Samenvatting blok 2 → Ouders en kind in de hoofdrol
Inhoudsopgave
Samenwerking binnen de verloskundige zorg .....................................................................................3
Welke verloskundige zorg wordt vergoed door de basisverzekering? ....................................................5
Door wie wordt de verloskundige betaald? .........................................................................................5
Wat houdt een LVR in?......................................................................................................................6
Hoe rapporteert de verloskundige de verleende zorg? ........................................................................6
Aan welke wetten moet de verloskundige zich houden? ......................................................................6
Wat is de functie van de chat geboortezorg? ......................................................................................8
Wat houdt een sociale kaart in? ........................................................................................................9
Kwaliteitsregister verloskundigen ......................................................................................................9
Wat is de fysiologie van astma? .........................................................................................................9
Wat is de invloed van de zwangerschap, de bevalling en de kraamtijd op astma? .................................9
Inschatten van het risico op complicaties: ....................................................................................... 10
Waardoor kunnen astmaklachten ontstaan? ................................................................................... 10
Ziektescript astma ......................................................................................................................... 10
Elementen Ziektescript ................................................................................................................... 10
Wat wil je weten: ............................................................................................................................ 10
Wat is de anatomie van het bekken (beenderen)? ............................................................................ 16
Wat is de anatomie van het bekken (spieren)?.................................................................................. 19
Wat is de invloed van de verschillende bekkenvormen op de baring?................................................. 21
Anatomie schedel van de neonaat .................................................................................................. 21
...................................................................................................................................................22
...................................................................................................................................................22
Hoe verloopt de normale passage door het bekken (Aav)? ................................................................ 23
Vlakken van Hodge......................................................................................................................... 27
Positie van het kind ........................................................................................................................ 27
Wat betekenen de medische termen in het baringsverslag? .............................................................. 27
Welke baringshoudingen zijn er? En wat zijn de kenmerken hiervan? ................................................. 28
Distantia van het bekken ................................................................................................................ 30
Hoe is de spier opgebouwd? (skeletspier, hartspier, gladde spier) ..................................................... 30
Hoe is het myometrium opgebouwd? .............................................................................................. 32
Het contractiele apparaat van de spieren ........................................................................................ 32
, Hoe werkt een spiercontractie? ...................................................................................................... 33
Hoe wordt een spiercontractie aangestuurd naar het myometrium? .................................................. 36
Welke hormonen zorgen ervoor dat de bevalling op gang komt? ........................................................ 36
Wat definieert de start van de baring? .............................................................................................. 39
De verschillende fasen tijdens de baring .......................................................................................... 39
Welke controles voer je uit tijdens de bevalling? Waarom zijn deze belangrijk? .................................. 40
Wat is de eigen invloed op de duur en de start van de bevalling? ....................................................... 40
Wanneer belt de cliënt de verloskundige/ziekenhuis?....................................................................... 41
Wat is de fysiologie van pijn? ........................................................................................................... 41
Innervatie van de uterus ................................................................................................................. 44
Wat is de pijnbeleving? ................................................................................................................... 44
Hoe werkt baringspijn? ................................................................................................................... 45
Hoe kan je als verloskundige een barende met pijn ondersteunen? ................................................... 46
Woman centred care ...................................................................................................................... 48
De BRAINS-methode ...................................................................................................................... 48
Gezamenlijke besluitvorming (SDM) ................................................................................................ 48
Kruinligging/Kaa ............................................................................................................................. 48
Achterhoofdsligging achterhoofd achter/Aaa ................................................................................... 50
Voorhoofdsligging/Vkv .................................................................................................................... 51
Aangezichtsligging/Aakv ................................................................................................................. 52
Hoge rechtstand/Aav of Aaa ........................................................................................................... 53
Diepe dwarsstand/Aaldw/Aardw ..................................................................................................... 54
Wandbeenligging/Waldw ................................................................................................................ 55
Wat is de fysiologie van de post placentaire periode? ....................................................................... 56
Welke controles doet de verloskundige in de eerste twee uur na de geboorte? ................................... 57
Hoe is de verslaglegging tijdens en na de partus ............................................................................... 58
Welke graden van rupturen zijn er? .................................................................................................. 59
Wanneer geef je oxytocine na de bevalling? ..................................................................................... 60
Welke zorg geef je aan het kind na de geboorte? ............................................................................... 60
Uit welke fasen bestaat het herstel van een wond? ........................................................................... 60
Hoe werkt de bloedstolling?............................................................................................................ 61
Wat zijn wondherstel belemmerende en bevorderende factoren? ..................................................... 63
...................................................................................................................................................63
Hoe herken je een infectie van de wond? ......................................................................................... 64
De anatomie van de borst ............................................................................................................... 64
, Hoe veranderd de borst tijdens de zwangerschap?........................................................................... 65
Fysiologie van de borstvoeding ....................................................................................................... 65
De samenstelling van moedermelk ................................................................................................. 66
Voordelen van borstvoeding voor moeder en kind ............................................................................ 67
Wat zijn de nadelen met betrekking tot borstvoeding? ...................................................................... 68
Wat zijn tips voor het geven van borstvoeding? ................................................................................. 68
Hoe leg je het kind aan? .................................................................................................................. 68
Wanneer drinkt het kind goed? ........................................................................................................ 69
Welke regelgeving is er voor werknemers op het gebied van borstvoeding geven? .............................. 69
Hoe werkt de hormonale regulatie postpartum en wat zijn de effecten hiervan? ................................. 69
...................................................................................................................................................70
Wat zijn de lichamelijke veranderingen post partum? ....................................................................... 70
Welke vormen van anticonceptie zijn er? Hoe werken ze? ................................................................. 72
Hoe en wanneer komt de menstruatie na de bevalling op gang? ........................................................ 77
Welke adviezen kun je geven over seks na de zwangerschap? ........................................................... 77
Wat is het ouderschapsmodel van Alice van der Pas? ...................................................................... 78
Welke dagen ga je op kraamvisite? .................................................................................................. 78
Wat zijn de tien B’s? ....................................................................................................................... 79
Wat is veelvoorkomende pathologie in de kraamperiode? ................................................................ 80
...................................................................................................................................................85
Wat is de rolverdeling tijdens de kraamperiode? .............................................................................. 85
Welke controles doe je bij de nacontrole? ....................................................................................... 86
Welke vragen stel je op de nacontrole? ............................................................................................ 86
Ligamenten van de bekkenbodem ................................................................................................... 86
Samenwerking binnen de verloskundige zorg
Met wie werkt de verloskundige samen?
- Diëtist: diabetes gravidarum, voedingsadviezen.
- Fysio: bekkenklachten, lage rugklachten.
- Huisarts: huisartsen die de gehele zwangerschap en bevalling begeleiden zijn verenigd in de
Vereniging van Verloskundig Actieve Huisartsen (VVAH). Medicijngebruik, blaasontsteking,
schimmelinfectie.
- Psycholoog: de POP-poli (psychiatrie, obstetrie, pediatrie) biedt hulp aan vrouwen met
psychische klachten voor, tijdens en/of in de eerste zes weken na de zwangerschap.
- Tandarts:
- Kraamzorg: assisteert de verloskundige bij thuisbevallingen en verzorgt moeder en kind na de
bevalling. Bij mogelijke problemen waarschuwt de kraamverzorgster de verloskundige of
huisarts.
, - Gynaecoloog: begeleidt en controleert samen met andere zorgverleners uit het ziekenhuis,
vrouwen die (kans op) problemen hebben tijdens de zwangerschap of bevalling (NVOG).
Meerlingzwangerschap, problemen bij de vorige bevalling, hoge bloeddruk.
- Kinderarts: levert neonatale zorg, bevallingen waar risico’s zijn voor het kind is vaak de
kinderarts aanwezig (NVK). Bij een keizersnede.
- Jeugdgezondheidszorg: richt zich op alle jeugd van 0-19 jaar, een medewerker van het CJG
(consultatiebureau) voert ook de hielprik en de gehoortest uit bij de baby.
- Klinisch geneticus: als er dragerschap van een erfelijke aandoening in de familie voorkomt.
Eerstelijns zorg is de zorg waarmee de cliënt zelf contact kan opnemen. Een eerstelijns verloskundige
begeleidt zwangere vrouwen zolang alles fysiologisch verloopt. Wanneer blijkt dat een zwangerschap of
baring niet normaal verloopt bepaalt de verloskundige op basis van risicoselectie of er specialistische
zorg nodig is en verwijst deze dan door naar de tweede lijn.
In de derde lijn wordt zeer specialistische zorg geboden in academische ziekenhuizen, zoals
specialistische echo’s, opvang van prematuren, of zwangeren met een hoog-risico-indicatie. Bijvoorbeeld
bij een vroeggeboorte <32 weken.
Hoe is de verloskundige samenwerking vastgelegd?
- Verloskundig Samenwerkings Verband (VSV): een regionaal netwerk waar geboortezorg
professionals gezamenlijk het (kwaliteits)beleid rondom uitvoering van de zorg rond
zwangerschap en geboorte vaststellen.
- Multi disciplinair overleg (MDO): in de zorgstandaard staat beschreven dat het belang van het
MDO is dat je door samenwerking de kwaliteit van zorg wilt verbeteren. Het MDO wordt op
verschillende manieren in het land ingericht, het basisidee is dat er met een regionaal
interprofessioneel geboortezorgteam zorgpaden afgestemd worden op basis van risico-
inschatting. Je bepaald dus in je VSV welke groep zwangeren je interdisciplinair wilt
bespreken.
- Verloskundige Indicatielijst (VIL): de lijst is een hulpmiddel bij risicoselectie en
samenwerking. Bij specifieke verloskundige risico’s geeft de VIL aanbevelingen voor de
eerstelijns zorg, zorg in de tweede lijn onder verantwoordelijkheid van de gynaecoloog of een
samenwerkingsvorm tussen de eerste en tweede lijn. De basis van de VIL vormen de
antwoorden op de volgende vragen:
➢ Is er sprake van een aandoening die invloed kan hebben op het beloop en de uitkomst
van de zwangerschap, bevalling of kraamperiode?
➢ Is er sprake van een aandoening waarop zwangerschap, bevalling of kraamperiode
invloed kunnen hebben?
➢ Van welk risico is er sprake?
➢ Wat is het meest geëigde verloskundig/medisch beleid op basis van anamnese en/of
onderzoek?
➢ Als het beleid is vastgesteld, wie is dan de meest aangewezen zorgverlener om de
zwangerschap, bevalling en/of kraamperiode in de gegeven situatie te begeleiden?
De lijst geeft advies aan verloskundige zorgverleners over de begeleiding in bepaalde
situaties, verder vormt de lijst een geheel van richtlijnen waarmee zorgverleners tegenover
anderen het verloskundig beleid kunnen beargumenteren. In de lijst is de ABCD verdeling
gehandhaafd:
➢ A: eerstelijns verloskundige zorg.
➢ B: overlegsituatie.
➢ C: tweedelijns verloskundige zorg
➢ D: verplaatste eerstelijns verloskundige zorg; de verantwoordelijkheid ligt bij de
eerstelijns zorgverlener, maar in de gegeven situatie bestaat er aanleiding de bevalling in
het ziekenhuis te laten plaatsvinden om eventueel transportrisico te vermijden.
- Zorgstandaard Integrale geboortezorg: de zorgstandaard beschrijft primair de basiszorg die
elke (aanstaande) zwangere of kraamvrouw aangeboden behoort te krijgen, ongeacht wie dit
doet.
Inhoudsopgave
Samenwerking binnen de verloskundige zorg .....................................................................................3
Welke verloskundige zorg wordt vergoed door de basisverzekering? ....................................................5
Door wie wordt de verloskundige betaald? .........................................................................................5
Wat houdt een LVR in?......................................................................................................................6
Hoe rapporteert de verloskundige de verleende zorg? ........................................................................6
Aan welke wetten moet de verloskundige zich houden? ......................................................................6
Wat is de functie van de chat geboortezorg? ......................................................................................8
Wat houdt een sociale kaart in? ........................................................................................................9
Kwaliteitsregister verloskundigen ......................................................................................................9
Wat is de fysiologie van astma? .........................................................................................................9
Wat is de invloed van de zwangerschap, de bevalling en de kraamtijd op astma? .................................9
Inschatten van het risico op complicaties: ....................................................................................... 10
Waardoor kunnen astmaklachten ontstaan? ................................................................................... 10
Ziektescript astma ......................................................................................................................... 10
Elementen Ziektescript ................................................................................................................... 10
Wat wil je weten: ............................................................................................................................ 10
Wat is de anatomie van het bekken (beenderen)? ............................................................................ 16
Wat is de anatomie van het bekken (spieren)?.................................................................................. 19
Wat is de invloed van de verschillende bekkenvormen op de baring?................................................. 21
Anatomie schedel van de neonaat .................................................................................................. 21
...................................................................................................................................................22
...................................................................................................................................................22
Hoe verloopt de normale passage door het bekken (Aav)? ................................................................ 23
Vlakken van Hodge......................................................................................................................... 27
Positie van het kind ........................................................................................................................ 27
Wat betekenen de medische termen in het baringsverslag? .............................................................. 27
Welke baringshoudingen zijn er? En wat zijn de kenmerken hiervan? ................................................. 28
Distantia van het bekken ................................................................................................................ 30
Hoe is de spier opgebouwd? (skeletspier, hartspier, gladde spier) ..................................................... 30
Hoe is het myometrium opgebouwd? .............................................................................................. 32
Het contractiele apparaat van de spieren ........................................................................................ 32
, Hoe werkt een spiercontractie? ...................................................................................................... 33
Hoe wordt een spiercontractie aangestuurd naar het myometrium? .................................................. 36
Welke hormonen zorgen ervoor dat de bevalling op gang komt? ........................................................ 36
Wat definieert de start van de baring? .............................................................................................. 39
De verschillende fasen tijdens de baring .......................................................................................... 39
Welke controles voer je uit tijdens de bevalling? Waarom zijn deze belangrijk? .................................. 40
Wat is de eigen invloed op de duur en de start van de bevalling? ....................................................... 40
Wanneer belt de cliënt de verloskundige/ziekenhuis?....................................................................... 41
Wat is de fysiologie van pijn? ........................................................................................................... 41
Innervatie van de uterus ................................................................................................................. 44
Wat is de pijnbeleving? ................................................................................................................... 44
Hoe werkt baringspijn? ................................................................................................................... 45
Hoe kan je als verloskundige een barende met pijn ondersteunen? ................................................... 46
Woman centred care ...................................................................................................................... 48
De BRAINS-methode ...................................................................................................................... 48
Gezamenlijke besluitvorming (SDM) ................................................................................................ 48
Kruinligging/Kaa ............................................................................................................................. 48
Achterhoofdsligging achterhoofd achter/Aaa ................................................................................... 50
Voorhoofdsligging/Vkv .................................................................................................................... 51
Aangezichtsligging/Aakv ................................................................................................................. 52
Hoge rechtstand/Aav of Aaa ........................................................................................................... 53
Diepe dwarsstand/Aaldw/Aardw ..................................................................................................... 54
Wandbeenligging/Waldw ................................................................................................................ 55
Wat is de fysiologie van de post placentaire periode? ....................................................................... 56
Welke controles doet de verloskundige in de eerste twee uur na de geboorte? ................................... 57
Hoe is de verslaglegging tijdens en na de partus ............................................................................... 58
Welke graden van rupturen zijn er? .................................................................................................. 59
Wanneer geef je oxytocine na de bevalling? ..................................................................................... 60
Welke zorg geef je aan het kind na de geboorte? ............................................................................... 60
Uit welke fasen bestaat het herstel van een wond? ........................................................................... 60
Hoe werkt de bloedstolling?............................................................................................................ 61
Wat zijn wondherstel belemmerende en bevorderende factoren? ..................................................... 63
...................................................................................................................................................63
Hoe herken je een infectie van de wond? ......................................................................................... 64
De anatomie van de borst ............................................................................................................... 64
, Hoe veranderd de borst tijdens de zwangerschap?........................................................................... 65
Fysiologie van de borstvoeding ....................................................................................................... 65
De samenstelling van moedermelk ................................................................................................. 66
Voordelen van borstvoeding voor moeder en kind ............................................................................ 67
Wat zijn de nadelen met betrekking tot borstvoeding? ...................................................................... 68
Wat zijn tips voor het geven van borstvoeding? ................................................................................. 68
Hoe leg je het kind aan? .................................................................................................................. 68
Wanneer drinkt het kind goed? ........................................................................................................ 69
Welke regelgeving is er voor werknemers op het gebied van borstvoeding geven? .............................. 69
Hoe werkt de hormonale regulatie postpartum en wat zijn de effecten hiervan? ................................. 69
...................................................................................................................................................70
Wat zijn de lichamelijke veranderingen post partum? ....................................................................... 70
Welke vormen van anticonceptie zijn er? Hoe werken ze? ................................................................. 72
Hoe en wanneer komt de menstruatie na de bevalling op gang? ........................................................ 77
Welke adviezen kun je geven over seks na de zwangerschap? ........................................................... 77
Wat is het ouderschapsmodel van Alice van der Pas? ...................................................................... 78
Welke dagen ga je op kraamvisite? .................................................................................................. 78
Wat zijn de tien B’s? ....................................................................................................................... 79
Wat is veelvoorkomende pathologie in de kraamperiode? ................................................................ 80
...................................................................................................................................................85
Wat is de rolverdeling tijdens de kraamperiode? .............................................................................. 85
Welke controles doe je bij de nacontrole? ....................................................................................... 86
Welke vragen stel je op de nacontrole? ............................................................................................ 86
Ligamenten van de bekkenbodem ................................................................................................... 86
Samenwerking binnen de verloskundige zorg
Met wie werkt de verloskundige samen?
- Diëtist: diabetes gravidarum, voedingsadviezen.
- Fysio: bekkenklachten, lage rugklachten.
- Huisarts: huisartsen die de gehele zwangerschap en bevalling begeleiden zijn verenigd in de
Vereniging van Verloskundig Actieve Huisartsen (VVAH). Medicijngebruik, blaasontsteking,
schimmelinfectie.
- Psycholoog: de POP-poli (psychiatrie, obstetrie, pediatrie) biedt hulp aan vrouwen met
psychische klachten voor, tijdens en/of in de eerste zes weken na de zwangerschap.
- Tandarts:
- Kraamzorg: assisteert de verloskundige bij thuisbevallingen en verzorgt moeder en kind na de
bevalling. Bij mogelijke problemen waarschuwt de kraamverzorgster de verloskundige of
huisarts.
, - Gynaecoloog: begeleidt en controleert samen met andere zorgverleners uit het ziekenhuis,
vrouwen die (kans op) problemen hebben tijdens de zwangerschap of bevalling (NVOG).
Meerlingzwangerschap, problemen bij de vorige bevalling, hoge bloeddruk.
- Kinderarts: levert neonatale zorg, bevallingen waar risico’s zijn voor het kind is vaak de
kinderarts aanwezig (NVK). Bij een keizersnede.
- Jeugdgezondheidszorg: richt zich op alle jeugd van 0-19 jaar, een medewerker van het CJG
(consultatiebureau) voert ook de hielprik en de gehoortest uit bij de baby.
- Klinisch geneticus: als er dragerschap van een erfelijke aandoening in de familie voorkomt.
Eerstelijns zorg is de zorg waarmee de cliënt zelf contact kan opnemen. Een eerstelijns verloskundige
begeleidt zwangere vrouwen zolang alles fysiologisch verloopt. Wanneer blijkt dat een zwangerschap of
baring niet normaal verloopt bepaalt de verloskundige op basis van risicoselectie of er specialistische
zorg nodig is en verwijst deze dan door naar de tweede lijn.
In de derde lijn wordt zeer specialistische zorg geboden in academische ziekenhuizen, zoals
specialistische echo’s, opvang van prematuren, of zwangeren met een hoog-risico-indicatie. Bijvoorbeeld
bij een vroeggeboorte <32 weken.
Hoe is de verloskundige samenwerking vastgelegd?
- Verloskundig Samenwerkings Verband (VSV): een regionaal netwerk waar geboortezorg
professionals gezamenlijk het (kwaliteits)beleid rondom uitvoering van de zorg rond
zwangerschap en geboorte vaststellen.
- Multi disciplinair overleg (MDO): in de zorgstandaard staat beschreven dat het belang van het
MDO is dat je door samenwerking de kwaliteit van zorg wilt verbeteren. Het MDO wordt op
verschillende manieren in het land ingericht, het basisidee is dat er met een regionaal
interprofessioneel geboortezorgteam zorgpaden afgestemd worden op basis van risico-
inschatting. Je bepaald dus in je VSV welke groep zwangeren je interdisciplinair wilt
bespreken.
- Verloskundige Indicatielijst (VIL): de lijst is een hulpmiddel bij risicoselectie en
samenwerking. Bij specifieke verloskundige risico’s geeft de VIL aanbevelingen voor de
eerstelijns zorg, zorg in de tweede lijn onder verantwoordelijkheid van de gynaecoloog of een
samenwerkingsvorm tussen de eerste en tweede lijn. De basis van de VIL vormen de
antwoorden op de volgende vragen:
➢ Is er sprake van een aandoening die invloed kan hebben op het beloop en de uitkomst
van de zwangerschap, bevalling of kraamperiode?
➢ Is er sprake van een aandoening waarop zwangerschap, bevalling of kraamperiode
invloed kunnen hebben?
➢ Van welk risico is er sprake?
➢ Wat is het meest geëigde verloskundig/medisch beleid op basis van anamnese en/of
onderzoek?
➢ Als het beleid is vastgesteld, wie is dan de meest aangewezen zorgverlener om de
zwangerschap, bevalling en/of kraamperiode in de gegeven situatie te begeleiden?
De lijst geeft advies aan verloskundige zorgverleners over de begeleiding in bepaalde
situaties, verder vormt de lijst een geheel van richtlijnen waarmee zorgverleners tegenover
anderen het verloskundig beleid kunnen beargumenteren. In de lijst is de ABCD verdeling
gehandhaafd:
➢ A: eerstelijns verloskundige zorg.
➢ B: overlegsituatie.
➢ C: tweedelijns verloskundige zorg
➢ D: verplaatste eerstelijns verloskundige zorg; de verantwoordelijkheid ligt bij de
eerstelijns zorgverlener, maar in de gegeven situatie bestaat er aanleiding de bevalling in
het ziekenhuis te laten plaatsvinden om eventueel transportrisico te vermijden.
- Zorgstandaard Integrale geboortezorg: de zorgstandaard beschrijft primair de basiszorg die
elke (aanstaande) zwangere of kraamvrouw aangeboden behoort te krijgen, ongeacht wie dit
doet.
