Ontwikkelingspsychologie – H7: Fysieke en cognitieve
ontwikkeling in de vroege kindertijd (2 – 6 jaar)
1 Kernvragen
- Hoe ontwikkelen peuters en kleuters zich fysiek en motorisch?
- Wat is de volgende stap in de cognitieve ontwikkeling?
- Hoe kan de sociale context deze cognitieve ontwikkeling bevorderen?
- Wat met de deelprocessen?
- Hoe zit het met de taalontwikkeling?
2 Fysieke ontwikkeling en determinanten
- Grote veranderingen in grootte en gewicht. Het lichaam begint ook smaller te worden en
meer geproportioneerd. Er wordt minder vetweefsel ontwikkelt maar meer spieren.
- Cephalocaudale trend: die zich naar beneden toe manifesteert. De groei is dus nu meer aan
de romp en de benen waardoor ze beter geproportioneerd worden. Het zwaartepunt van het
lichaam begint ook dieper te liggen daardoor hebben kinderen een beter evenwicht
o 8 kg toename in gewicht (circa 20 kg)
o 110 a 120 cm: hoofd groeit minder snel dan rest van het lichaam
o Einde van kleutertijd: verlies van babytandjes
- Verschillende lichaamsdelen volgen een verschillend groeipatroon = asynchronie
o Rode lijn = het algemene groeipatroon. De meeste aspecten van fysieke ontwikkeling
zeker lengte en gewicht verlopen volgens dat patroon. In het begin sterke
uitgesproken groei en dan een beetje een plateau en dan weer groei.
o Blauwe lijn = ontwikkeling van de hersenen en neemt vooral in de 1 e 2 levensjaren
vooral een vlucht neemt
o Gele lijn = lymfoïde systeem dat instaat voor onze immuniteit en dit piekt redelijk
laat waardoor jongere kinderen ook makkelijker vatbaar zijn voor ziekte
o Groene lijn = geslachtsrijpheid komt vrij laat, pas in de adolescentie
- Dit principe illustreert ook weer heel mooi het principe van Multi dimensionaliteit- en
directionaliteit in fysieke ontwikkeling. Er zijn verschillende aspecten en die volgen ook hun
eigen tempo
, 3 Motorische ontwikkeling
3.1 Ruwe motorische ontwikkeling
- Door fysieke ontwikkeling gaat de ruwe motorische ontwikkeling er stevig op vooruit
- Sterker evenwicht of balans door hersenontwikkeling
- Inhaalbeweging van groei rest lichaam: verschuiving van zwaartepunt
o Gevolg: leren lopen als volwassene: hielen en armen meebewegen, springen & lopen
o Gooien en vangen van een bal
o Op driewieler leren rijden
3.2 Fijne motorische ontwikkeling
- Sterke toename gevolg: toegenomen zelfredzaamheid en trots
o 3 a 4 jaar: vork
o 5 jaar mes en vork
o 6 jaar schoenen knopen: vergt aandacht en herinnering
o Spelactiviteiten: prikken, schaar hanteren, tekeningen inkleuren
3.3 Tekenen
Krabbelstadium = betekenisloze lijnen zonder verwijzingswaarde
2 jaar
Betekenis of verwijzingswaarde toekennen = tekenen. Op een bepaald
moment krijgen kinderen door dat tekeningen verwijzen naar iets echt, iets
symbool is voor de buitenwereld. Typische elementen:
3 a 4 jaar - Kopvoeter (‘tadpole’)
- Toevallig realisme = achteraf benoemen van figuur. Er is geen initieel
plan om iets specifiek te tekenen.
Mislukt realisme = op voorhand bepalen, maar niet in tekening slagen. Deze
tekeningen lijken op de tekeningen van de vorige met als enig verschil de
4 a 5 jaar bedoeling die erachter zit in deze fase. De 1 e figuren die wel lukken zijn de
kopvoeters die gaandeweg meer detail krijgen.
Verstandelijk realisme = tekening is uitdrukking van belevingswereld van kind;
5 a 6 jaar hoeft niet per se overeen te komen met de realiteit. Vaak veel magische
kenmerken afspiegeling van de grote fantasie van kinderen.
Visueel realisme = dingen tekenen zoals ze er werkelijk uit zien ( de fantasie
verdwijnt een beetje). De verhoudingen van objecten kloppen meer, er zijn
8 a 9 jaar wel nog restanten van fantasie, maar die gaan er later ook uit.
- Meer aandacht voor diepte-elementen
- Meer organisatie; geen losse figuren meer
3.4 Schrijven
- Letter schrijven: toenemende vaardigheid
o Eerst in omgekeerde richting
ontwikkeling in de vroege kindertijd (2 – 6 jaar)
1 Kernvragen
- Hoe ontwikkelen peuters en kleuters zich fysiek en motorisch?
- Wat is de volgende stap in de cognitieve ontwikkeling?
- Hoe kan de sociale context deze cognitieve ontwikkeling bevorderen?
- Wat met de deelprocessen?
- Hoe zit het met de taalontwikkeling?
2 Fysieke ontwikkeling en determinanten
- Grote veranderingen in grootte en gewicht. Het lichaam begint ook smaller te worden en
meer geproportioneerd. Er wordt minder vetweefsel ontwikkelt maar meer spieren.
- Cephalocaudale trend: die zich naar beneden toe manifesteert. De groei is dus nu meer aan
de romp en de benen waardoor ze beter geproportioneerd worden. Het zwaartepunt van het
lichaam begint ook dieper te liggen daardoor hebben kinderen een beter evenwicht
o 8 kg toename in gewicht (circa 20 kg)
o 110 a 120 cm: hoofd groeit minder snel dan rest van het lichaam
o Einde van kleutertijd: verlies van babytandjes
- Verschillende lichaamsdelen volgen een verschillend groeipatroon = asynchronie
o Rode lijn = het algemene groeipatroon. De meeste aspecten van fysieke ontwikkeling
zeker lengte en gewicht verlopen volgens dat patroon. In het begin sterke
uitgesproken groei en dan een beetje een plateau en dan weer groei.
o Blauwe lijn = ontwikkeling van de hersenen en neemt vooral in de 1 e 2 levensjaren
vooral een vlucht neemt
o Gele lijn = lymfoïde systeem dat instaat voor onze immuniteit en dit piekt redelijk
laat waardoor jongere kinderen ook makkelijker vatbaar zijn voor ziekte
o Groene lijn = geslachtsrijpheid komt vrij laat, pas in de adolescentie
- Dit principe illustreert ook weer heel mooi het principe van Multi dimensionaliteit- en
directionaliteit in fysieke ontwikkeling. Er zijn verschillende aspecten en die volgen ook hun
eigen tempo
, 3 Motorische ontwikkeling
3.1 Ruwe motorische ontwikkeling
- Door fysieke ontwikkeling gaat de ruwe motorische ontwikkeling er stevig op vooruit
- Sterker evenwicht of balans door hersenontwikkeling
- Inhaalbeweging van groei rest lichaam: verschuiving van zwaartepunt
o Gevolg: leren lopen als volwassene: hielen en armen meebewegen, springen & lopen
o Gooien en vangen van een bal
o Op driewieler leren rijden
3.2 Fijne motorische ontwikkeling
- Sterke toename gevolg: toegenomen zelfredzaamheid en trots
o 3 a 4 jaar: vork
o 5 jaar mes en vork
o 6 jaar schoenen knopen: vergt aandacht en herinnering
o Spelactiviteiten: prikken, schaar hanteren, tekeningen inkleuren
3.3 Tekenen
Krabbelstadium = betekenisloze lijnen zonder verwijzingswaarde
2 jaar
Betekenis of verwijzingswaarde toekennen = tekenen. Op een bepaald
moment krijgen kinderen door dat tekeningen verwijzen naar iets echt, iets
symbool is voor de buitenwereld. Typische elementen:
3 a 4 jaar - Kopvoeter (‘tadpole’)
- Toevallig realisme = achteraf benoemen van figuur. Er is geen initieel
plan om iets specifiek te tekenen.
Mislukt realisme = op voorhand bepalen, maar niet in tekening slagen. Deze
tekeningen lijken op de tekeningen van de vorige met als enig verschil de
4 a 5 jaar bedoeling die erachter zit in deze fase. De 1 e figuren die wel lukken zijn de
kopvoeters die gaandeweg meer detail krijgen.
Verstandelijk realisme = tekening is uitdrukking van belevingswereld van kind;
5 a 6 jaar hoeft niet per se overeen te komen met de realiteit. Vaak veel magische
kenmerken afspiegeling van de grote fantasie van kinderen.
Visueel realisme = dingen tekenen zoals ze er werkelijk uit zien ( de fantasie
verdwijnt een beetje). De verhoudingen van objecten kloppen meer, er zijn
8 a 9 jaar wel nog restanten van fantasie, maar die gaan er later ook uit.
- Meer aandacht voor diepte-elementen
- Meer organisatie; geen losse figuren meer
3.4 Schrijven
- Letter schrijven: toenemende vaardigheid
o Eerst in omgekeerde richting
