Ontwikkelingspsychologie – H9: Fysieke en cognitieve
ontwikkeling in de lagere schoolleeftijd
1 Kernvragen
- Hoe ontwikkelen lagere schoolkinderen zich op fysiek en motorisch vlak?
- Hoe ontwikkelt hun denken zich?
- Hoe ontwikkelt het spreken en de taal zich?
2 Fysieke ontwikkeling en determinanten
2.1 Lichaamsgroei
- Cephalo-caudale trend zet zich verder. Vanaf de leeftijd van 9 jaar beginnen meisjes sneller
te groeien dan jongens. Tegen de adolescentie zijn meisjes 2 jaar voor wat betreft de fysieke
ontwikkeling in vergelijking met jongens.
o vb. sneller nieuwe broek en schoenen aankopen (want onderlichaam groeit sneller)
- Grote lenigheid
- Kindertanden vervangen tussen 6 en 12 jaar. Typisch dat sommige tanden te groot lijken
voor hun gezicht
- Trage fysieke groei ~ peuter & kleuterjaren
2.2 Gezondheidsproblemen
- Algemeen gezond: immuunsysteem ontwikkelt verder, longen groeien,… Ze kunnen meer
activiteiten doen zonder snel moe te worden. Toch zijn er enkele gezondheidsproblemen die
kunnen optreden:
- Bijziendheid (myopie): ze kunnen ver niet zo goed zien. Gemiddeld ¼ van de kinderen heeft
dit probleem tegen het einde van de lagere schoolleeftijd. Het is een van de weinige
problemen die stijgt met socio-economische status. Er is deels een genetische factor, maar
bijziendheid neemt ook toe wanneer men merkt dat er veel televisie gekeken wordt.
- Slechte voeding: met ouders 1 maal thuis eten voorkomt dit. Samen eten komt minder voor
- Obesitas = meer dan 20% toename in gemiddeld lichaamsgewicht naargelang geslacht en
leeftijd (16% van Amerikaanse kinderen) (2% van Vlaamse kinderen)
- Oorzaken obesitas
o Genetica: niet alle kinderen hebben hetzelfde risico om evenveel bij te komen
o Lage socio-economische status: bijvoorbeeld bij gezinnen die financiële problemen
hebben kan dit leiden tot meer stress die leidt tot overeten. Anderzijds kan het ook
te wijten zijn aan een gebrek aan kennis over wat is gezonde voeding en de waarde
van gezonde voeding.
o Overvoeding: elk ongemak = signaal voor voedsel (door ouders): kinderen leren niet
eigen honger aan te voelen en eten intern te reguleren. Gevolg: meer vatbaar voor
externe voedselstimuli dan voor interne hongerstimuli
o Ongezonde voeding als “beloning” gebruiken deze ongezonde voeding krijgt nog
extra waarde voor de kinderen
, o Minder fysiek actief en meer TV kijken: oorzaak en gevolg (vicieuze cirkel)
- Gevolgen obesitas:
o Stereotype beeld: lui, lelijk, onzeker en niet sociaal aanvaard.
o Emotionele problemen (door sociale afwijzing): depressie, lager welzijn
o Als obesitas bij kindertijd was dan meer kans op obesitas als volwassene
o Gezondheidsproblemen (bv. hart- en vaatziektes)
- Behandelen obesitas: focus op veranderen van levensstijl (niet enkel voedsel, maar ook
beweging):
o Familiekwestie: het volledige gezin zal veranderen
o Scholen: belangrijk om in school gezonde maaltijden en voldoende beweging te
voorzien
3 Motorische ontwikkeling
3.1 Ruwe motorische ontwikkeling
- Betere beheersing van ruwe motorische handelingen
- Vooruitgang in vier domeinen:
o (a) - Flexibiliteit/ elasticiteit neemt toe: vb. kopstand, molentje
o (b) - Evenwicht vergroot: vb. veranderen van richting tijdens lopen
o (c) – Snelheid en behendigheid van beweging neemt toe : vb. voetbal, hinkelen,
tikkertje (zowel spierontwikkeling en aandacht verbeterd)
o (d) - Kracht neemt toe: vb. baseball, tennis
3.2 Fijne motorische ontwikkeling
- Verfijning fijne motorische ontwikkeling:
o Alfabet: letters schrijven groot omwille van armbeweging en niet vanuit pols
o Tekeningen: meer detail, diepte-elementen (groot en klein), en relaties tussen
figuren
- Geslachtsverschillen:
o Meisjes: beter in fijne motorische vaardigheden
o Jongens: beter in ruwe motorische vaardigheden die kracht vergen (meisjes
bijvoorbeeld dan weer beter in balans en behendigheid)
o Genetische verschillen, maar ook omgeving die op stereotype wijze reageert!
3.3 Spelletjes met regels
- Spelletjes (bijvoorbeeld in jeugdbeweging of in sportclub) zijn bevorderlijk voor motorische
ontwikkeling, maar ook voor sociale en emotionele ontwikkeling
o Toename in perspectief innemen: je kan begrijpen hoe anderen spelletje zullen
spelen bv. bij tikkertje je afvragen waar de zoeker niet zal zoeken
o Samen ontdekken welke regels goed zijn en welke niet
o Inzicht in wat fairheid en rechtvaardigheid betekenen
ontwikkeling in de lagere schoolleeftijd
1 Kernvragen
- Hoe ontwikkelen lagere schoolkinderen zich op fysiek en motorisch vlak?
- Hoe ontwikkelt hun denken zich?
- Hoe ontwikkelt het spreken en de taal zich?
2 Fysieke ontwikkeling en determinanten
2.1 Lichaamsgroei
- Cephalo-caudale trend zet zich verder. Vanaf de leeftijd van 9 jaar beginnen meisjes sneller
te groeien dan jongens. Tegen de adolescentie zijn meisjes 2 jaar voor wat betreft de fysieke
ontwikkeling in vergelijking met jongens.
o vb. sneller nieuwe broek en schoenen aankopen (want onderlichaam groeit sneller)
- Grote lenigheid
- Kindertanden vervangen tussen 6 en 12 jaar. Typisch dat sommige tanden te groot lijken
voor hun gezicht
- Trage fysieke groei ~ peuter & kleuterjaren
2.2 Gezondheidsproblemen
- Algemeen gezond: immuunsysteem ontwikkelt verder, longen groeien,… Ze kunnen meer
activiteiten doen zonder snel moe te worden. Toch zijn er enkele gezondheidsproblemen die
kunnen optreden:
- Bijziendheid (myopie): ze kunnen ver niet zo goed zien. Gemiddeld ¼ van de kinderen heeft
dit probleem tegen het einde van de lagere schoolleeftijd. Het is een van de weinige
problemen die stijgt met socio-economische status. Er is deels een genetische factor, maar
bijziendheid neemt ook toe wanneer men merkt dat er veel televisie gekeken wordt.
- Slechte voeding: met ouders 1 maal thuis eten voorkomt dit. Samen eten komt minder voor
- Obesitas = meer dan 20% toename in gemiddeld lichaamsgewicht naargelang geslacht en
leeftijd (16% van Amerikaanse kinderen) (2% van Vlaamse kinderen)
- Oorzaken obesitas
o Genetica: niet alle kinderen hebben hetzelfde risico om evenveel bij te komen
o Lage socio-economische status: bijvoorbeeld bij gezinnen die financiële problemen
hebben kan dit leiden tot meer stress die leidt tot overeten. Anderzijds kan het ook
te wijten zijn aan een gebrek aan kennis over wat is gezonde voeding en de waarde
van gezonde voeding.
o Overvoeding: elk ongemak = signaal voor voedsel (door ouders): kinderen leren niet
eigen honger aan te voelen en eten intern te reguleren. Gevolg: meer vatbaar voor
externe voedselstimuli dan voor interne hongerstimuli
o Ongezonde voeding als “beloning” gebruiken deze ongezonde voeding krijgt nog
extra waarde voor de kinderen
, o Minder fysiek actief en meer TV kijken: oorzaak en gevolg (vicieuze cirkel)
- Gevolgen obesitas:
o Stereotype beeld: lui, lelijk, onzeker en niet sociaal aanvaard.
o Emotionele problemen (door sociale afwijzing): depressie, lager welzijn
o Als obesitas bij kindertijd was dan meer kans op obesitas als volwassene
o Gezondheidsproblemen (bv. hart- en vaatziektes)
- Behandelen obesitas: focus op veranderen van levensstijl (niet enkel voedsel, maar ook
beweging):
o Familiekwestie: het volledige gezin zal veranderen
o Scholen: belangrijk om in school gezonde maaltijden en voldoende beweging te
voorzien
3 Motorische ontwikkeling
3.1 Ruwe motorische ontwikkeling
- Betere beheersing van ruwe motorische handelingen
- Vooruitgang in vier domeinen:
o (a) - Flexibiliteit/ elasticiteit neemt toe: vb. kopstand, molentje
o (b) - Evenwicht vergroot: vb. veranderen van richting tijdens lopen
o (c) – Snelheid en behendigheid van beweging neemt toe : vb. voetbal, hinkelen,
tikkertje (zowel spierontwikkeling en aandacht verbeterd)
o (d) - Kracht neemt toe: vb. baseball, tennis
3.2 Fijne motorische ontwikkeling
- Verfijning fijne motorische ontwikkeling:
o Alfabet: letters schrijven groot omwille van armbeweging en niet vanuit pols
o Tekeningen: meer detail, diepte-elementen (groot en klein), en relaties tussen
figuren
- Geslachtsverschillen:
o Meisjes: beter in fijne motorische vaardigheden
o Jongens: beter in ruwe motorische vaardigheden die kracht vergen (meisjes
bijvoorbeeld dan weer beter in balans en behendigheid)
o Genetische verschillen, maar ook omgeving die op stereotype wijze reageert!
3.3 Spelletjes met regels
- Spelletjes (bijvoorbeeld in jeugdbeweging of in sportclub) zijn bevorderlijk voor motorische
ontwikkeling, maar ook voor sociale en emotionele ontwikkeling
o Toename in perspectief innemen: je kan begrijpen hoe anderen spelletje zullen
spelen bv. bij tikkertje je afvragen waar de zoeker niet zal zoeken
o Samen ontdekken welke regels goed zijn en welke niet
o Inzicht in wat fairheid en rechtvaardigheid betekenen
