Hoorcollege aantekeningen sociale omgeving en gedrag

Aantekeningen hoorcolleges sociale omgeving en
gedrag
College 1: (H1, H2, H3, H4)
Sociale psychologie: wetenschap die zich richt op het begrijpen van de aard en oorzaken van
menselijk gedrag en cognities in sociale situaties.

Toegepaste sociale psychologie: toepassen van sociaal psychologische constructen, principes,
theorieën, interventietechnieken, methoden en onderzoeksresultaten om sociale problemen te
begrijpen en op te lossen.

Construct; latente individuele eigenschap (je hebt het wel maar ik kan het niet aan de buitenkant aan
je zien)

- Attitude
- Waarde
- Sociale norm
- Prestatiemotivatie (wat motiveert je om zo goed mogelijk te presteren; jezelf verbeteren of
de beste zijn)

Principe; werking van een psychologisch proces;

- Cognitieve dissonantie reductie; verschil tussen attitudes/waarden en je gedrag wat zorgt
voor een vervelend gevoel.
- Groupthink; unanimiteit belangrijk als cohesie groot is. Mensen zijn niet meer kritisch.
- Bystander effect; minder helpen als er veel mensen aanwezig zijn door verminderde
verantwoordelijkheid.
- Voet-in-de-deur techniek; beginnen met een klein verzoek en vervolgens een groter verzoek
doen.

Theorie; geïntegreerde set principes waarmee gedrag
en cognities kunnen worden beschreven, verklaard en
voorspeld.

Theorieën;

Sociale invloed;

- Invloed van sociale omgeving op gedachten,
gevoelens en gedrag
- Voorbeeld; focus theory of normative conduct

Sociale cognitie;

- Hoe we denken over anderen en de wereld
- Voorbeeld; attributietheorie, cognitieve dissonantietheorie, theorie van gepland gedrag,
sociale vergelijkingstheorie

Sociale relaties;

- Hoe gaan we om met anderen, waarom hebben we goede relaties dan wel conflicten met
anderen

, - Voorbeeld; ingroup/outgroup biases, stereotypen, pro-sociaal gedrag,
interdependentietheorie

Verschil fundamentele en toegepaste sociale psychologie;

Fundamenteel;

- Nadruk op ontwikkelen en testen theorieën
- Deductief; van theorie naar probleem, nauwe benadering, uitgaan
van één theorie

Toegepast;

- Nadruk op begrijpen en oplossen van sociale problemen
- Inductief; van probleem naar verklaringen, brede benadering,
meerdere theorieen

Overeenkomsten fundamentele en toegepaste sociale psychologie;

- Ontwikkelen en testen theorieën;
 Fundamentele benadering in toegepast onderzoek
 Toegepast onderzoek leidt tot fundamentele kennis
- Wetenschappelijke methoden
- Beschrijven, voorspellen, causaliteit, verklaren
- Gericht op zelfde oorzaken van cognities en gedrag

Factoren die van invloed zijn op cognities en gedrag;

- Individueel; attitudes, waarden
- Sociaal; opinies en gedrag van anderen
- Situationeel; fysieke omgeving
- Cultureel; gedeelde opvattingen, percepties, normen
- Biologisch; genetische factoren

Kenmerken toegepaste sociale psychologie;

1. Probleemgericht; meerdere theorieën, methoden, interventies
2. Waardeoriëntatie
3. Sociale bruikbaarheid; sterke effecten, lange termijn effecten
4. Generaliseerbaarheid; representatieve steekproef
5. Veld onderzoek
6. Interdisciplinair
7. Opdrachtgever; bijvoorbeeld ministeries, provincies, dierentuin, energiebedrijven. Snel
resultaat hebben. Toegankelijk presenteren van het onderzoek
8. Kosten en baten afweging; massamedia of informatie op maat
9. Politieke haalbaarheid
10. Output; wetenschap versus maatschappij

Voorbeelden van toepassing resultaten onderzoek;

- Problemen oplossen; directe toepassing
- Input voor beleid, maast andere factoren
- Agenda setting
- Onderzoek om besluitvorming uit te stellen

, - Onderzoek om eigen standpunt te ondersteunen
- Manipulatie

Maatschappelijke problemen en sociale psychologie;

- Wat is het probleem
- Welk gedrag veroorzaakt het probleem
- Welke aspecten bepalen dat gedrag (theorie)
- Welke interventies zijn geschikt (gericht op belangrijke determinanten)
- Is interventie effectief (evaluatie; uitkomst en proces)

Interventies;
Toegepaste gedragsanalyse;

- Gevolgen van gedrag motiveren gedrag
 Positieve gevolgen verkrijgen
 Negatieve gevolgen vermijden
- Vooral directe en zekere gevolgen beïnvloeden gedrag
- Gewenst gedrag stimuleren/ongewenst gedrag afremmen door gevolgen van gedrag te
veranderen

Interventie strategieën;

- Antecedente strategieën
 Veranderen van factoren in omgeving voorafgaande aan gedrag
 Sturen gedrag, kondigen mogelijke gevolgen aan
- Consequentie strategieën
 Veranderen van gevolgen van gedrag
 Controleren gedrag
- Three-term contigency
 Antecedent gedrag  consequentie

Antecedente strategieën:

- Voorlichting educatie en training
 Voordelen gewenste gedrag benadrukken
 Nadelen ongewenste gedrag benadrukken
 Training; oefenen en feedback
 Op zichzelf niet erg effectief, vooral niet als gewenst gedrag lastig is
 Effectiever als; informatie op maat, kennistekort belangrijkste barrière, gecombineerd
met andere interventies
- Informatie op maat; waarden
- Prompts
 Mondelinge of schriftelijke boodschappen op plek waar gedrag plaats vindt
 Herinneren
 Vooral effectief als; duidelijk is welk gedrag gewenst is. Gedrag gemakkelijk uitvoerbaar
is, zichtbaar op plek waar gedrag plaats vindt, vriendelijk geformuleerd
- Voorbeeldgedrag
 Goede voorbeeld geven
 Demonstratie
 Effectief als model wordt beloond

,  Geloofwaardig
- Commitment
 Belofte om gedrag te veranderen
 Morele verplichting om belofte na te komen
 Consistent over willen komen (cognitieve dissonantie voorkomen)

Consequentie strategieën;

- Straffen
 Negatieve gevolgen verbinden aan ongewenst gedrag
 Negatieve attitudes en emoties
 Ontwijkgedrag
 Handhaving en pakkans
- Belonen
 Positieve gevolgen verbinden aan gewenst gedrag
 Geld, cadeau, lof, privileges
 Nadelen; duur, effect verdwijnt vaak als beloning verdwijnt, intrinsieke motivatie
zwakker
- Feedback
 Informatie over gedrag en gevolgen daarvan geven
 Gevolgen duidelijker
 Motiveert

Interventies en sociale invloed;

- Compliance techniques; technieken die de kans verhogen dat iemand een verzoek om
gedrag te veranderen opvolgt
 Consistentie
 Consistent over willen komen
 Voet tussen de deur techniek
 Commitment
 Cognitieve dissonantie oproepen (nadelen over nadelen (motivational interviewing))
 Sociaal bewijs
 Informatie over wat anderen verwachten (injunctieve norm) of wat anderen doen
(descriptieve norm)
 Sociale vergelijkingsfeedback; jij in vergelijking met anderen
 Slecht voorbeeld doet slecht volgen
 Autoriteit
 We laten ons gemakkelijker overtuigen door een autoriteit dan door iemand met een
lage status
 Mening van deskundigen als heuristiek (Ellaboration Likelihood Model)
 Aardig vinden
 We doen meer voor mensen die we kennen en aardig vinden
 We vinden mensen die op ons lijken en die ons aanvullen aardig
 Benadruk overeenkomsten
 Block-leader approach (iemand in de gemeenschap lijkt meer op de mensen en de
mensen laten zich zo sneller overtuigen)
 Reciprociteit
 Voor wat hoort wat
 Eerst iets geven (Hare Krishna, loterijticket bij vragenlijst, handdoeken in hotel)