Filosofie van besturen en organiseren
College 1
Wat is moderniteit:
Moderniteit kent verschillende onderdelen/assen - pa
- Gemeenschappelijk kenmerk - rode draad: modernisering als een project
van bevrijding
- Paradoxale of soms zelfs ronduit tegenstrijdige beweging.
- Centrale rol Verlichting (eind 17e eeuw tm begin 19e eeuw).
Centrale rol verlichting:
Periode in Westerse cultuurgeschiedenis
- 17e & 18e eeuw:
Nederland (begin) /Engeland/Frankrijk/Duitsland (eind)
- Kritiek op traditionele instituties: kerk en staat
- Bevrijding in verschillende opzichten, 5 kernmotieven:
1. De opkomst van het autonome individu
2. De rationalisering van het wereldbeeld
3. De opkomst van de moderne techniek als iets wat ons bevrijdt
4. De organisatie van het maatschappelijk leven in burgerlijke instituties
en de rechtsstaat
5. Het proces van economisering/ in het bijzonder de liberaal
kapitalistische vorm daarvan
Het autonome individu:
- Grote rol bij de ontwikkeling van het autonome individu van het
protestantisme:
- Men keert zich tegen de pracht en praal van de kerk. Tegen de
menselijke invulling van het goddelijke woord. Een aanval op de
tradities (beeldenstorm). Men rechtvaardigt deze acties door terug
te grijpen op de bijbel.
- In de rooms-katholieke kerk werd de band tussen burger en god
bemiddeld. In tijd van protestantisme niet meer. Daardoor opkomst
godsdienstvrijheid en gewetensvrijheid.
- Godsdienstvrijheid/Gewetensvrijheid – Unie van Utrecht: 1579. Het
individu komt als enkeling tegenover god te staan en niet via de
kerkelijke macht en priester. Biecht verdwijnt. Belang van het
individuele geweten leidt ertoe dat men vindt dat de staat niet mag
bepalen wat jij gelooft of niet. Wordt vastgelegd bij de Unie van
Utrecht.
- 17e eeuw – Descartes en Spinoza in de Nederlanden. Spinoza maakt
zich hard voor vrijheid en keert zich tegen bijgeloof. Descartes
bepleit een nieuw mensbegrip. De mens wordt begrepen als subject.
- Descartes stelt mens als subject: Niet de stoel is blauw, maar mijn
voorstelling van de stoel. Mens is altijd het onderliggende.
Subjectief. Waargenomen met jouw zintuigen.
Hij ontwikkelt een methode voor het zoeken naar de absoluut zekere
bron van kennis. Dit vindt hij niet in het geloof. Rationaliteit moet het
, gaan doen. Methodisch twijfelen. Alles wat vatbaar is voor twijfel kan
geen zekerheid bieden.
Cogito ergo sum (ik denk dus ik ben). In al het getwijfel is het enige
gegeven dat ik besta.
- Mens is een denkend mechanisme. Bij geloof wordt er veel
gesproken over een ziel. Dat is hier weg.
- Werkelijkheid hangt mechanisch samen
- John Locke – liberalisme: grondrechten: life, liberty and property.
- Heldere eigendomsrechten & Inperking macht adel/kroon. Arbeid
moet de bron zijn van vermogensverwerving en niet adel.
Kant: grondlegger van mensenrechten:
- De kritische filosofie van Kant: wijst ons op begrenzing van de
natuurwetenschap
- Ander idee dan decartes: Idee dat mens een complex mechanisme is
en alles komt door opvoeding en jouw blauwdruk, ontken je vrijheid
en ontduik je het zelf verantwoordelijkheid nemen. Je spreekt de
rechtstaat tegen met mensen aanspreken op eigen
verantwoordelijkheid, straffen en veroordelen. Als mensen geen
eigen wil hebben, kan dit niet
- De wereld van verschijnselen (natuur) versus het ding op zich (Ding
an sich)
- Wat wij kennen en kunnen kennen is slechts de wereld als
verschijning. Dat is niet de wereld op zich. Menselijke kenvermogen
doet dingen op een bepaalde manier verschijnen. Ons kenvermogen
is eindig. We hebben geen goddelijke kennis.
- De mogelijkheid van menselijke vrijheid
- De vrije persoon als doel op zich. Is er een doel wat niet relatief is?
Niet afhankelijk van menselijke willenkeur. Onvoorwaardelijk doel
mens als vrij persoon. Persoon is de voorwaarde voor welke
doelstelling dan ook.
- De waardigheid van de mens als autonoom wezen
- De autonomie houdt niet in dat je kan doen wat je wil. Persoon die
betrokken is in ons handelen moet je beschouwen als een
doelstelling op zich.
- Niet luisteren naar de neigingen die een mens heeft, zichzelf de wet
opleggen: de zedenwet!! Als je jezelf acht, zoek je geen
verontschuldiging. Eigen verantwoordelijkheid pakken. Anderzijds
dus ook iemand zo behandelen.
- Achting/plicht… Geen vrijheid/blijheid!!
Existentialisme en de bevrijding van de burgercultuur:
- Nogmaals protestantisme: Kiergegaard en de herontdekking van de
enkeling
- Doorwerking in de 20e eeuw: Jaspers, Heidegger, Sartre en De
Beauvoir
- De culturele revolutie van de jaren zestig
– Kritiek op de nationalistische burgercultuur en burgerlijke
instituties als huwelijk, kerk, gezin. Nationalisme heeft na de
, oorlogen alleen maar dood en verderf gezaaid. Kritiek op de
brave burger door oa Marx. Aanval op staat en kerk.
– Ideaal van authenticiteit waarbij het individu moet gaan
luisteren naar zijn eigen gevoelens. ‘Als je maar jezelf bent.’
Daardoor doorslaan van de subjectiviteit: dat bepaal ik zelf wel, centrale
rol van de zogenaamd ‘eigen mening, eigen gevoel, eigen wil, eigen zin…’
Eigen mening wordt dominant.
Bevrijding & rationalisering
- Verlichting en de rationalisering van het wereldbeeld. Rationeel en
wetmatig denken.
- Overgang geocentrisch wereldbeeld naar heliocentrisch (zon als
middelpunt) wereldbeeld.
- Aanval op geloof (bijgeloof) en de opkomst van een nieuwe
natuurkunde: Principia Mathematica. Filosofie van de natuur volgens
de principes van de wiskunde.
- Grote rol Descartes: de wereld als res extensa
- Opkomst van de empiristen. Meten is weten,
- Experimentele natuurwetenschap: neutralisering van de natuur &
berekenbaar en beheersbaar maken ervan.
Moderne techniek
- Iets wat de mensen gaat bevrijden van zijn natuurlijke
gebondenheid.
- Francis Bacon: gehoorzamen en onderwerpen van de natuur. Natuur
moet ons gaan gehoorzamen. Met als doel: verbetering
leefomstandigheden mensen. Techniek als emancipatie.
- Andere visie door Spengler: Faustische mens
- Strevend en willend Ik in de oneindig lege ruimte. De ruimte wordt
ervaren als grenzeloos.
• Vikingen: maken grote tochten. Grote tochten in de oneindige
ruimte. Daar naartoe gaan waar nog geen enkele mens is
geweest.
• Gothiek
- Volgens Sprengler is de techniek niet alleen onze bevrijding maar
ook ons noodlot. Die techniek stelt ons in staat om de eindeloze
ruimte te doorkuizen.
- Moderne techniek in samenspel met economie: Faustische mens ten
tijde van de civilisatie.
- Hoe het fout kan gaan zie je in het boek van Mary Shelley:
Frankenstein – Prometheus.
Rechtsstaat voor iedereen
- Vrijheid en gelijkheid voor alle burgers
- De hervorming van alle instituties: gezin, kerk, adel, gildes e.d.
- Niet alleen maar vrijheid maar ook verplichtingen. Je moet je kind
bijv. naar school sturen.
College 1
Wat is moderniteit:
Moderniteit kent verschillende onderdelen/assen - pa
- Gemeenschappelijk kenmerk - rode draad: modernisering als een project
van bevrijding
- Paradoxale of soms zelfs ronduit tegenstrijdige beweging.
- Centrale rol Verlichting (eind 17e eeuw tm begin 19e eeuw).
Centrale rol verlichting:
Periode in Westerse cultuurgeschiedenis
- 17e & 18e eeuw:
Nederland (begin) /Engeland/Frankrijk/Duitsland (eind)
- Kritiek op traditionele instituties: kerk en staat
- Bevrijding in verschillende opzichten, 5 kernmotieven:
1. De opkomst van het autonome individu
2. De rationalisering van het wereldbeeld
3. De opkomst van de moderne techniek als iets wat ons bevrijdt
4. De organisatie van het maatschappelijk leven in burgerlijke instituties
en de rechtsstaat
5. Het proces van economisering/ in het bijzonder de liberaal
kapitalistische vorm daarvan
Het autonome individu:
- Grote rol bij de ontwikkeling van het autonome individu van het
protestantisme:
- Men keert zich tegen de pracht en praal van de kerk. Tegen de
menselijke invulling van het goddelijke woord. Een aanval op de
tradities (beeldenstorm). Men rechtvaardigt deze acties door terug
te grijpen op de bijbel.
- In de rooms-katholieke kerk werd de band tussen burger en god
bemiddeld. In tijd van protestantisme niet meer. Daardoor opkomst
godsdienstvrijheid en gewetensvrijheid.
- Godsdienstvrijheid/Gewetensvrijheid – Unie van Utrecht: 1579. Het
individu komt als enkeling tegenover god te staan en niet via de
kerkelijke macht en priester. Biecht verdwijnt. Belang van het
individuele geweten leidt ertoe dat men vindt dat de staat niet mag
bepalen wat jij gelooft of niet. Wordt vastgelegd bij de Unie van
Utrecht.
- 17e eeuw – Descartes en Spinoza in de Nederlanden. Spinoza maakt
zich hard voor vrijheid en keert zich tegen bijgeloof. Descartes
bepleit een nieuw mensbegrip. De mens wordt begrepen als subject.
- Descartes stelt mens als subject: Niet de stoel is blauw, maar mijn
voorstelling van de stoel. Mens is altijd het onderliggende.
Subjectief. Waargenomen met jouw zintuigen.
Hij ontwikkelt een methode voor het zoeken naar de absoluut zekere
bron van kennis. Dit vindt hij niet in het geloof. Rationaliteit moet het
, gaan doen. Methodisch twijfelen. Alles wat vatbaar is voor twijfel kan
geen zekerheid bieden.
Cogito ergo sum (ik denk dus ik ben). In al het getwijfel is het enige
gegeven dat ik besta.
- Mens is een denkend mechanisme. Bij geloof wordt er veel
gesproken over een ziel. Dat is hier weg.
- Werkelijkheid hangt mechanisch samen
- John Locke – liberalisme: grondrechten: life, liberty and property.
- Heldere eigendomsrechten & Inperking macht adel/kroon. Arbeid
moet de bron zijn van vermogensverwerving en niet adel.
Kant: grondlegger van mensenrechten:
- De kritische filosofie van Kant: wijst ons op begrenzing van de
natuurwetenschap
- Ander idee dan decartes: Idee dat mens een complex mechanisme is
en alles komt door opvoeding en jouw blauwdruk, ontken je vrijheid
en ontduik je het zelf verantwoordelijkheid nemen. Je spreekt de
rechtstaat tegen met mensen aanspreken op eigen
verantwoordelijkheid, straffen en veroordelen. Als mensen geen
eigen wil hebben, kan dit niet
- De wereld van verschijnselen (natuur) versus het ding op zich (Ding
an sich)
- Wat wij kennen en kunnen kennen is slechts de wereld als
verschijning. Dat is niet de wereld op zich. Menselijke kenvermogen
doet dingen op een bepaalde manier verschijnen. Ons kenvermogen
is eindig. We hebben geen goddelijke kennis.
- De mogelijkheid van menselijke vrijheid
- De vrije persoon als doel op zich. Is er een doel wat niet relatief is?
Niet afhankelijk van menselijke willenkeur. Onvoorwaardelijk doel
mens als vrij persoon. Persoon is de voorwaarde voor welke
doelstelling dan ook.
- De waardigheid van de mens als autonoom wezen
- De autonomie houdt niet in dat je kan doen wat je wil. Persoon die
betrokken is in ons handelen moet je beschouwen als een
doelstelling op zich.
- Niet luisteren naar de neigingen die een mens heeft, zichzelf de wet
opleggen: de zedenwet!! Als je jezelf acht, zoek je geen
verontschuldiging. Eigen verantwoordelijkheid pakken. Anderzijds
dus ook iemand zo behandelen.
- Achting/plicht… Geen vrijheid/blijheid!!
Existentialisme en de bevrijding van de burgercultuur:
- Nogmaals protestantisme: Kiergegaard en de herontdekking van de
enkeling
- Doorwerking in de 20e eeuw: Jaspers, Heidegger, Sartre en De
Beauvoir
- De culturele revolutie van de jaren zestig
– Kritiek op de nationalistische burgercultuur en burgerlijke
instituties als huwelijk, kerk, gezin. Nationalisme heeft na de
, oorlogen alleen maar dood en verderf gezaaid. Kritiek op de
brave burger door oa Marx. Aanval op staat en kerk.
– Ideaal van authenticiteit waarbij het individu moet gaan
luisteren naar zijn eigen gevoelens. ‘Als je maar jezelf bent.’
Daardoor doorslaan van de subjectiviteit: dat bepaal ik zelf wel, centrale
rol van de zogenaamd ‘eigen mening, eigen gevoel, eigen wil, eigen zin…’
Eigen mening wordt dominant.
Bevrijding & rationalisering
- Verlichting en de rationalisering van het wereldbeeld. Rationeel en
wetmatig denken.
- Overgang geocentrisch wereldbeeld naar heliocentrisch (zon als
middelpunt) wereldbeeld.
- Aanval op geloof (bijgeloof) en de opkomst van een nieuwe
natuurkunde: Principia Mathematica. Filosofie van de natuur volgens
de principes van de wiskunde.
- Grote rol Descartes: de wereld als res extensa
- Opkomst van de empiristen. Meten is weten,
- Experimentele natuurwetenschap: neutralisering van de natuur &
berekenbaar en beheersbaar maken ervan.
Moderne techniek
- Iets wat de mensen gaat bevrijden van zijn natuurlijke
gebondenheid.
- Francis Bacon: gehoorzamen en onderwerpen van de natuur. Natuur
moet ons gaan gehoorzamen. Met als doel: verbetering
leefomstandigheden mensen. Techniek als emancipatie.
- Andere visie door Spengler: Faustische mens
- Strevend en willend Ik in de oneindig lege ruimte. De ruimte wordt
ervaren als grenzeloos.
• Vikingen: maken grote tochten. Grote tochten in de oneindige
ruimte. Daar naartoe gaan waar nog geen enkele mens is
geweest.
• Gothiek
- Volgens Sprengler is de techniek niet alleen onze bevrijding maar
ook ons noodlot. Die techniek stelt ons in staat om de eindeloze
ruimte te doorkuizen.
- Moderne techniek in samenspel met economie: Faustische mens ten
tijde van de civilisatie.
- Hoe het fout kan gaan zie je in het boek van Mary Shelley:
Frankenstein – Prometheus.
Rechtsstaat voor iedereen
- Vrijheid en gelijkheid voor alle burgers
- De hervorming van alle instituties: gezin, kerk, adel, gildes e.d.
- Niet alleen maar vrijheid maar ook verplichtingen. Je moet je kind
bijv. naar school sturen.
