HC Week 1 Methoden van rechtswetenschap
Methodologische reflectie en het methodendebat
Voorbeeldvraag tentamen in de slides.
Wat is methodologie?
Methode: systematische manier van kennisvergaring
Belangrijk bij schrijven van een scriptie, maar ook voor het lezen van
juridische stukken, rapporten etc. kritische methodologische vragen
Keuze voor methode structureert het betoog
Voorbeeld: systeem van promoveren en degraderen
In 2014 ingevoerd in penitentiaire instellingen
Staat bekend als het “stoplicht”-systeem
Oranje categorie weggevallen; alleen nog groen en rood gedrag
Bij het vertonen ‘’groen gedrag’’ komen gedetineerden terecht in een ‘’plus-
systeem’’. Hier zitten voordelen aan, zoals bijvoorbeeld: langer luchten. Voorbeelden
van ‘’groen gedrag’’ zijn: meewerken op de afdeling en agressie voorkomen of
beheersen.
Bij minder ongewenst gedrag komen gedetineerden in het rode regime. Voorbeelden
van ongewenst gedrag zijn: agressie en het niet naleven van de huisregels.
Keuze discipline:
Discipline Methode Verantwoording
Juridisch- Literatuuronderzoe Juiste bronnen?
dogmatisch k Systematisch analyse?
Jurisprudentieanaly Bronnen op deugdelijke
se manier geïnterpreteerd?
Hermeneutiek
Rechtsvergelijking Functionele methode Juiste landen geselecteerd?
Goed begrip van de
rechtsstelsels van de andere
landen?
Empirisch-juridisch Interviews Betrouwbaar, valide?
Enquête
Literatuurstudie
Rechtstheoretisch Hermeneutiek Is er een helder
toetsingskader?
Intern/extern?
Er zijn ook andere disciplines: rechtsgeschiedenis, rechtseconomie etc. De methoden
van deze disciplines komen niet aan bod. Enkel de methoden in de tabel worden
behandeld in de cursus.
Juridisch-dogmatisch
Stel: je bent in het systeem van promoveren en degraderen juridisch
geïnteresseerd; welke vragen zou je dan kunnen stellen?
, - Hoe wordt groen/rood vastgesteld? Is de rechtspositie van gedetineerden
daarbij voldoende gewaarborgd?
- Hoe verhoudt dit systeem zich tot het resocialisatiebeginsel?
Methode?
- Wet / jurisprudentieanalyse en literatuuronderzoek
- Hermeneutiek (rechtsvinding) [WEEK 2]
Systematisch:
- Belangrijk bij literatuur- en jurisprudentieonderzoek dat je het
bronnengebruik kunt verantwoorden; je mag geen belangrijke bronnen
missen.
- Wees transparant als het gaat om de keuzes die je hebt gemaakt en zorg
dat de analyse systematisch is.
Rechtsvergelijking
Stel dat je een rechtsvergelijkend onderzoek wil doen over het systeem van
promoveren en degraderen. Hoe zou je dat aanpakken?
Hoofddoelen systeem van promoveren en degraderen: “Het doel van het
klimaat is het bevorderen van de interne veiligheid, het motiveren van
gedetineerden om mee te werken aan re-integratie en het voorkomen van
detentieschade.” (Plaisier & Van Ditzhuijzen 2009)
- Hoe worden de doelen in andere landen nagestreefd?
Bijvoorbeeld: hoe wordt in Nederland en twee andere landen de interne
veiligheid in een gevangenis bevorderd en detentieschade voorkomen?
Methode?
- Functionele methode (vergeleken hoe specifieke doelen in verschillende
landen worden nagestreefd – niet alleen maar juridisch) [WEEK 3]
Juridisch-empirisch
Hoe zou je een juridisch-empirisch onderzoek kunnen aanpakken?
- Kijken naar de effectiviteit van de regeling
- Bijvoorbeeld: draagt het systeem van Promoveren en Degraderen bij aan
een grotere interne veiligheid in detentiecentra?
De nadruk op straffen en beloningen [binnen het systeem van Promoveren en
Degraderen] illustreert de principes van operante conditionering (Elbert et al
2022)
- Bijvoorbeeld: [hoe worden binnen het systeem van Promoveren en
Degraderen] de operante conditioneringsproces precies toegepast en
wanneer kan worden gesproken van effectieve doelbereiking?
Met welke methoden zou je deze empirisch-juridische vragen kunnen
beantwoorden?
- Gebruikelijke methodes binnen sociaalwetenschappelijk onderzoek:
interview, enquête, observatieonderzoek, literatuuronderzoek etc. [WEEK
4]
Antwoord Elbert et al op de tweede vraag:
Uit voornoemde literatuur over conditionering van dieren en compliance van
mensen volgt bovendien dat hoe sneller de consequentie volgt op het gedrag,
hoe beter het gedrag wordt aangeleerd of afgeleerd [...] De termijn van zes
weken, waarna gedetineerden een promotie, degradatie of bestendiging van
hun plek in een programma krijgen, voldoet niet aan de kwalificatie
‘onmiddellijke’ beloning. Aanvullend empirisch onderzoek naar werkzame
beloningen en straffen onder gedetineerden is nodig om te bezien of deze
bevindingen ook in Nederlandse context gelden.
Rechtstheoretisch / normatief
, Stel dat je een rechtstheoretische/normatieve onderzoek wil doen naar het
systeem van promoveren en degraderen; welke vraag zou je dan stellen?
- Bijvoorbeeld: hoe verhoudt het beginsel van operante conditionering zich
tot het idee dat rechtssubjecten dragers zijn van verantwoordelijkheid?
(Geeraerts 2022: spanningsverhouding)
Methode?
- Toetsing aan een leerstuk / theorie; hermeneutiek – intern en extern [WEEK
5]
Empirisch onderzoek mogelijk, maar ook normatief onderzoek
Empirisch: worden binnen het systeem van Promoveren en Degraderen de
operante conditioneringsprincipes juist toegepast?
Normatief: is het wenselijk dat binnen het systeem van Promoveren en
Degraderen conditioneringsprincipes worden toegepast?
Dus: soms spanning tussen evidence based (empirisch) en value based
(normatief)
- Combinatie van beide is mogelijk
Waarom methodendebat?
Waarom zou je kunnen twijfelen aan de wetenschappelijkheid van de
rechtsgeleerdheid?
- Geen hypothesen, theorieën, experimenten, statistiek, etc.
- Geen neutrale distantie
- Samenloop onderzoek en rechtspraktijk
Onderwerp blijvend in de belangstelling
Rechtswetenschappers zijn zich steeds vaker bewust van het feit dat zij meer aan
methodologie moeten doen. Op dit moment wordt dit nog te weinig gedaan in de
wetenschap. Stolker heeft dit als het ware ‘afgetrapt’.
, WC Week 1 Methoden van rechtswetenschap
Methodologische reflectie en het methodendebat
Zelfstudievragen bij Elbers et al.
Vraag 7
Het systeem van Promoveren en Degraderen in Nederlandse gevangenissen beoogt
(motivatie voor) gewenst gedrag te belonen met interne en externe vrijheden.
Ongewenst gedrag en gebrek aan motivatie kunnen worden bestraft met (blijvende)
ontzegging van die vrijheden.
Vraag 8
Het systeem van Promoveren en Degraderen is een type Contingency Management
(CM)-systeem. Deze gedragsbeïnvloedingssystemen zijn gebaseerd op operante
conditioneringstheorie. De principes van deze theorie veronderstellen dat gewenst
gedrag toeneemt als het systematisch wordt beloond. Dat geldt ook voor het
afnemen van ongewenst gedrag door bestraffing.
Vraag 9
Het doel van het klimaat is het bevorderen van de interne veiligheid, het motiveren
van gedetineerden om mee te werken aan re-integratie en het voorkomen van
detentieschade. Zolang deze doelen worden nagestreefd acht ik conditionering tot
op zekere hoogte acceptabel binnen het gevangeniswezen. Dit systeem mag immers
nooit ontaarden in manipulatie of verlies van autonomie.
Opdracht 1: Vragen bij Van Dijck, Snel & Van Golen h1 en h2
Vraag 1
Eisen waaraan rechtswetenschappelijk onderzoek moet voldoen:
1. Originele, relevante en ingebedde onderzoeksvraag.
2. Theoretisch kader: op welke manier is het onderzoek verbonden met
bestaande kennis?
3. Uitgewerkte methode met aandacht voor zorgvuldig bronnenonderzoek:
systematische beantwoording van de onderzoeksvraag met een methode. De
methode hangt af van de vraag en van het theoretisch kader.
4. Daadwerkelijke en zorgvuldige beantwoording van de vraag: een zorgvuldige
beantwoording van de vraag aan de hand van de geselecteerde methode.
5. Verantwoordingsbeginsel: onderzoeker verantwoordt zich voor gemaakte
keuzes en maakt die ook inzichtelijk.1
Vraag 2
Er zijn VIJF wetenschappelijke integriteitsnormen:
1
Van Dijck, Snel & Van Golen 2018, p. 13-15.
Methodologische reflectie en het methodendebat
Voorbeeldvraag tentamen in de slides.
Wat is methodologie?
Methode: systematische manier van kennisvergaring
Belangrijk bij schrijven van een scriptie, maar ook voor het lezen van
juridische stukken, rapporten etc. kritische methodologische vragen
Keuze voor methode structureert het betoog
Voorbeeld: systeem van promoveren en degraderen
In 2014 ingevoerd in penitentiaire instellingen
Staat bekend als het “stoplicht”-systeem
Oranje categorie weggevallen; alleen nog groen en rood gedrag
Bij het vertonen ‘’groen gedrag’’ komen gedetineerden terecht in een ‘’plus-
systeem’’. Hier zitten voordelen aan, zoals bijvoorbeeld: langer luchten. Voorbeelden
van ‘’groen gedrag’’ zijn: meewerken op de afdeling en agressie voorkomen of
beheersen.
Bij minder ongewenst gedrag komen gedetineerden in het rode regime. Voorbeelden
van ongewenst gedrag zijn: agressie en het niet naleven van de huisregels.
Keuze discipline:
Discipline Methode Verantwoording
Juridisch- Literatuuronderzoe Juiste bronnen?
dogmatisch k Systematisch analyse?
Jurisprudentieanaly Bronnen op deugdelijke
se manier geïnterpreteerd?
Hermeneutiek
Rechtsvergelijking Functionele methode Juiste landen geselecteerd?
Goed begrip van de
rechtsstelsels van de andere
landen?
Empirisch-juridisch Interviews Betrouwbaar, valide?
Enquête
Literatuurstudie
Rechtstheoretisch Hermeneutiek Is er een helder
toetsingskader?
Intern/extern?
Er zijn ook andere disciplines: rechtsgeschiedenis, rechtseconomie etc. De methoden
van deze disciplines komen niet aan bod. Enkel de methoden in de tabel worden
behandeld in de cursus.
Juridisch-dogmatisch
Stel: je bent in het systeem van promoveren en degraderen juridisch
geïnteresseerd; welke vragen zou je dan kunnen stellen?
, - Hoe wordt groen/rood vastgesteld? Is de rechtspositie van gedetineerden
daarbij voldoende gewaarborgd?
- Hoe verhoudt dit systeem zich tot het resocialisatiebeginsel?
Methode?
- Wet / jurisprudentieanalyse en literatuuronderzoek
- Hermeneutiek (rechtsvinding) [WEEK 2]
Systematisch:
- Belangrijk bij literatuur- en jurisprudentieonderzoek dat je het
bronnengebruik kunt verantwoorden; je mag geen belangrijke bronnen
missen.
- Wees transparant als het gaat om de keuzes die je hebt gemaakt en zorg
dat de analyse systematisch is.
Rechtsvergelijking
Stel dat je een rechtsvergelijkend onderzoek wil doen over het systeem van
promoveren en degraderen. Hoe zou je dat aanpakken?
Hoofddoelen systeem van promoveren en degraderen: “Het doel van het
klimaat is het bevorderen van de interne veiligheid, het motiveren van
gedetineerden om mee te werken aan re-integratie en het voorkomen van
detentieschade.” (Plaisier & Van Ditzhuijzen 2009)
- Hoe worden de doelen in andere landen nagestreefd?
Bijvoorbeeld: hoe wordt in Nederland en twee andere landen de interne
veiligheid in een gevangenis bevorderd en detentieschade voorkomen?
Methode?
- Functionele methode (vergeleken hoe specifieke doelen in verschillende
landen worden nagestreefd – niet alleen maar juridisch) [WEEK 3]
Juridisch-empirisch
Hoe zou je een juridisch-empirisch onderzoek kunnen aanpakken?
- Kijken naar de effectiviteit van de regeling
- Bijvoorbeeld: draagt het systeem van Promoveren en Degraderen bij aan
een grotere interne veiligheid in detentiecentra?
De nadruk op straffen en beloningen [binnen het systeem van Promoveren en
Degraderen] illustreert de principes van operante conditionering (Elbert et al
2022)
- Bijvoorbeeld: [hoe worden binnen het systeem van Promoveren en
Degraderen] de operante conditioneringsproces precies toegepast en
wanneer kan worden gesproken van effectieve doelbereiking?
Met welke methoden zou je deze empirisch-juridische vragen kunnen
beantwoorden?
- Gebruikelijke methodes binnen sociaalwetenschappelijk onderzoek:
interview, enquête, observatieonderzoek, literatuuronderzoek etc. [WEEK
4]
Antwoord Elbert et al op de tweede vraag:
Uit voornoemde literatuur over conditionering van dieren en compliance van
mensen volgt bovendien dat hoe sneller de consequentie volgt op het gedrag,
hoe beter het gedrag wordt aangeleerd of afgeleerd [...] De termijn van zes
weken, waarna gedetineerden een promotie, degradatie of bestendiging van
hun plek in een programma krijgen, voldoet niet aan de kwalificatie
‘onmiddellijke’ beloning. Aanvullend empirisch onderzoek naar werkzame
beloningen en straffen onder gedetineerden is nodig om te bezien of deze
bevindingen ook in Nederlandse context gelden.
Rechtstheoretisch / normatief
, Stel dat je een rechtstheoretische/normatieve onderzoek wil doen naar het
systeem van promoveren en degraderen; welke vraag zou je dan stellen?
- Bijvoorbeeld: hoe verhoudt het beginsel van operante conditionering zich
tot het idee dat rechtssubjecten dragers zijn van verantwoordelijkheid?
(Geeraerts 2022: spanningsverhouding)
Methode?
- Toetsing aan een leerstuk / theorie; hermeneutiek – intern en extern [WEEK
5]
Empirisch onderzoek mogelijk, maar ook normatief onderzoek
Empirisch: worden binnen het systeem van Promoveren en Degraderen de
operante conditioneringsprincipes juist toegepast?
Normatief: is het wenselijk dat binnen het systeem van Promoveren en
Degraderen conditioneringsprincipes worden toegepast?
Dus: soms spanning tussen evidence based (empirisch) en value based
(normatief)
- Combinatie van beide is mogelijk
Waarom methodendebat?
Waarom zou je kunnen twijfelen aan de wetenschappelijkheid van de
rechtsgeleerdheid?
- Geen hypothesen, theorieën, experimenten, statistiek, etc.
- Geen neutrale distantie
- Samenloop onderzoek en rechtspraktijk
Onderwerp blijvend in de belangstelling
Rechtswetenschappers zijn zich steeds vaker bewust van het feit dat zij meer aan
methodologie moeten doen. Op dit moment wordt dit nog te weinig gedaan in de
wetenschap. Stolker heeft dit als het ware ‘afgetrapt’.
, WC Week 1 Methoden van rechtswetenschap
Methodologische reflectie en het methodendebat
Zelfstudievragen bij Elbers et al.
Vraag 7
Het systeem van Promoveren en Degraderen in Nederlandse gevangenissen beoogt
(motivatie voor) gewenst gedrag te belonen met interne en externe vrijheden.
Ongewenst gedrag en gebrek aan motivatie kunnen worden bestraft met (blijvende)
ontzegging van die vrijheden.
Vraag 8
Het systeem van Promoveren en Degraderen is een type Contingency Management
(CM)-systeem. Deze gedragsbeïnvloedingssystemen zijn gebaseerd op operante
conditioneringstheorie. De principes van deze theorie veronderstellen dat gewenst
gedrag toeneemt als het systematisch wordt beloond. Dat geldt ook voor het
afnemen van ongewenst gedrag door bestraffing.
Vraag 9
Het doel van het klimaat is het bevorderen van de interne veiligheid, het motiveren
van gedetineerden om mee te werken aan re-integratie en het voorkomen van
detentieschade. Zolang deze doelen worden nagestreefd acht ik conditionering tot
op zekere hoogte acceptabel binnen het gevangeniswezen. Dit systeem mag immers
nooit ontaarden in manipulatie of verlies van autonomie.
Opdracht 1: Vragen bij Van Dijck, Snel & Van Golen h1 en h2
Vraag 1
Eisen waaraan rechtswetenschappelijk onderzoek moet voldoen:
1. Originele, relevante en ingebedde onderzoeksvraag.
2. Theoretisch kader: op welke manier is het onderzoek verbonden met
bestaande kennis?
3. Uitgewerkte methode met aandacht voor zorgvuldig bronnenonderzoek:
systematische beantwoording van de onderzoeksvraag met een methode. De
methode hangt af van de vraag en van het theoretisch kader.
4. Daadwerkelijke en zorgvuldige beantwoording van de vraag: een zorgvuldige
beantwoording van de vraag aan de hand van de geselecteerde methode.
5. Verantwoordingsbeginsel: onderzoeker verantwoordt zich voor gemaakte
keuzes en maakt die ook inzichtelijk.1
Vraag 2
Er zijn VIJF wetenschappelijke integriteitsnormen:
1
Van Dijck, Snel & Van Golen 2018, p. 13-15.
