CSI - Statistiek
Samenvatting: Statistiek Q1 t/m Q7
Onderzoek
Soorten onderzoek
Soorten onderzoeken:
• Observationeel onderzoek: onderzoek waarbij een bepaald verschijnsel wordt geobserveerd.
o Dwarsdoorsnedeonderzoek: onderzoek waarbij het determinant (oorzaak) en de gezondheids-
uitkomst op hetzelfde moment worden gemeten, waarbij wordt bekeken of er sprake is van een
onderlinge relatie (correlatie). Oorzaak en gevolg kunnen hierbij niet worden vastgesteld.
o Patiënt-controleonderzoek (prevalentie): onderzoek waarbij een groep met een gezondheidsuit-
komst wordt onderzocht op blootstelling aan risicofactoren/beschermende factoren in het
verleden, wat wordt vergeleken met een controlegroep.
o Cohortonderzoek (incidentie): onderzoek waarbij op de lange termijn wordt bekeken of mensen
die worden blootgesteld aan een risicofactor/beschermende factor naar verloop van tijd een
(verwachte) gezondheidsuitkomst ontwikkelen, wat wordt vergeleken met een controlegroep.
• Experimenteel onderzoek: onderzoek waarbij een situatie wordt beïnvloed om te bekijken wat de
gevolgen zijn. Experimenteel onderzoek wordt altijd uitgevoerd met een controlegroep.
o Randomised controlled trial (gerandomiseerd onderzoek met controlegroep): onderzoek van
cohorten die aselect zijn gekozen, waarbij wordt onderzocht of een bepaald medicijn werkt.
o Retrospectief onderzoek: onderzoek van cohorten die vroeger zijn samengesteld, waarbij wordt
gekeken naar metingen of waarnemingen die al zijn verricht.
o Prospectief onderzoek: onderzoek van cohorten die nu zijn samengesteld, waarbij wordt bekeken
naar de ontwikkelingen vanaf nu.
Medische domeinen
Onderzoek wordt uitgevoerd op het gebied van verschillende medische domeinen:
• Diagnostiek: onderzoek naar de betrouwbaarheid van diagnostische testen voor ziekten;
• Etiologie: onderzoek naar oorzaken van en risicofactor voor ziekten;
• Prognostiek: onderzoek naar de prognose van ziekten;
• Interventie: onderzoek naar de behandeling(en) voor ziekten;
• Volksgezondheid: onderzoek naar de algemene gezondheid binnen een land.
Diagnostisch onderzoek
Bij diagnostisch onderzoek wordt een dwarsdoorsnedeonderzoek gedaan over de betrouwbaarheid van
een diagnostische test. Er wordt getest wat de uitkomsten zijn van de diagnostische test bij mensen met
en zonder de ziekte. Hieronder wordt een algemene tabel weergegeven van de uitkomsten van
diagnostisch onderzoek.
Ziekte
Aanwezig Afwezig
Test Positief a b
Negatief c d
In onderstaande tabel zijn weergegeven welke termen af te leiden zijn uit een diagnostisch onderzoek.
Begrip Toelichting Formule
sensitiviteit De kans dat iemand met de Se = a = het aantal positieve testen onder de zieke mensen
a+c het aantal zieke mensen
ziekte een positieve test krijgt.
specificiteit De kans dat iemand zonder de Sp = d het aantal negatieve testen onder de niet-zieke mensen
=
b+d het aantal niet-zieke mensen
ziekte een negatieve test krijgt.
, prevalentie Het voorkomen van de ziekte a+c het aantal zieke mensen
P= =
a+b+c+d het totaal aantal onderzochte mensen
binnen de totale
studiepopulatie.
positief voor- De kans dat iemand de ziekte a aantal terecht positieven sensitiviteit
PVW = = =
a+b aantal positief geteste mensen 1 - specificiteit
spellende heeft bij een positieve uitslag.
waarde
negatief De kans dat iemand de ziekte NVW = c = aantal terecht negatieven =
specificiteit
c+d aantal negatief geteste mensen 1 - sensitiviteit
voorspellen- niet heeft bij een negatieve
de waarde uitslag.
Diagnostische tests bereiken vrijwel nooit een sensitiviteit en specificiteit van 100 procent. Het is voor een
diagnostische test belangrijk dat zowel de sensitiviteit als specificiteit hoog liggen. Mensen die ziek zijn
moeten een positieve uitslag ontvangen, maar deze uitslag is alleen betrouwbaar als mensen die niet
ziek zijn een negatieve uitslag ontvangen.
Voordelen van dwarsdoorsnedeonderzoek:
• Dwarsdoorsnedeonderzoek is relatief goedkoop;
• Dwarsdoorsnedeonderzoek kan relatief snel en makkelijk worden uitgevoerd.
Nadelen van dwarsdoorsnedeonderzoek:
• Uit dwarsdoorsnedeonderzoek kan geen causaal verband worden afgeleid;
• Dwarsdoorsnedeonderzoek wordt uitgevoerd met twee populaties die zoveel mogelijk met elkaar
moeten overeenkomen en dat is lastig te realiseren.
Etiologisch onderzoek
Patiënt-controleonderzoek
Bij etiologisch onderzoek kan een patiënt-controleonderzoek gedaan worden naar de risicofactoren en
beschermende factoren die kunnen leiden tot een bepaalde gezondheidsuitkomst. Hierbij wordt een
groep met de gezondheidsuitkomst en een groep zonder de gezondheidsuitkomst onderzocht op de
aanwezigheid van risicofactoren en beschermende factoren in het verleden. De uitkomsten van een
patiënt-controleonderzoek worden weergegeven in een odds; deze is hieronder weergegeven.
Ziekte
Present Absent
Aanwezig a b
Mogelijke determinant
Niet aanwezig c d
a zieken met de determinant
Uit een odds kan de odds ratio worden berekend: odds ratio = QR = c
b = zieken zonder de determinant
niet-zieken met de determinant .
d niet-zieken zonder de determinant
Betekenis van de uitkomst van de odds ratio:
• OR > 1: de factor is een risicofactor;
• OR < 1: de factor is een beschermende factor;
• OR = 1: de factor beïnvloedt de kans op het krijgen van de ziekte niet.
Voordelen van patiënt-controleonderzoek:
• Patiënt-controleonderzoek duurt relatief kort;
• Patiënt-controleonderzoek is relatief goedkoop;
• Patiënt-controleonderzoek is geschikt voor het onderzoeken van zeldzame ziektes.
Nadelen van patiënt-controleonderzoek:
• Patiënt-controleonderzoek is niet geschikt voor het onderzoeken van zeldzame risicofactoren of
beschermende factoren;
• Patiënt-controleonderzoek wordt uitgevoerd met twee populaties die zoveel mogelijk met elkaar
moeten overeenkomen en dat is lastig te realiseren;
• Patiënt-controleonderzoek wordt uitgevoerd aan de hand van gegevens uit het verleden, waardoor
de kans op bias - door verkeerd onthouden/rapporteren en missende data - groot is.
Cohortonderzoek
Bij etiologisch onderzoek kan ook een cohortonderzoek gedaan worden. Hierbij worden deelnemers aan
de start van het onderzoek onderzocht op de aan- of afwezigheid van factoren die (mogelijk) invloed
hebben op de kans om een bepaalde gezondheidsuitkomst te ontwikkelen. Het cohort wordt verdeeld
in twee groepen: één groep met en één groep zonder blootstelling aan een mogelijke determinant. Op
de volgende pagina wordt een algemene tabel weergegeven van de uitkomsten van een cohortonder-
zoek.
Samenvatting: Statistiek Q1 t/m Q7
Onderzoek
Soorten onderzoek
Soorten onderzoeken:
• Observationeel onderzoek: onderzoek waarbij een bepaald verschijnsel wordt geobserveerd.
o Dwarsdoorsnedeonderzoek: onderzoek waarbij het determinant (oorzaak) en de gezondheids-
uitkomst op hetzelfde moment worden gemeten, waarbij wordt bekeken of er sprake is van een
onderlinge relatie (correlatie). Oorzaak en gevolg kunnen hierbij niet worden vastgesteld.
o Patiënt-controleonderzoek (prevalentie): onderzoek waarbij een groep met een gezondheidsuit-
komst wordt onderzocht op blootstelling aan risicofactoren/beschermende factoren in het
verleden, wat wordt vergeleken met een controlegroep.
o Cohortonderzoek (incidentie): onderzoek waarbij op de lange termijn wordt bekeken of mensen
die worden blootgesteld aan een risicofactor/beschermende factor naar verloop van tijd een
(verwachte) gezondheidsuitkomst ontwikkelen, wat wordt vergeleken met een controlegroep.
• Experimenteel onderzoek: onderzoek waarbij een situatie wordt beïnvloed om te bekijken wat de
gevolgen zijn. Experimenteel onderzoek wordt altijd uitgevoerd met een controlegroep.
o Randomised controlled trial (gerandomiseerd onderzoek met controlegroep): onderzoek van
cohorten die aselect zijn gekozen, waarbij wordt onderzocht of een bepaald medicijn werkt.
o Retrospectief onderzoek: onderzoek van cohorten die vroeger zijn samengesteld, waarbij wordt
gekeken naar metingen of waarnemingen die al zijn verricht.
o Prospectief onderzoek: onderzoek van cohorten die nu zijn samengesteld, waarbij wordt bekeken
naar de ontwikkelingen vanaf nu.
Medische domeinen
Onderzoek wordt uitgevoerd op het gebied van verschillende medische domeinen:
• Diagnostiek: onderzoek naar de betrouwbaarheid van diagnostische testen voor ziekten;
• Etiologie: onderzoek naar oorzaken van en risicofactor voor ziekten;
• Prognostiek: onderzoek naar de prognose van ziekten;
• Interventie: onderzoek naar de behandeling(en) voor ziekten;
• Volksgezondheid: onderzoek naar de algemene gezondheid binnen een land.
Diagnostisch onderzoek
Bij diagnostisch onderzoek wordt een dwarsdoorsnedeonderzoek gedaan over de betrouwbaarheid van
een diagnostische test. Er wordt getest wat de uitkomsten zijn van de diagnostische test bij mensen met
en zonder de ziekte. Hieronder wordt een algemene tabel weergegeven van de uitkomsten van
diagnostisch onderzoek.
Ziekte
Aanwezig Afwezig
Test Positief a b
Negatief c d
In onderstaande tabel zijn weergegeven welke termen af te leiden zijn uit een diagnostisch onderzoek.
Begrip Toelichting Formule
sensitiviteit De kans dat iemand met de Se = a = het aantal positieve testen onder de zieke mensen
a+c het aantal zieke mensen
ziekte een positieve test krijgt.
specificiteit De kans dat iemand zonder de Sp = d het aantal negatieve testen onder de niet-zieke mensen
=
b+d het aantal niet-zieke mensen
ziekte een negatieve test krijgt.
, prevalentie Het voorkomen van de ziekte a+c het aantal zieke mensen
P= =
a+b+c+d het totaal aantal onderzochte mensen
binnen de totale
studiepopulatie.
positief voor- De kans dat iemand de ziekte a aantal terecht positieven sensitiviteit
PVW = = =
a+b aantal positief geteste mensen 1 - specificiteit
spellende heeft bij een positieve uitslag.
waarde
negatief De kans dat iemand de ziekte NVW = c = aantal terecht negatieven =
specificiteit
c+d aantal negatief geteste mensen 1 - sensitiviteit
voorspellen- niet heeft bij een negatieve
de waarde uitslag.
Diagnostische tests bereiken vrijwel nooit een sensitiviteit en specificiteit van 100 procent. Het is voor een
diagnostische test belangrijk dat zowel de sensitiviteit als specificiteit hoog liggen. Mensen die ziek zijn
moeten een positieve uitslag ontvangen, maar deze uitslag is alleen betrouwbaar als mensen die niet
ziek zijn een negatieve uitslag ontvangen.
Voordelen van dwarsdoorsnedeonderzoek:
• Dwarsdoorsnedeonderzoek is relatief goedkoop;
• Dwarsdoorsnedeonderzoek kan relatief snel en makkelijk worden uitgevoerd.
Nadelen van dwarsdoorsnedeonderzoek:
• Uit dwarsdoorsnedeonderzoek kan geen causaal verband worden afgeleid;
• Dwarsdoorsnedeonderzoek wordt uitgevoerd met twee populaties die zoveel mogelijk met elkaar
moeten overeenkomen en dat is lastig te realiseren.
Etiologisch onderzoek
Patiënt-controleonderzoek
Bij etiologisch onderzoek kan een patiënt-controleonderzoek gedaan worden naar de risicofactoren en
beschermende factoren die kunnen leiden tot een bepaalde gezondheidsuitkomst. Hierbij wordt een
groep met de gezondheidsuitkomst en een groep zonder de gezondheidsuitkomst onderzocht op de
aanwezigheid van risicofactoren en beschermende factoren in het verleden. De uitkomsten van een
patiënt-controleonderzoek worden weergegeven in een odds; deze is hieronder weergegeven.
Ziekte
Present Absent
Aanwezig a b
Mogelijke determinant
Niet aanwezig c d
a zieken met de determinant
Uit een odds kan de odds ratio worden berekend: odds ratio = QR = c
b = zieken zonder de determinant
niet-zieken met de determinant .
d niet-zieken zonder de determinant
Betekenis van de uitkomst van de odds ratio:
• OR > 1: de factor is een risicofactor;
• OR < 1: de factor is een beschermende factor;
• OR = 1: de factor beïnvloedt de kans op het krijgen van de ziekte niet.
Voordelen van patiënt-controleonderzoek:
• Patiënt-controleonderzoek duurt relatief kort;
• Patiënt-controleonderzoek is relatief goedkoop;
• Patiënt-controleonderzoek is geschikt voor het onderzoeken van zeldzame ziektes.
Nadelen van patiënt-controleonderzoek:
• Patiënt-controleonderzoek is niet geschikt voor het onderzoeken van zeldzame risicofactoren of
beschermende factoren;
• Patiënt-controleonderzoek wordt uitgevoerd met twee populaties die zoveel mogelijk met elkaar
moeten overeenkomen en dat is lastig te realiseren;
• Patiënt-controleonderzoek wordt uitgevoerd aan de hand van gegevens uit het verleden, waardoor
de kans op bias - door verkeerd onthouden/rapporteren en missende data - groot is.
Cohortonderzoek
Bij etiologisch onderzoek kan ook een cohortonderzoek gedaan worden. Hierbij worden deelnemers aan
de start van het onderzoek onderzocht op de aan- of afwezigheid van factoren die (mogelijk) invloed
hebben op de kans om een bepaalde gezondheidsuitkomst te ontwikkelen. Het cohort wordt verdeeld
in twee groepen: één groep met en één groep zonder blootstelling aan een mogelijke determinant. Op
de volgende pagina wordt een algemene tabel weergegeven van de uitkomsten van een cohortonder-
zoek.
