = recht tussen overheid en burgers, maar ook tussen
overheden onderling. Voorbeelden: belastingwetten, sociale
verzekeringswetten en strafrecht.
Dwingend recht en aanvullend recht
Onderscheid in het privaatrecht. Dwingend recht mag niet van worden
afgeweken, het doel is de zwakkeren (in het geval van arbeidsrecht de
werknemer) te beschermen. Een afspraak in strijd met een dwingende wet
is nietig (nooit bestaan) en hoeft dus niet worden nagekomen. Een
voorbeeld: ten minste het betalen van het minimumloon (betere regeling
is dus wel toegestaan). Er bestaan verschillende vormen:
- Het driekwart-dwingend recht. Afwijkingen alleen toegestaan via een
cao. Voorbeeld: proeftijd van 2 maanden bij arbeidsovereenkomst
korter dan 2 jaar, terwijl dit in het driekwart-dwingend recht
maximaal 1 maand is.
- Het semi-dwingend recht. Alleen afwijken als dit schriftelijk gebeurt.
Voorbeeld: lengte van de proeftijd kan anders worden afgesproken in
de schriftelijke arbeidsovereenkomst.
- Het vijfachtste-dwingend recht. Afwijkingen kan via cao of bij
ontbreken cao door middel van een schriftelijke overeenkomst met
de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging.
Voorbeelden komen vaak uit o.a. de Arbeidstijdenwet.
Aanvullend recht mogen partijen van afwijken. Het aanvullend recht geldt
alleen als de partijen geen afspraken hebben gemaakt. Komt niet veel
voor in arbeidsrecht.
Materieel recht en formeel recht
Materieel recht = rechtsregels waaraan iedereen zich moet houden.
Formeel recht = rechtsregels over de manier waarop procedures gevolgd
moeten worden, het procesrecht.
,Regels in het recht
Conflict oplossen: eerst in onderling overleg of daarna met een advocaat =
oplossen via een schikking. Vaak doen beide partijen water bij de wijn en
zo wordt een rechtszaak voorkomen (goedkoper en sneller).
Rechterlijke macht: rechters (zittende magistratuur) en officier van justitie
(staande magistratuur). Officier van justitie is vertegenwoordiger van OM
(vervolgt personen die een strafbaar feit hebben gepleegd). Griffier
verzorgt administratieve taken en een advocaat vertegenwoordigt een
partij bij het procederen.
Rechtszaak starten -> welk rechtscollege behandelt deze?
- Absolute competentie = geeft aan welke rechterlijke instantie
bevoegd is de uitspraak te doen. Mocht later blijken dat dit een
andere instantie is dan waarmee is gestart, wordt de zaak
overgedragen.
- Relatieve competentie = in welk geografisch gebied de recht
bevoegd is uitspraak te doen. In Nederland is elke gemeente
ingedeeld in een rechtsgebied (arrondissement), die weer bestaat uit
verschillende kantons.
Een procedure bij de rechter start met een dagvaarding (geschil met
tegenpartij waarbij iets wordt gevorderd, zoals een geldvordering) of
verzoekschrift (vraagt om beslissing, zoals bij een echtscheiding of
ontbinding van de arbeidsovereenkomst), afhankelijk van de soort
procedure.
Procedure verzoekschrift: verzoeker -> rechter -> verweerder (reactie).
Procedure dagvaarding: eiser -> deurwaarder -> gedaagde (uitgenodigd te
reageren op bepaalde datum bij de rechter). Betekenen dagvaarding =
deurwaarder bezorgt dagvaarding bij gedaagde.
Bij civiele zaken (privaatrecht) is de rechter lijdelijk: hij doet uitspraak op
basis van wat partijen stellen, de rechter gaat niet zelf op onderzoek uit.
Er zijn 3 rechtscolleges die oordelen in het privaatrecht:
- De rechtbank
- Het gerechtshof
- De Hoge Raad
De rechtbank
De kanonrechter (alleensprekend), behorend tot de rechtbank, spreekt
recht in de volgende gevallen: strafzaken en civiele zaken (tot 25.000 euro
en alles m.b.t. arbeidszaken, consumenten(koop) en huurzaken, waarbij
het bedrag van de vordering niet uitmaakt en ook boven de 25.000 kan
liggen) = aardvordering -> aard van de zaak bepaalt dat de kantonrechter
bevoegd is). Procederen bij de kantonrechter met advocaat is niet
, verplicht, maar wel handig. De uitspraak van de kantonrechter is een
vonnis (bij dagvaarding) of beschikking (bij verzoekschrift). Hetzelfde geldt
bij de rechtbank.
Verder behandelt de rechtbank:
- Strafzaken: grote overtredingen en misdrijven.
- Civiele zaken: alle vorderingen van 25.000 euro en hoger en alle
zaken die in 1e instantie niet naar de kantonrechter moeten.
- Bestuursrechtelijke zaken: ambtenarenzaken,
socialezekerheidszaken en geschillen met bestuursorganen.
De rechtbank kent ook een meervoudige kamer (drie rechters). In civiele
zaken hebben partijen verplichte procesvertegenwoordiging (advocaat
inschakelen).
Mensen met een laag inkomen kunnen bij de Raad van Rechtsbijstand een
toevoeging aanvragen, afhankelijk van inkomen, een deel van de kosten
voor rechtsbijstand worden betaald door de overheid. Mensen hebben wel
een eigen bijdrage.
Het gerechtshof
Houdt meervoudige zittingen, dus met drie rechters (de raadsheren).
Behandelt zaken in hoger beroep (of in appel) van de kantonrechter en
rechtbank, waarbij de zaak nogmaals inhoudelijk volledig wordt
behandeld. Partijen hebben verplichte procesvertegenwoordiging. De
uitspraak heet een arrest (dagvaarding) of beschikking (verzoekschrift).
De Hoge Raad
Drie of vijf raadsheren die alleen zaken behandelen waarin de rechtsvraag
centraal staat of de vraag of de rechtsregels goed zijn toegepast/de wet
goed is uitgelegd (niet meer inhoudelijk). Laatste instantie -> in cassatie
gaan. Doen alleen eventueel navraag bij Hof van Justitie van de EU.
Uitspraken zijn erg belangrijk voor jurisprudentie. Advocaat (specialisatie
cassatiezaken) verplicht.
Hoger beroep moet binnen 3 maanden na vonnis of beschikking. In het
geval van hoger beroep wordt de uitspraak tijdelijk geschorst, tenzij de
uitspraak vermeldt dat de uitspraak wel direct mag worden uitgevoerd
(uitvoerbaar bij voorraad). Hetzelfde geldt bij het in cassatie gaan.
Verstek = gedaagde partij verschijnt niet bij de rechtszaak. In de regel
wordt de eisende partij in het gelijk gesteld, tenzij direct duidelijk is dat de
vordering ongegrond is. De gedaagde kan binnen 4 weken in verzet gaan
en de zaak begint opnieuw.
Vonnis waarbij tegenpartij wel is verschenen, is een uitspraak op
tegenspraak.
Een inleiding tot het Nederlandse recht
De wet maakt onderscheid tussen natuurlijke personen (mensen) en
rechtspersonen (bv. staat, provincie, gemeente, kerkgenootschap, BV, NV
en coöperatie). De rechtspersoon wordt altijd vertegenwoordigd door een
natuurlijk persoon in het rechtsverkeer.
In Nederland kunnen we het recht halen uit:
- Gewoontes
- Wetten en wetboeken
- Jurisprudentie
- Internationale verdragen
Gewoontes
Het ongeschreven recht: het gewoonterecht. Een gebruikt behoort hiertoe
zodra binnen een bepaalde kring personen in een bepaalde situatie de
overtuiging leeft dat een ongeschreven regel moet worden toegepast,
zoals de verlaagde pensioenleeftijd van KLM-piloten (vastgelegd in hun
cao).
Wetten en wetboeken
Codificatie = regels vastleggen in wetten en wetboeken, voordeel:
iedereen kan kennisnemen. Een wet geeft de rechtsregels over een
specifiek onderwerp, terwijl in een wetboek de rechtsregels voor een
rechtsterrein staan, zoals het Burgerlijk Wetboek (o.a. arbeidsrecht in boek
7) en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsverordening (regels voor het
voeren van juridische procedures, zoals procedures tussen werkgever en
werknemer).
Jurisprudentie
De verzameling van uitspraken door rechters, die in zijn uitspraak uitlegt
hoe bepaalde rechtsregels moeten worden toegepast in een bepaalde
situatie. Uitspraken kunnen tot gevolg hebben dat collega-rechters deze
uitspraak overnemen in de toekomst (de wet kan op verschillende
manieren worden uitgelegd).
Internationale verdragen
Afspraken tussen 2 of meer landen, ook wel een traktaat, conventie of
handvest genoemd. Voorbeelden: het EEG-verdrag, het verdrag van
Maastricht en het associatieverdrag tussen Nederland en Turkije. Bij
sommige verdragen moeten ook inwoners van landen zich houden aan de
afspraken, zoals die in de EU-richtlijnen. Een voorbeeld: volgens de
Detacheringsrichtlijn hebben gedetacheerden (een detacheringsbureau
leent een werknemer uit aan een bedrijf waar de gedetacheerde ook niet
,op de loonlijst komt) vanaf dag 1 recht op dezelfde beloningen als gewone
werknemers in dezelfde functie en hetzelfde bedrijf.
Indeling van het recht
Het recht is ook in te delen in:
- Publiekrecht en privaatrecht
- Dwingend recht en aanvullend recht
- Materieel recht en formeel recht
Publiekrecht en privaatrecht
Privaatrecht = recht tussen burgers onderling. Hiertoe behoren burgers,
ondernemingen en overheidsinstanties die niet optreden als overheid
(bijvoorbeeld bij het aanschaffen van spullen bij een leverancier).
Voorbeelden: arbeidsovereenkomst, ondernemingsraad en
koopovereenkomst.
Publiekrecht = recht tussen overheid en burgers, maar ook tussen
overheden onderling. Voorbeelden: belastingwetten, sociale
verzekeringswetten en strafrecht.
Dwingend recht en aanvullend recht
Onderscheid in het privaatrecht. Dwingend recht mag niet van worden
afgeweken, het doel is de zwakkeren (in het geval van arbeidsrecht de
werknemer) te beschermen. Een afspraak in strijd met een dwingende wet
is nietig (nooit bestaan) en hoeft dus niet worden nagekomen. Een
voorbeeld: ten minste het betalen van het minimumloon (betere regeling
is dus wel toegestaan). Er bestaan verschillende vormen:
- Het driekwart-dwingend recht. Afwijkingen alleen toegestaan via een
cao. Voorbeeld: proeftijd van 2 maanden bij arbeidsovereenkomst
korter dan 2 jaar, terwijl dit in het driekwart-dwingend recht
maximaal 1 maand is.
- Het semi-dwingend recht. Alleen afwijken als dit schriftelijk gebeurt.
Voorbeeld: lengte van de proeftijd kan anders worden afgesproken in
de schriftelijke arbeidsovereenkomst.
- Het vijfachtste-dwingend recht. Afwijkingen kan via cao of bij
ontbreken cao door middel van een schriftelijke overeenkomst met
de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging.
Voorbeelden komen vaak uit o.a. de Arbeidstijdenwet.
Aanvullend recht mogen partijen van afwijken. Het aanvullend recht geldt
alleen als de partijen geen afspraken hebben gemaakt. Komt niet veel
voor in arbeidsrecht.
Materieel recht en formeel recht
Materieel recht = rechtsregels waaraan iedereen zich moet houden.
Formeel recht = rechtsregels over de manier waarop procedures gevolgd
moeten worden, het procesrecht.
,Regels in het recht
Conflict oplossen: eerst in onderling overleg of daarna met een advocaat =
oplossen via een schikking. Vaak doen beide partijen water bij de wijn en
zo wordt een rechtszaak voorkomen (goedkoper en sneller).
Rechterlijke macht: rechters (zittende magistratuur) en officier van justitie
(staande magistratuur). Officier van justitie is vertegenwoordiger van OM
(vervolgt personen die een strafbaar feit hebben gepleegd). Griffier
verzorgt administratieve taken en een advocaat vertegenwoordigt een
partij bij het procederen.
Rechtszaak starten -> welk rechtscollege behandelt deze?
- Absolute competentie = geeft aan welke rechterlijke instantie
bevoegd is de uitspraak te doen. Mocht later blijken dat dit een
andere instantie is dan waarmee is gestart, wordt de zaak
overgedragen.
- Relatieve competentie = in welk geografisch gebied de recht
bevoegd is uitspraak te doen. In Nederland is elke gemeente
ingedeeld in een rechtsgebied (arrondissement), die weer bestaat uit
verschillende kantons.
Een procedure bij de rechter start met een dagvaarding (geschil met
tegenpartij waarbij iets wordt gevorderd, zoals een geldvordering) of
verzoekschrift (vraagt om beslissing, zoals bij een echtscheiding of
ontbinding van de arbeidsovereenkomst), afhankelijk van de soort
procedure.
Procedure verzoekschrift: verzoeker -> rechter -> verweerder (reactie).
Procedure dagvaarding: eiser -> deurwaarder -> gedaagde (uitgenodigd te
reageren op bepaalde datum bij de rechter). Betekenen dagvaarding =
deurwaarder bezorgt dagvaarding bij gedaagde.
Bij civiele zaken (privaatrecht) is de rechter lijdelijk: hij doet uitspraak op
basis van wat partijen stellen, de rechter gaat niet zelf op onderzoek uit.
Er zijn 3 rechtscolleges die oordelen in het privaatrecht:
- De rechtbank
- Het gerechtshof
- De Hoge Raad
De rechtbank
De kanonrechter (alleensprekend), behorend tot de rechtbank, spreekt
recht in de volgende gevallen: strafzaken en civiele zaken (tot 25.000 euro
en alles m.b.t. arbeidszaken, consumenten(koop) en huurzaken, waarbij
het bedrag van de vordering niet uitmaakt en ook boven de 25.000 kan
liggen) = aardvordering -> aard van de zaak bepaalt dat de kantonrechter
bevoegd is). Procederen bij de kantonrechter met advocaat is niet
, verplicht, maar wel handig. De uitspraak van de kantonrechter is een
vonnis (bij dagvaarding) of beschikking (bij verzoekschrift). Hetzelfde geldt
bij de rechtbank.
Verder behandelt de rechtbank:
- Strafzaken: grote overtredingen en misdrijven.
- Civiele zaken: alle vorderingen van 25.000 euro en hoger en alle
zaken die in 1e instantie niet naar de kantonrechter moeten.
- Bestuursrechtelijke zaken: ambtenarenzaken,
socialezekerheidszaken en geschillen met bestuursorganen.
De rechtbank kent ook een meervoudige kamer (drie rechters). In civiele
zaken hebben partijen verplichte procesvertegenwoordiging (advocaat
inschakelen).
Mensen met een laag inkomen kunnen bij de Raad van Rechtsbijstand een
toevoeging aanvragen, afhankelijk van inkomen, een deel van de kosten
voor rechtsbijstand worden betaald door de overheid. Mensen hebben wel
een eigen bijdrage.
Het gerechtshof
Houdt meervoudige zittingen, dus met drie rechters (de raadsheren).
Behandelt zaken in hoger beroep (of in appel) van de kantonrechter en
rechtbank, waarbij de zaak nogmaals inhoudelijk volledig wordt
behandeld. Partijen hebben verplichte procesvertegenwoordiging. De
uitspraak heet een arrest (dagvaarding) of beschikking (verzoekschrift).
De Hoge Raad
Drie of vijf raadsheren die alleen zaken behandelen waarin de rechtsvraag
centraal staat of de vraag of de rechtsregels goed zijn toegepast/de wet
goed is uitgelegd (niet meer inhoudelijk). Laatste instantie -> in cassatie
gaan. Doen alleen eventueel navraag bij Hof van Justitie van de EU.
Uitspraken zijn erg belangrijk voor jurisprudentie. Advocaat (specialisatie
cassatiezaken) verplicht.
Hoger beroep moet binnen 3 maanden na vonnis of beschikking. In het
geval van hoger beroep wordt de uitspraak tijdelijk geschorst, tenzij de
uitspraak vermeldt dat de uitspraak wel direct mag worden uitgevoerd
(uitvoerbaar bij voorraad). Hetzelfde geldt bij het in cassatie gaan.
Verstek = gedaagde partij verschijnt niet bij de rechtszaak. In de regel
wordt de eisende partij in het gelijk gesteld, tenzij direct duidelijk is dat de
vordering ongegrond is. De gedaagde kan binnen 4 weken in verzet gaan
en de zaak begint opnieuw.
Vonnis waarbij tegenpartij wel is verschenen, is een uitspraak op
tegenspraak.
