Begrippenlijst inleiding in de psychologie
Hoofdstuk 1
Anekdotisch bewijsmateriaal: getuigenissen die ervaringen van iemand of enkele personen
schetsen, maar ten onrechten voor wetenschappelijk bewijs worden gezien.
Bias: een vooroordeel, vervorming of vertekening van de situatie, meestal op basis van
persoonlijke ervaringen en waarden.
Emotionele Bias: de neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens in
plaats van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal.
Conformation Bias: de neiging om informatie die net bij je opvattingen aansluit te negeren of
te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie te zoeken waar je het wel mee eens bent
Biologisch perspectief: het psychologische perspectief dat de oorzaken van gedrag zoekt in
het functioneren van de genen, de hersenen, het zenuwstelsel en hormoonstelsel.
Neurowetenschap: het vakgebied wat zich richt op begrip van hoe de hersenen, gedachten,
gevoelens, motieven, bewustzijn, herinneringen en andere metalen processen creëren.
Evolutionaire psychologie: een relatief nieuw specialisme in de psychologie dat gedrag en
mentale processen beschouwd op basis van genetische aanpassingen aan overleving en
voortplanting.
Introspectie: beschrijving van je eigen innerlijke bewuste ervaring
Functionalisme: historische stroming binnen de psychologie die meende dat psychische
processen het best begrepen kunnen worden in het licht van hun adaptieve nut en functie.
Cognitief perspectief: een van de belangrijkste psychologische perspectieve, waarbij de
nadruk ligt op mentale processen, zoals: leren, geheugen, perceptie en denken als vormen
van informatieverwerking.
Behaviorisme: een historische school die ernaar streefde om van de psychologie een
objectieve wetenschap te maken die zich alleen op gedrag richtte en niet op mentale
processen.
Behavioristisch perspectief: een psychologische invalshoek die de bron van ons handelingen
zoekt in stimuli vanuit de omgeving, in plaats van innerlijke mentale processen
Psychodynamische psychologie: een benadering die de nadruk legt op het begrijpen van het
menselijk functioneren in termen van onbewuste behoeften, verlangen, herinneringen en
conflicten.
,Psychoanalyse: een benadering van de psychologie die is gebaseerd op de veronderstelling
van Freud, die de nadruk legt op onbewuste processen. De term verwijst zowel naar Freud
als naar Freuds psychoanalytische theorieën als naar zijn psychoanalytische
behandelingsmethode.
psychologie van karaktertrekken en temperament: een psychologisch perspectief dat gedrag
en persoonlijkheid ziet als de producten van fundamentele psychologische kenmerken.
Sociaal cultureel perspectief: een van de 6 belangrijke perspectieven van de psychologie, dat
de nadruk legt op het belang van sociale interactie en een cultureel perspectief.
Cultuur: een complexe mix van taal, opvattingen, gewoonte, waarden en tradities, die
worden ontwikkeld door een groep mensen die word gedeeld met andere in diezelfde
omgeving.
Crosscultureel psycholoog: een psycholoog die werkt in specialisme is geïnteresseerd in de
manier waarop psychologische processen verschillen tussen mensen van verschillende
culturen.
Wetenschappelijke methodes: een uit 4 bestaand stappen procedure voor empirisch
onderzoek van een hypothese, waarbij de omstandigheden zo zijn gekozen dat vooroordelen
en subjectiviteit worden uitgesloten.
Empirisch onderzoek: onderzoek benadering waarbij gegevens worden verzamelt
doormiddel van objectieve informatie uit de eerste hand, gebaseerd op sensorische
ervaringen en observaties
Hypothese: voorspelling van de uitkomst van een wetenschappelijk onderzoek, een
bewering over de relatie tussen variabelen in een onderzoek.
Variabele: dat een element van invloed is op hetgeen dat onderzocht wordt.
Operationele definitie: objectieve beschrijving van een concept dat bij een wetenschappelijk
onderzoek hoort. Operationele definities kunnen concepten die worden bestudeerd
herformuleren in gedrag matige termen. Het zijn ook de exacte omschrijvingen van
manieren waarop een onderzoek moet worden uitgevoerd en waarop belangrijke variabele
moeten worden gemeten.
Data: informatie, in het bijzonder gegevens die door een onderzoeker zijn verzameld en die
worden gebruikt om een hypothese te toetsen
Experimentele conditie: omstandigheden waaraan de leden van de experimentele groep
tijdens de behandeling worden blootgesteld.
Experimentele groep: proefpersonen die worden blootgesteld aan speciale behandelingen
die men onderzoekt
, Controleconditie: omstandigheden waaraan leden van de controlegroep tijdens het
experiment worden blootgesteld. Deze condities zijn op bijna elk onderdeel identiek aan de
experimentele conditie, met uitzondering van die speciale behandeling die alleen de
experimentele groep ontvangt.
Controlegroep: proefpersonen die worden gebruikt als vergelijkbare materiaal naar de
experimentele groep. De controle groep krijgt niet de behandeling waar men meer over wilt
weten.
Onafhankelijke variabele: variabele die zo genoemd wordt omdat de onderzoeker hem
onafhankelijk van alle andere zorgvuldig gecontroleerde experimentele omstandigheden kan
manipuleren.
Afhankelijke variabele: de variabele die wordt gemeten of geobserveerd. Binnen een
experiment wordt de afhankelijke variabele door het manipuleren van de onafhankelijke
variabele beïnvloed. De eventuele variatie in de waarde van de afhankelijke variabele is het
effect waarin de onderzoeker geïnteresseerd is.
Randomisering: procedure waarbij volledig door toeval wordt bepaald of de proefpersonen
aan de experimentele groep of aan de conditioneringsgroep worden toegevoegd, kan ook
betrekking hebben op een procedure binnen het experiment. Waarbij de volgorde van de
stimulus wordt aangebonden volledig door het toeval wordt bepaald.
Significant: een statische term die aangeeft dat het waarschijnlijk is dat het waargenomen
effect niet door toeval ontstaat, maar door de onafhankelijke variabele te veranderen
Repliceren: een onderzoek opnieuw uitvoeren om te zien of de uitkomsten hetzelfde zijn.
Om bias te voorkomen wordt het repliceren gedaan door een andere onderzoeker
Experiment: type onderzoek waarbij de onderzoeker gebruik maakt van vergelijkbare
groepen en alle omstandigheden controleert en rechtstreeks manipuleert, inclisief de
onafhankelijke variabele.
Correlatieonderzoek: vorm van onderzoek waarbij de relatie tussen variabele wordt
bestudeerd zonder een onafhankelijke variabele in het experiment te manipuleren. Uit
correlatieonderzoek valt geen oorzaak-gevolgrelatie van worden afgeleid.
Geen-correlatie: een correlatiecoëfficiënt die aangeeft dat de variabele geen relatie hebben
met elkaar.
Positieve correlatie: een correlatiecoëfficiënt die aangeeft dat de variabele tegelijkertijd in
de zelfde richting variëren: als de ene variabele groter of kleiner wordt, verandert de ander
in de zelfde richting.
Negatieve correlatie: een correlatiecoëfficiënt die aangeeft dat de variabelen tegelijkertijd in
verschillende richtingen gaan als de ene variabele groter wordt en de ander kleiner
Hoofdstuk 1
Anekdotisch bewijsmateriaal: getuigenissen die ervaringen van iemand of enkele personen
schetsen, maar ten onrechten voor wetenschappelijk bewijs worden gezien.
Bias: een vooroordeel, vervorming of vertekening van de situatie, meestal op basis van
persoonlijke ervaringen en waarden.
Emotionele Bias: de neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens in
plaats van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal.
Conformation Bias: de neiging om informatie die net bij je opvattingen aansluit te negeren of
te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie te zoeken waar je het wel mee eens bent
Biologisch perspectief: het psychologische perspectief dat de oorzaken van gedrag zoekt in
het functioneren van de genen, de hersenen, het zenuwstelsel en hormoonstelsel.
Neurowetenschap: het vakgebied wat zich richt op begrip van hoe de hersenen, gedachten,
gevoelens, motieven, bewustzijn, herinneringen en andere metalen processen creëren.
Evolutionaire psychologie: een relatief nieuw specialisme in de psychologie dat gedrag en
mentale processen beschouwd op basis van genetische aanpassingen aan overleving en
voortplanting.
Introspectie: beschrijving van je eigen innerlijke bewuste ervaring
Functionalisme: historische stroming binnen de psychologie die meende dat psychische
processen het best begrepen kunnen worden in het licht van hun adaptieve nut en functie.
Cognitief perspectief: een van de belangrijkste psychologische perspectieve, waarbij de
nadruk ligt op mentale processen, zoals: leren, geheugen, perceptie en denken als vormen
van informatieverwerking.
Behaviorisme: een historische school die ernaar streefde om van de psychologie een
objectieve wetenschap te maken die zich alleen op gedrag richtte en niet op mentale
processen.
Behavioristisch perspectief: een psychologische invalshoek die de bron van ons handelingen
zoekt in stimuli vanuit de omgeving, in plaats van innerlijke mentale processen
Psychodynamische psychologie: een benadering die de nadruk legt op het begrijpen van het
menselijk functioneren in termen van onbewuste behoeften, verlangen, herinneringen en
conflicten.
,Psychoanalyse: een benadering van de psychologie die is gebaseerd op de veronderstelling
van Freud, die de nadruk legt op onbewuste processen. De term verwijst zowel naar Freud
als naar Freuds psychoanalytische theorieën als naar zijn psychoanalytische
behandelingsmethode.
psychologie van karaktertrekken en temperament: een psychologisch perspectief dat gedrag
en persoonlijkheid ziet als de producten van fundamentele psychologische kenmerken.
Sociaal cultureel perspectief: een van de 6 belangrijke perspectieven van de psychologie, dat
de nadruk legt op het belang van sociale interactie en een cultureel perspectief.
Cultuur: een complexe mix van taal, opvattingen, gewoonte, waarden en tradities, die
worden ontwikkeld door een groep mensen die word gedeeld met andere in diezelfde
omgeving.
Crosscultureel psycholoog: een psycholoog die werkt in specialisme is geïnteresseerd in de
manier waarop psychologische processen verschillen tussen mensen van verschillende
culturen.
Wetenschappelijke methodes: een uit 4 bestaand stappen procedure voor empirisch
onderzoek van een hypothese, waarbij de omstandigheden zo zijn gekozen dat vooroordelen
en subjectiviteit worden uitgesloten.
Empirisch onderzoek: onderzoek benadering waarbij gegevens worden verzamelt
doormiddel van objectieve informatie uit de eerste hand, gebaseerd op sensorische
ervaringen en observaties
Hypothese: voorspelling van de uitkomst van een wetenschappelijk onderzoek, een
bewering over de relatie tussen variabelen in een onderzoek.
Variabele: dat een element van invloed is op hetgeen dat onderzocht wordt.
Operationele definitie: objectieve beschrijving van een concept dat bij een wetenschappelijk
onderzoek hoort. Operationele definities kunnen concepten die worden bestudeerd
herformuleren in gedrag matige termen. Het zijn ook de exacte omschrijvingen van
manieren waarop een onderzoek moet worden uitgevoerd en waarop belangrijke variabele
moeten worden gemeten.
Data: informatie, in het bijzonder gegevens die door een onderzoeker zijn verzameld en die
worden gebruikt om een hypothese te toetsen
Experimentele conditie: omstandigheden waaraan de leden van de experimentele groep
tijdens de behandeling worden blootgesteld.
Experimentele groep: proefpersonen die worden blootgesteld aan speciale behandelingen
die men onderzoekt
, Controleconditie: omstandigheden waaraan leden van de controlegroep tijdens het
experiment worden blootgesteld. Deze condities zijn op bijna elk onderdeel identiek aan de
experimentele conditie, met uitzondering van die speciale behandeling die alleen de
experimentele groep ontvangt.
Controlegroep: proefpersonen die worden gebruikt als vergelijkbare materiaal naar de
experimentele groep. De controle groep krijgt niet de behandeling waar men meer over wilt
weten.
Onafhankelijke variabele: variabele die zo genoemd wordt omdat de onderzoeker hem
onafhankelijk van alle andere zorgvuldig gecontroleerde experimentele omstandigheden kan
manipuleren.
Afhankelijke variabele: de variabele die wordt gemeten of geobserveerd. Binnen een
experiment wordt de afhankelijke variabele door het manipuleren van de onafhankelijke
variabele beïnvloed. De eventuele variatie in de waarde van de afhankelijke variabele is het
effect waarin de onderzoeker geïnteresseerd is.
Randomisering: procedure waarbij volledig door toeval wordt bepaald of de proefpersonen
aan de experimentele groep of aan de conditioneringsgroep worden toegevoegd, kan ook
betrekking hebben op een procedure binnen het experiment. Waarbij de volgorde van de
stimulus wordt aangebonden volledig door het toeval wordt bepaald.
Significant: een statische term die aangeeft dat het waarschijnlijk is dat het waargenomen
effect niet door toeval ontstaat, maar door de onafhankelijke variabele te veranderen
Repliceren: een onderzoek opnieuw uitvoeren om te zien of de uitkomsten hetzelfde zijn.
Om bias te voorkomen wordt het repliceren gedaan door een andere onderzoeker
Experiment: type onderzoek waarbij de onderzoeker gebruik maakt van vergelijkbare
groepen en alle omstandigheden controleert en rechtstreeks manipuleert, inclisief de
onafhankelijke variabele.
Correlatieonderzoek: vorm van onderzoek waarbij de relatie tussen variabele wordt
bestudeerd zonder een onafhankelijke variabele in het experiment te manipuleren. Uit
correlatieonderzoek valt geen oorzaak-gevolgrelatie van worden afgeleid.
Geen-correlatie: een correlatiecoëfficiënt die aangeeft dat de variabele geen relatie hebben
met elkaar.
Positieve correlatie: een correlatiecoëfficiënt die aangeeft dat de variabele tegelijkertijd in
de zelfde richting variëren: als de ene variabele groter of kleiner wordt, verandert de ander
in de zelfde richting.
Negatieve correlatie: een correlatiecoëfficiënt die aangeeft dat de variabelen tegelijkertijd in
verschillende richtingen gaan als de ene variabele groter wordt en de ander kleiner
