Inhoudsopgave
Week 1 – Erfrecht.......................................................................................................................................... 2
Werkgroep 1.........................................................................................................................................................2
Jurisprudentie week 1...........................................................................................................................................8
Week 2 – Wettelijke verdeling/Oude bedoelverdeling..................................................................................10
Werkgroep 2.......................................................................................................................................................10
Jurisprudentie week 2.........................................................................................................................................18
Week 3 – Uiterste wilsbeschikkingen algemeen en bijzonder........................................................................19
Werkgroep 3.......................................................................................................................................................19
Jurisprudentie week 3.........................................................................................................................................26
Week 4........................................................................................................................................................ 28
Werkgroep 4.......................................................................................................................................................28
Jurisprudentie week 4.........................................................................................................................................32
Week 5 - Schenkingen, giften en quasi-legaten.............................................................................................34
Werkgroep 5.......................................................................................................................................................34
Jurisprudentie week 5.........................................................................................................................................39
Week 6 – Legitieme deel I............................................................................................................................ 40
Werkgroep 6.......................................................................................................................................................40
Jurisprudentie week 6.........................................................................................................................................49
Week 7 – Legitieme portie deel II................................................................................................................. 50
Werkgroep 7.......................................................................................................................................................50
Oefententamen (24 oktober 2023)............................................................................................................... 60
Oefententamen II (26 oktober 2021)............................................................................................................ 68
1
,Week 1 – Erfrecht
Te bestuderen literatuur:
Literatuur:
o Boek: H1, H2, H3
Jurisprudentie:
o EVRM De Roemeense erflater
o HR De Arnhemse notaris
o HR 6 december 2024, ECLI:NL:HR:2024:1797
Werkgroep 1
Aantekeningen:
Vraag 1
Bespreek welk breukdeel eenieder krijgt uit de nalatenschap van A, met inachtneming van ieders
rechten.
(Beperk u tot het breukdeel van de gerechtigde, de legitieme portie laat u buiten beschouwing).
C is onwaardig, D verwerpt.
Eerst moet worden gekeken wie de erfgenamen zijn. Dit is geregeld in art. 4:10 lid 1 BW: de wet
roept tot de nalatenschap als erfgenamen uit eigen hoofde achtereenvolgens:
a. De niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot van de erflater tezamen met diens kinderen.
b. De ouders van de erflater tezamen met diens broers en zusters.
c. De grootouders van de erflater.
d. De overgrootouders van de erflater.
In casu heeft A een echtgenoot: dit is B. Samen hebben A en B drie kinderen: C, D en E. B, C, D en E
worden dus als erfgenamen tot de nalatenschap geroepen (art. 4:10 lid 1 sub a BW). De nalatenschap
2
,zou dus over vier personen worden verdeeld. C is echter onwaardig en D heeft de nalatenschap
verworpen. In beginsel zijn er dus worden er dus twee erfgenamen tot de nalatenschap geroepen: B
en E.
Echter, volgens art. 4:10 lid 2 BW worden de afstammelingen van een kind, broer, zuster, grootouder
of overgrootouder bij plaatsvervulling geroepen. Plaatsvervulling geschiedt met betrekking tot
personen die op het ogenblik van het openvallen van de nalatenschap niet meer bestaan, die
onwaardig zijn, onterfd zijn of verwerpen of wier erfrecht is vervallen (art. 4:12 lid 1 BW). Zij die bij
plaatsvervulling erven, worden staaksgewijze geroepen tot het erfdeel van degene wiens plaats zij
vervullen (art. 4:12 lid 2 BW). In casu kunnen de afstammelingen van C dus de plaats vervullen van C,
dit zijn F en G.
Dit betekent dat er nu drie erfgenamen zijn. Dus B erft 1/3 en E erft 1/3. C had 1/3 kunnen erven,
maar is onwaardig. De nalatenschap van 1/3 moet over F en G worden verdeeld. Zijn erfgenamen F
en G erven staaksgewijs ½ x 1/3 = 1/6: F erft 1/6 en G erft 1/6.
Echter, G is niet meer in leven. Art. 4:9 BW stelt dat men moet bestaan op het ogenblik dat de
nalatenschap openvalt teneinde als erfgenaam bij versterf te kunnen optreden. De erfgenamen van G
(H en I) kunnen zijn plaats vervullen ½ x 1/6 = 1/12. H erft dan 1/12 en I erft ook 1/12.
Vraag 2
Erflater Bart overlijdt op 10 september 2023 in het VUmc ziekenhuis. In 2020 heeft hij, samen met zijn
vrouw Linda, Karel geadopteerd. Bart en Linda waren buiten gemeenschap van goederen getrouwd.
Op het moment van overlijden van de erflater was Linda zwanger van Emma. Emma wordt in
november 2023 geboren. Linda heeft uit een eerder huwelijk een dochter, Laura. Bart was eerder
gehuwd met Eline. Uit dit huwelijk is één kind geboren, Frits. Frits is in 2021 overleden, hij laat twee
kinderen na, Frank en Francesca. In februari 2024 wordt gerechtelijk het ouderschap van Bart van Gijs
en Hugo vastgesteld.
Geef aan wie voor welke delen erft van Bart. Geef ook aan wie niet erft, en waarom.
Eerst moet worden gekeken wie de erfgenamen zijn. Dit is geregeld in art. 4:10 lid 1 BW: de wet
roept tot de nalatenschap als erfgenamen uit eigen hoofde achtereenvolgens:
a. De niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot van de erflater tezamen met diens kinderen.
b. De ouders van de erflater tezamen met diens broers en zusters.
c. De grootouders van de erflater.
d. De overgrootouders van de erflater.
Linda is erfgenaam ex. art. 4:10 lid 1 sub a BW. Karel is tevens erfgenaam ex. art. 4:10 lid 1 sub a jo.
1:229 lid 1 BW: door adoptie komt Karel in familierechtelijke betrekking tot Linda en Karel te staan.
Emma is erfgenaam ex. art. 4:10 lid 1 sub a jo. 1:2 BW: Emma was nog niet geboren op het moment
van overlijden van Bart, maar wordt toch als reeds geboren aangemerkt. Gijs en Hugo zijn
erfgenamen ex. art. 4:10 lid 1 sub a BW, de gerechtelijke vaststelling heeft terugwerkende kracht tot
het moment van hun geboorte (art. 1:207 lid 5 BW). Frits is een kind van Bart, maar is geen
erfgenaam; hij is immers al vooroverledenen de bestaanseis van art 4:9 BW geldt hier. De kinderen
van Frits kunnen echter wel als erfgenaam optreden via plaatsvervulling (art. 4:10 lid 2 jo. 4:12 lid 1
jo. 4:12 lid 2 BW).
De nalatenschap zou in beginsel over zes personen verdeeld worden, indien Frits nog had geleefd.
Linda erft nu dus 1/6. Karel erft 6. Emma erft 1/6. Gijs erft 1/6. Hugo erft 1/6. De kinderen van Frits
3
, (Frank en Francesca) erven staaksgewijs het erfdeel dat Frits zou hebben gehad: Frank erft 1/12 en
Francesca erft 1/12.
Vraag 3
Joost en Katharina zijn getrouwd en hebben een kind, Isa. Tijdens een auto-ongeluk komt het hele
gezin tegelijkertijd om. De grootouders van Isa zijn al lang overleden. Behalve de hierna genoemde
personen zijn er geen andere familieleden.
Laurens, de gestorven grootvader van Joost was tweemaal gehuwd. Uit zijn eerste huwelijk met de
reeds gestorven Xiomara werd Merel geboren. Uit het huwelijk van Laurens met de reeds gestorven
Yara werd behalve de vader van Joost ook Nicole geboren. Merel is nog in leven, Nicole is gestorven
met achterlating van drie kinderen Peter, Quirijn en Rosetta.
Zoë is de reeds gestorven grootmoeder van Katharina, zij was tweemaal gehuwd. Uit haar eerste
huwelijk werd de moeder van Katharina geboren. Uit het tweede huwelijk van Zoë werden geboren
Simone en Thea. Simone leeft nog, Thea is gestorven met achterlating van haar man Udo en zonen
Victor en Willy.
Isa is ab intestato overleden. Geef in breukdelen aan wie erft. Geef ook aan wie niet erft en
waarom.
De commoriëntenregeling van art. 4:2 BW is hier van toepassing, nu we niet weten wie van Joost,
Katharina en Isa als eerste is overleden. Zij kunnen op grond van de regeling niet van elkaar erven.
Eerst moet worden gekeken wie de erfgenamen zijn van Isa. Ex. art. 4:10 lid 1 BW roept de wet tot
een nalatenschap als erfgenamen uit eigen hoofde achtereenvolgens:
a. De niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot van de erflater tezamen met diens kinderen;
b. De ouders van de erflater tezamen met diens broers en zusters;
c. De grootouders van de erflater;
d. De overgrootouders van de erflater.
In casu zijn de eerste (Isa heeft geen kinderen), tweede (de ouders van Isa zijn ten tijde van haar
overlijden overleden, zie ook art. 4:9 BW) en derde (de grootouders van Isa zijn ten tijde van Isa’s
overlijden ook al overleden, zie ook art. 4:9 BW) parentele niet van toepassing. De vierde parentele is
van toepassing. De reeds grootouders van Isa hebben immers nog afstammelingen die nog in leven
zijn, namelijk Merel en Simone.
Ex. art. 4:11 lid 1 BW erven degenen die tezamen uit eigen hoofde tot een nalatenschap worden
geroepen voor gelijke delen. In casu zijn dit Merel en Simone.
Plaatsvervulling geschiedt met betrekking tot personen die op het ogenblik van het openvallen van de
nalatenschap niet meer bestaan, die onwaardig zijn, onterfd zijn of verwerpen of wier erfrecht is
vervallen (art. 4:12 lid 1 BW). Er hadden drie personen kunnen zijn die uit eigen hoofde hadden
kunnen erven: Laurens, Yara en Zoë. De afstammelingen van Laurens zouden 1/3 moeten erven, de
afstammelingen van Yara 1/3 en de afstammelingen van Zoë 1/3.
Zij die bij plaatsvervulling erven, worden staaksgewijze geroepen tot het erfdeel van degene wiens
plaats zij vervullen (art. 4:12 lid 2 BW).
4
Week 1 – Erfrecht.......................................................................................................................................... 2
Werkgroep 1.........................................................................................................................................................2
Jurisprudentie week 1...........................................................................................................................................8
Week 2 – Wettelijke verdeling/Oude bedoelverdeling..................................................................................10
Werkgroep 2.......................................................................................................................................................10
Jurisprudentie week 2.........................................................................................................................................18
Week 3 – Uiterste wilsbeschikkingen algemeen en bijzonder........................................................................19
Werkgroep 3.......................................................................................................................................................19
Jurisprudentie week 3.........................................................................................................................................26
Week 4........................................................................................................................................................ 28
Werkgroep 4.......................................................................................................................................................28
Jurisprudentie week 4.........................................................................................................................................32
Week 5 - Schenkingen, giften en quasi-legaten.............................................................................................34
Werkgroep 5.......................................................................................................................................................34
Jurisprudentie week 5.........................................................................................................................................39
Week 6 – Legitieme deel I............................................................................................................................ 40
Werkgroep 6.......................................................................................................................................................40
Jurisprudentie week 6.........................................................................................................................................49
Week 7 – Legitieme portie deel II................................................................................................................. 50
Werkgroep 7.......................................................................................................................................................50
Oefententamen (24 oktober 2023)............................................................................................................... 60
Oefententamen II (26 oktober 2021)............................................................................................................ 68
1
,Week 1 – Erfrecht
Te bestuderen literatuur:
Literatuur:
o Boek: H1, H2, H3
Jurisprudentie:
o EVRM De Roemeense erflater
o HR De Arnhemse notaris
o HR 6 december 2024, ECLI:NL:HR:2024:1797
Werkgroep 1
Aantekeningen:
Vraag 1
Bespreek welk breukdeel eenieder krijgt uit de nalatenschap van A, met inachtneming van ieders
rechten.
(Beperk u tot het breukdeel van de gerechtigde, de legitieme portie laat u buiten beschouwing).
C is onwaardig, D verwerpt.
Eerst moet worden gekeken wie de erfgenamen zijn. Dit is geregeld in art. 4:10 lid 1 BW: de wet
roept tot de nalatenschap als erfgenamen uit eigen hoofde achtereenvolgens:
a. De niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot van de erflater tezamen met diens kinderen.
b. De ouders van de erflater tezamen met diens broers en zusters.
c. De grootouders van de erflater.
d. De overgrootouders van de erflater.
In casu heeft A een echtgenoot: dit is B. Samen hebben A en B drie kinderen: C, D en E. B, C, D en E
worden dus als erfgenamen tot de nalatenschap geroepen (art. 4:10 lid 1 sub a BW). De nalatenschap
2
,zou dus over vier personen worden verdeeld. C is echter onwaardig en D heeft de nalatenschap
verworpen. In beginsel zijn er dus worden er dus twee erfgenamen tot de nalatenschap geroepen: B
en E.
Echter, volgens art. 4:10 lid 2 BW worden de afstammelingen van een kind, broer, zuster, grootouder
of overgrootouder bij plaatsvervulling geroepen. Plaatsvervulling geschiedt met betrekking tot
personen die op het ogenblik van het openvallen van de nalatenschap niet meer bestaan, die
onwaardig zijn, onterfd zijn of verwerpen of wier erfrecht is vervallen (art. 4:12 lid 1 BW). Zij die bij
plaatsvervulling erven, worden staaksgewijze geroepen tot het erfdeel van degene wiens plaats zij
vervullen (art. 4:12 lid 2 BW). In casu kunnen de afstammelingen van C dus de plaats vervullen van C,
dit zijn F en G.
Dit betekent dat er nu drie erfgenamen zijn. Dus B erft 1/3 en E erft 1/3. C had 1/3 kunnen erven,
maar is onwaardig. De nalatenschap van 1/3 moet over F en G worden verdeeld. Zijn erfgenamen F
en G erven staaksgewijs ½ x 1/3 = 1/6: F erft 1/6 en G erft 1/6.
Echter, G is niet meer in leven. Art. 4:9 BW stelt dat men moet bestaan op het ogenblik dat de
nalatenschap openvalt teneinde als erfgenaam bij versterf te kunnen optreden. De erfgenamen van G
(H en I) kunnen zijn plaats vervullen ½ x 1/6 = 1/12. H erft dan 1/12 en I erft ook 1/12.
Vraag 2
Erflater Bart overlijdt op 10 september 2023 in het VUmc ziekenhuis. In 2020 heeft hij, samen met zijn
vrouw Linda, Karel geadopteerd. Bart en Linda waren buiten gemeenschap van goederen getrouwd.
Op het moment van overlijden van de erflater was Linda zwanger van Emma. Emma wordt in
november 2023 geboren. Linda heeft uit een eerder huwelijk een dochter, Laura. Bart was eerder
gehuwd met Eline. Uit dit huwelijk is één kind geboren, Frits. Frits is in 2021 overleden, hij laat twee
kinderen na, Frank en Francesca. In februari 2024 wordt gerechtelijk het ouderschap van Bart van Gijs
en Hugo vastgesteld.
Geef aan wie voor welke delen erft van Bart. Geef ook aan wie niet erft, en waarom.
Eerst moet worden gekeken wie de erfgenamen zijn. Dit is geregeld in art. 4:10 lid 1 BW: de wet
roept tot de nalatenschap als erfgenamen uit eigen hoofde achtereenvolgens:
a. De niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot van de erflater tezamen met diens kinderen.
b. De ouders van de erflater tezamen met diens broers en zusters.
c. De grootouders van de erflater.
d. De overgrootouders van de erflater.
Linda is erfgenaam ex. art. 4:10 lid 1 sub a BW. Karel is tevens erfgenaam ex. art. 4:10 lid 1 sub a jo.
1:229 lid 1 BW: door adoptie komt Karel in familierechtelijke betrekking tot Linda en Karel te staan.
Emma is erfgenaam ex. art. 4:10 lid 1 sub a jo. 1:2 BW: Emma was nog niet geboren op het moment
van overlijden van Bart, maar wordt toch als reeds geboren aangemerkt. Gijs en Hugo zijn
erfgenamen ex. art. 4:10 lid 1 sub a BW, de gerechtelijke vaststelling heeft terugwerkende kracht tot
het moment van hun geboorte (art. 1:207 lid 5 BW). Frits is een kind van Bart, maar is geen
erfgenaam; hij is immers al vooroverledenen de bestaanseis van art 4:9 BW geldt hier. De kinderen
van Frits kunnen echter wel als erfgenaam optreden via plaatsvervulling (art. 4:10 lid 2 jo. 4:12 lid 1
jo. 4:12 lid 2 BW).
De nalatenschap zou in beginsel over zes personen verdeeld worden, indien Frits nog had geleefd.
Linda erft nu dus 1/6. Karel erft 6. Emma erft 1/6. Gijs erft 1/6. Hugo erft 1/6. De kinderen van Frits
3
, (Frank en Francesca) erven staaksgewijs het erfdeel dat Frits zou hebben gehad: Frank erft 1/12 en
Francesca erft 1/12.
Vraag 3
Joost en Katharina zijn getrouwd en hebben een kind, Isa. Tijdens een auto-ongeluk komt het hele
gezin tegelijkertijd om. De grootouders van Isa zijn al lang overleden. Behalve de hierna genoemde
personen zijn er geen andere familieleden.
Laurens, de gestorven grootvader van Joost was tweemaal gehuwd. Uit zijn eerste huwelijk met de
reeds gestorven Xiomara werd Merel geboren. Uit het huwelijk van Laurens met de reeds gestorven
Yara werd behalve de vader van Joost ook Nicole geboren. Merel is nog in leven, Nicole is gestorven
met achterlating van drie kinderen Peter, Quirijn en Rosetta.
Zoë is de reeds gestorven grootmoeder van Katharina, zij was tweemaal gehuwd. Uit haar eerste
huwelijk werd de moeder van Katharina geboren. Uit het tweede huwelijk van Zoë werden geboren
Simone en Thea. Simone leeft nog, Thea is gestorven met achterlating van haar man Udo en zonen
Victor en Willy.
Isa is ab intestato overleden. Geef in breukdelen aan wie erft. Geef ook aan wie niet erft en
waarom.
De commoriëntenregeling van art. 4:2 BW is hier van toepassing, nu we niet weten wie van Joost,
Katharina en Isa als eerste is overleden. Zij kunnen op grond van de regeling niet van elkaar erven.
Eerst moet worden gekeken wie de erfgenamen zijn van Isa. Ex. art. 4:10 lid 1 BW roept de wet tot
een nalatenschap als erfgenamen uit eigen hoofde achtereenvolgens:
a. De niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot van de erflater tezamen met diens kinderen;
b. De ouders van de erflater tezamen met diens broers en zusters;
c. De grootouders van de erflater;
d. De overgrootouders van de erflater.
In casu zijn de eerste (Isa heeft geen kinderen), tweede (de ouders van Isa zijn ten tijde van haar
overlijden overleden, zie ook art. 4:9 BW) en derde (de grootouders van Isa zijn ten tijde van Isa’s
overlijden ook al overleden, zie ook art. 4:9 BW) parentele niet van toepassing. De vierde parentele is
van toepassing. De reeds grootouders van Isa hebben immers nog afstammelingen die nog in leven
zijn, namelijk Merel en Simone.
Ex. art. 4:11 lid 1 BW erven degenen die tezamen uit eigen hoofde tot een nalatenschap worden
geroepen voor gelijke delen. In casu zijn dit Merel en Simone.
Plaatsvervulling geschiedt met betrekking tot personen die op het ogenblik van het openvallen van de
nalatenschap niet meer bestaan, die onwaardig zijn, onterfd zijn of verwerpen of wier erfrecht is
vervallen (art. 4:12 lid 1 BW). Er hadden drie personen kunnen zijn die uit eigen hoofde hadden
kunnen erven: Laurens, Yara en Zoë. De afstammelingen van Laurens zouden 1/3 moeten erven, de
afstammelingen van Yara 1/3 en de afstammelingen van Zoë 1/3.
Zij die bij plaatsvervulling erven, worden staaksgewijze geroepen tot het erfdeel van degene wiens
plaats zij vervullen (art. 4:12 lid 2 BW).
4
