Samenvatting Preventie en Bestraffing
Probleem 1 – Historische ontwikkelingen en de controle
maatschappij
Leerdoelen:
1. Wat is er sinds de jaren ’50 van de 20ste eeuw veranderd in het denken over en de aanpak van
criminaliteit en daders?
2. Hoe zijn deze ontwikkelingen te verklaren?
3. Tot welke veranderingen hebben die ontwikkelingen geleid in de wijze waarop controle wordt
uitgevoerd?
Leerdoel 1: Wat is er sinds de jaren ’50 van de 20ste eeuw
veranderd in het denken over en de aanpak van criminaliteit en
daders? &
Leerdoel 3: Tot welke veranderingen hebben die ontwikkelingen
geleid in de wijze waarop controle wordt uitgevoerd?
Cohen, S. (1979). The punitive city. Notes on the dispersal of social control.
The punitive city: een concept van cohen waarbij de gemeenschap bijdraagt aan de aanpak van de
criminaliteit d.m.v. sociale controle. Niet alleen de gevangenis kan criminaliteit aanpakken, iedereen
(in de gemeenschap) kan dit doen.
The dispersal of social control: de verspreiding van controlemechanismen in de samenleving.
From prison to community
Transformaties aan het einde van de 18e eeuw en het begin van de 19e eeuw: from prison to
community.
1. Ontwikkelen van een centrale staat: verzorgingsstaat, de controle van criminaliteit en zorg
voor afhankelijken worden gecentraliseerd.
2. Het begrip dat verschillende soorten criminelen bestaan waarvan verschillende experts eigen
kennis hebben.
3. Een verhoogde scheiding tussen devianten en afhankelijken die elk door een andere instantie
geholpen worden (gevangenissen, psychiatrische instellingen en andere gesloten instellingen
voor behandeling en bestraffing).
De kijk op de gevangenis
Eind 18e eeuw: gevangenis is het laatste redmiddel
Midden 19e eeuw: de gevangenis is bij voorkeur de eerste plek waar je terecht komt na een delict.
Eind jaren 60: gevangenis is weer het laatste redmiddel
• Het gevolg was dat er steeds meer decarceration plaatvond: er kwamen steeds minder
gevangenissen en veel gevangenissen werden gesloten.
• Community sanctions werden steeds vaker toegepast. Gevangenissen zouden ineffectief zijn
en niet humaan.
,Er waren twee assumpties:
Community treatment: is het gevolg van dat de gevangenissen weer het laatste redmiddel waren.
• Houdt in: iedere vorm van sociale controle buiten de gevangenis. In de literatuur over
community treatment zijn er twee sets aan assumpties:
1. Gezond verstand (‘wat iedereen al weet’): dit is gebouwd op drie soorten bewijs dat
community sanctions beter zijn:
a. Gevangenis is niet effectief, het rehabilitiseert niet en schrikt niet af. Ze kunnen zelfs
criminele commitment versterken.
b. Community sanctions zijn goedkoper
c. Community sanctions zijn menselijker dan andere instituties. gevangenissen zijn
dierlijk want je stopt mensen in een hok
2. Sociologische/politieke opvattingen
a. Deviantie vindt zijn oorsprong in de samenleving en moet daarom preventie en
genezing ook in de samenleving plaatsvinden.
b. Het toepassen van stigma’s en labels zorgt ervoor dat de deviantie juist meer gaat
plaatsvinden en dat het terugkeren in het normale leven moeilijker wordt
c. Veel maatregelen zijn niet de juiste maatregelen; de beleidsvoering moet zich meer
focussen op minder schade toebrengen, dus moet decriminalisatie en decarceratie
bevorderd worden.
Kritiek van Cohen op community treatment
• Het is niet zeker of het effectief is voor het terugdringen van criminaliteit tov traditionele
gevangenissen
• Het kan stigmatiserend zijn
• Deze methoden zijn niet altijd goedkoper
• Community treatment is niet altijd heel humaner, bevatten dezelfde kenmerken van dwang
als het systeem dat ze zouden moeten vervangen (gevangenissen)
o Het kan leiden tot non-interventie of verwaarlozing; diensten worden ingetrokken en
devianten worden verwaarloosd of uitgebuit door particuliere commerciële
exploitanten; terwijl die mensen juist echte hulp nodig hebben.
o Het zijn nieuwe vormen van interventies die eigenlijk het oude strafsysteem
nabootsen, maar op een andere manier. Community sanctions hebben dezelfde
onderdrukkende en dwingende eigenschappen als de oude gevangenissen of
instellingen. Denk hierbij aan intensief toezicht in de gemeenschap, verplichte
behandelingsprogramma’s of andere controlemechanismen die de vrijheden
beperken.
• Het is niet duidelijk of de decarceratie zo snel heeft plaatsgevonden als de ideologie zegt
Community control: omvat bijna elke vorm van formele sociale controle buiten de muren van de
traditionele instellingen (gevangenis).
Twee strategieën van community control (gescheiden, maar overlappen ook):
1. Het plaatsen van verschillende vormen van intensieve interventie binnen de gemeenschap;
strafopties die dienen als tussenliggende alternatieven voor vrijheidsbeneming of juist als
optie om (vervroegd) vrij te komen uit de gevangenis/instelling
2. Preventie programma’s opzetten zodat daders niet verder afdwalen van het huidige systeem.
Achter deze beleidsmaatregelen schuilt de algehele inzet van een toenemende maatschappelijke
verantwoordelijkheid voor criminaliteitsbestrijding.
2
,Community correction centre
Dit zijn alternatieve instellingen of voorzieningen die ‘humaner’ zouden moeten zijn dan
gevangenissen. De grens tussen ‘opgesloten’ en ‘vrij’ is met opzet onduidelijk, omdat deze voor ieder
individu anders getrokken moet worden. Zodra de cliënt fase 1 heeft verlaten, waar alle cliënten
binnenkomen en waar ze allemaal onder feitelijk toezicht staan, kan hij voor sommige activiteiten
‘vrij’ zijn, maar voor andere nog steeds ‘opgesloten’.
Nadelen van community treatment
• Blurring the boundaries: het vervagen van de grenzen tussen publiek en privaat.
Gevangenissen zorgden vroeger voor duidelijke grenzen tussen devianten en normale
mensen. Tegenwoordig is die scheiding minder duidelijk, iedereen beweegt in dezelfde
gebieden. De private sector speelt een grotere rol bij het controleren en bij het straffen. De
grens tussen hulpverlening en straf kan vaag worden; wat lijkt op ondersteuning (zoals
therapie of toezicht) kan in praktijk net zo dwingend zijn als een gevangenisstraf.
• Widening the net: In plaats van dat er minder mensen in aanraking komen met het
strafsysteem (wat het oorspronkelijke doel is van community sanctions), kunnen deze de
onderwerping aan controle juist vergroten. Er worden meer actoren bij betrokken, meer
instanties en meer interventies. Er wordt dus een grotere groep onder controle gehouden,
die anders geen straf zouden krijgen. Cohen zegt dus dat het idee van dat community
sanctions zullen leiden tot een lagere vorm van sociale controle, een illusie is.
• Thinning the mesh (Betekenis van “mazen” hier: de openingen of gaten in het “net” van het
strafrechtsysteem of toezichtssysteem.Uitleg: Wanneer de mazen “dunner” of “kleiner”
worden, betekent dat dat het net fijner wordt — er glippen minder mensen doorheen): Het
systeem gaat zich richten op minder ernstige overtredingen of mensen met milde afwijkingen
van sociale normen, zoals jongeren die het risico lopen om deviant gedrag te gaan vertonen.
Voorheen zouden deze mensen mogelijk geen interventie hebben ondergaan, maar nu
worden ze onder toezicht geplaatst of aan verplichtingen onderworpen. Mazen worden
kleiner en meer daders worden gepakt, steeds meer kleine gedragingen worden
gecriminaliseerd (spijbelen of kleine diefstal kan leiden tot een jeugdprogramma onder het
mom van hulpverlening, maar eigenlijk worden de daders onderworpen aan verplichte
controle, terwijl ze hier geen gevangenisstraf voor zouden krijgen). Samen worden er dus veel
meer delinquenten gepakt. Community sanctions zouden moeten dienen als alternatief van
gevangenisstraffen, maar het wordt nu juist een uitbreiding van het strafsysteem.
Cohens kritiek op net-widening en thinning the mesh:
Het leidt tot een uitbreiding van de sociale controle, in plaats van een alternatief voor
gevangenisstraffen.
1. Steeds meer mensen raken gewend aan toezicht en reguleren, ook al is dat niet strikt
noodzakelijk.
2. In plaats van minder straffen en dus minder mensen in het strafsysteem, worden er juist meer
mensen ‘gevangen’.
3. Voor betrokkenen wordt het moeilijker om helemaal buiten het systeem te blijven of er later
aan te ontsnappen, omdat de interventies cumulatief en langdurig kunnen zijn.
Masking and disquising
De meer positieve kanten van het systeem markeren de meest dwingende en intensieve
consequenties, er is twijfel over het feit dat interventies van de nieuwe beweging wel humaner zijn.
• Alternatieven zijn nog geen garantie voor humaner en minder stigmatiserend systeem.
3
, • Alternatieven geven een grote discretionaire bevoegdheid aan sommige individuen -> ruimte
voor een eerlijk proces verkleint.
• Men moet keuze maken voor behandeldoelen of veiligheidsdoelen, meestal worden
veiligheidsdoelen voorop gesteld.
• Bedoeling dat het individu meer ruimte krijgt, maar ondertussen is iemand gebonden aan
allerlei regels en controle.
o Het lijkt er dus niet humaner op te worden.
Merging public and private: Privatisering van sociale controle: de publieke vormen van formele
controle worden steeds vaker samengevoegd met de private, minder formele vormen van controle.
De ideologie: het repressieve (Repressie = onderdrukking of bestrijding van ongewenst gedrag door
straf of dwang) bereik van de staat moet enerzijds worden afgezwakt (minder strenge straffen), maar
aan de andere kant moet de maatschappij worden betrokken bij de dagelijkse preventie en controle
(uitbreiding van straffen).
Met name in de VS is de toenemende betrokkenheid van particuliere ondernemingen in de publieke
dienst- en hulpverleningssector opmerkelijk. Sommigen schrijven dit zelfs toe aan een financiële
crisis: de staat ontdoet zich van dure criminaliteitsbestrijdingssystemen, waardoor particuliere
ondernemingen deviante groepen voor winst kunnen verwerken. Dit is waarneembaar in particuliere
klinieken, ziekenhuizen of welzijnshotels voor ouderen en geestelijk zieken, waar de ondernemingen
hun eigen klantenkring bedienen.
Community sanctions worden ook geprivatiseerd; duidelijke gevallen zijn halfway houses (=een
begeleid woonhuis waar (ex-)gedetineerden of jongeren onder toezicht leren terugkeren naar de
maatschappij), hostels, groepshuizen of pleegzorgregelingen voor privéwinst.
Absorption, penetration, re-integration
In tijden van het asiel vertegenwoordigde het niet alleen isolatie en opsluiting, zoals quarantaine voor
zieken, maar ook een ritueel van fysieke uitsluiting. Het asiel moest de klassieke sociale functie van
de zondebok vervullen. De zondebok was een dier dat naar de wildernis werd gedreven en de zonden
van de gemeenschap wegdroeg. In de nieuwe ideologie is er geen symbolische wildernis, alleen een
gemeenschap waarin de deviante persoon moet worden gere-integreerd. We bevinden ons in een
derde revolutie van sanctionering:
1. Van wraak naar terughoudendheid (begin 19 e eeuw)
2. Van terughoudendheid naar reformatie (eind 19 e eeuw begin 20e eeuw)
3. Van reformatie naar re-integratie (nu)
De ideologie is dus veranderd van mensen met afwijkend gedrag of criminaliteit te isoleren van de
samenleving (gevangenissen), naar de nieuwe benadering van reintegratie in de gemeenschap. In
plaats van duidelijk zichtbare straffen zoals een gevangenisstraf, wordt sociale controle minder
zichtbaar maar dieper verankerd. Gemeenschap, gezin, scholen en zelfs vrienden krijgen een grotere
rol in het toezicht, corrigeren en begeleiden van deviantie. De gemeenschap wordt dus een
onderdeel van het strafsysteem; men is niet meer onder controle van één instantie (overheid), maar
door de hele samenleving.
Is deze ontwikkeling goed of slecht? de meesten hebben een onaangenaam gevoel bij sociale
verandering, omdat ze denken dat het alleen maar extreme wordt. Ook Cohen heeft dat gevoel,
maar hij zegt ook dat deze radicale aannames wat correctie verdienen: sommige programma’s
4
Probleem 1 – Historische ontwikkelingen en de controle
maatschappij
Leerdoelen:
1. Wat is er sinds de jaren ’50 van de 20ste eeuw veranderd in het denken over en de aanpak van
criminaliteit en daders?
2. Hoe zijn deze ontwikkelingen te verklaren?
3. Tot welke veranderingen hebben die ontwikkelingen geleid in de wijze waarop controle wordt
uitgevoerd?
Leerdoel 1: Wat is er sinds de jaren ’50 van de 20ste eeuw
veranderd in het denken over en de aanpak van criminaliteit en
daders? &
Leerdoel 3: Tot welke veranderingen hebben die ontwikkelingen
geleid in de wijze waarop controle wordt uitgevoerd?
Cohen, S. (1979). The punitive city. Notes on the dispersal of social control.
The punitive city: een concept van cohen waarbij de gemeenschap bijdraagt aan de aanpak van de
criminaliteit d.m.v. sociale controle. Niet alleen de gevangenis kan criminaliteit aanpakken, iedereen
(in de gemeenschap) kan dit doen.
The dispersal of social control: de verspreiding van controlemechanismen in de samenleving.
From prison to community
Transformaties aan het einde van de 18e eeuw en het begin van de 19e eeuw: from prison to
community.
1. Ontwikkelen van een centrale staat: verzorgingsstaat, de controle van criminaliteit en zorg
voor afhankelijken worden gecentraliseerd.
2. Het begrip dat verschillende soorten criminelen bestaan waarvan verschillende experts eigen
kennis hebben.
3. Een verhoogde scheiding tussen devianten en afhankelijken die elk door een andere instantie
geholpen worden (gevangenissen, psychiatrische instellingen en andere gesloten instellingen
voor behandeling en bestraffing).
De kijk op de gevangenis
Eind 18e eeuw: gevangenis is het laatste redmiddel
Midden 19e eeuw: de gevangenis is bij voorkeur de eerste plek waar je terecht komt na een delict.
Eind jaren 60: gevangenis is weer het laatste redmiddel
• Het gevolg was dat er steeds meer decarceration plaatvond: er kwamen steeds minder
gevangenissen en veel gevangenissen werden gesloten.
• Community sanctions werden steeds vaker toegepast. Gevangenissen zouden ineffectief zijn
en niet humaan.
,Er waren twee assumpties:
Community treatment: is het gevolg van dat de gevangenissen weer het laatste redmiddel waren.
• Houdt in: iedere vorm van sociale controle buiten de gevangenis. In de literatuur over
community treatment zijn er twee sets aan assumpties:
1. Gezond verstand (‘wat iedereen al weet’): dit is gebouwd op drie soorten bewijs dat
community sanctions beter zijn:
a. Gevangenis is niet effectief, het rehabilitiseert niet en schrikt niet af. Ze kunnen zelfs
criminele commitment versterken.
b. Community sanctions zijn goedkoper
c. Community sanctions zijn menselijker dan andere instituties. gevangenissen zijn
dierlijk want je stopt mensen in een hok
2. Sociologische/politieke opvattingen
a. Deviantie vindt zijn oorsprong in de samenleving en moet daarom preventie en
genezing ook in de samenleving plaatsvinden.
b. Het toepassen van stigma’s en labels zorgt ervoor dat de deviantie juist meer gaat
plaatsvinden en dat het terugkeren in het normale leven moeilijker wordt
c. Veel maatregelen zijn niet de juiste maatregelen; de beleidsvoering moet zich meer
focussen op minder schade toebrengen, dus moet decriminalisatie en decarceratie
bevorderd worden.
Kritiek van Cohen op community treatment
• Het is niet zeker of het effectief is voor het terugdringen van criminaliteit tov traditionele
gevangenissen
• Het kan stigmatiserend zijn
• Deze methoden zijn niet altijd goedkoper
• Community treatment is niet altijd heel humaner, bevatten dezelfde kenmerken van dwang
als het systeem dat ze zouden moeten vervangen (gevangenissen)
o Het kan leiden tot non-interventie of verwaarlozing; diensten worden ingetrokken en
devianten worden verwaarloosd of uitgebuit door particuliere commerciële
exploitanten; terwijl die mensen juist echte hulp nodig hebben.
o Het zijn nieuwe vormen van interventies die eigenlijk het oude strafsysteem
nabootsen, maar op een andere manier. Community sanctions hebben dezelfde
onderdrukkende en dwingende eigenschappen als de oude gevangenissen of
instellingen. Denk hierbij aan intensief toezicht in de gemeenschap, verplichte
behandelingsprogramma’s of andere controlemechanismen die de vrijheden
beperken.
• Het is niet duidelijk of de decarceratie zo snel heeft plaatsgevonden als de ideologie zegt
Community control: omvat bijna elke vorm van formele sociale controle buiten de muren van de
traditionele instellingen (gevangenis).
Twee strategieën van community control (gescheiden, maar overlappen ook):
1. Het plaatsen van verschillende vormen van intensieve interventie binnen de gemeenschap;
strafopties die dienen als tussenliggende alternatieven voor vrijheidsbeneming of juist als
optie om (vervroegd) vrij te komen uit de gevangenis/instelling
2. Preventie programma’s opzetten zodat daders niet verder afdwalen van het huidige systeem.
Achter deze beleidsmaatregelen schuilt de algehele inzet van een toenemende maatschappelijke
verantwoordelijkheid voor criminaliteitsbestrijding.
2
,Community correction centre
Dit zijn alternatieve instellingen of voorzieningen die ‘humaner’ zouden moeten zijn dan
gevangenissen. De grens tussen ‘opgesloten’ en ‘vrij’ is met opzet onduidelijk, omdat deze voor ieder
individu anders getrokken moet worden. Zodra de cliënt fase 1 heeft verlaten, waar alle cliënten
binnenkomen en waar ze allemaal onder feitelijk toezicht staan, kan hij voor sommige activiteiten
‘vrij’ zijn, maar voor andere nog steeds ‘opgesloten’.
Nadelen van community treatment
• Blurring the boundaries: het vervagen van de grenzen tussen publiek en privaat.
Gevangenissen zorgden vroeger voor duidelijke grenzen tussen devianten en normale
mensen. Tegenwoordig is die scheiding minder duidelijk, iedereen beweegt in dezelfde
gebieden. De private sector speelt een grotere rol bij het controleren en bij het straffen. De
grens tussen hulpverlening en straf kan vaag worden; wat lijkt op ondersteuning (zoals
therapie of toezicht) kan in praktijk net zo dwingend zijn als een gevangenisstraf.
• Widening the net: In plaats van dat er minder mensen in aanraking komen met het
strafsysteem (wat het oorspronkelijke doel is van community sanctions), kunnen deze de
onderwerping aan controle juist vergroten. Er worden meer actoren bij betrokken, meer
instanties en meer interventies. Er wordt dus een grotere groep onder controle gehouden,
die anders geen straf zouden krijgen. Cohen zegt dus dat het idee van dat community
sanctions zullen leiden tot een lagere vorm van sociale controle, een illusie is.
• Thinning the mesh (Betekenis van “mazen” hier: de openingen of gaten in het “net” van het
strafrechtsysteem of toezichtssysteem.Uitleg: Wanneer de mazen “dunner” of “kleiner”
worden, betekent dat dat het net fijner wordt — er glippen minder mensen doorheen): Het
systeem gaat zich richten op minder ernstige overtredingen of mensen met milde afwijkingen
van sociale normen, zoals jongeren die het risico lopen om deviant gedrag te gaan vertonen.
Voorheen zouden deze mensen mogelijk geen interventie hebben ondergaan, maar nu
worden ze onder toezicht geplaatst of aan verplichtingen onderworpen. Mazen worden
kleiner en meer daders worden gepakt, steeds meer kleine gedragingen worden
gecriminaliseerd (spijbelen of kleine diefstal kan leiden tot een jeugdprogramma onder het
mom van hulpverlening, maar eigenlijk worden de daders onderworpen aan verplichte
controle, terwijl ze hier geen gevangenisstraf voor zouden krijgen). Samen worden er dus veel
meer delinquenten gepakt. Community sanctions zouden moeten dienen als alternatief van
gevangenisstraffen, maar het wordt nu juist een uitbreiding van het strafsysteem.
Cohens kritiek op net-widening en thinning the mesh:
Het leidt tot een uitbreiding van de sociale controle, in plaats van een alternatief voor
gevangenisstraffen.
1. Steeds meer mensen raken gewend aan toezicht en reguleren, ook al is dat niet strikt
noodzakelijk.
2. In plaats van minder straffen en dus minder mensen in het strafsysteem, worden er juist meer
mensen ‘gevangen’.
3. Voor betrokkenen wordt het moeilijker om helemaal buiten het systeem te blijven of er later
aan te ontsnappen, omdat de interventies cumulatief en langdurig kunnen zijn.
Masking and disquising
De meer positieve kanten van het systeem markeren de meest dwingende en intensieve
consequenties, er is twijfel over het feit dat interventies van de nieuwe beweging wel humaner zijn.
• Alternatieven zijn nog geen garantie voor humaner en minder stigmatiserend systeem.
3
, • Alternatieven geven een grote discretionaire bevoegdheid aan sommige individuen -> ruimte
voor een eerlijk proces verkleint.
• Men moet keuze maken voor behandeldoelen of veiligheidsdoelen, meestal worden
veiligheidsdoelen voorop gesteld.
• Bedoeling dat het individu meer ruimte krijgt, maar ondertussen is iemand gebonden aan
allerlei regels en controle.
o Het lijkt er dus niet humaner op te worden.
Merging public and private: Privatisering van sociale controle: de publieke vormen van formele
controle worden steeds vaker samengevoegd met de private, minder formele vormen van controle.
De ideologie: het repressieve (Repressie = onderdrukking of bestrijding van ongewenst gedrag door
straf of dwang) bereik van de staat moet enerzijds worden afgezwakt (minder strenge straffen), maar
aan de andere kant moet de maatschappij worden betrokken bij de dagelijkse preventie en controle
(uitbreiding van straffen).
Met name in de VS is de toenemende betrokkenheid van particuliere ondernemingen in de publieke
dienst- en hulpverleningssector opmerkelijk. Sommigen schrijven dit zelfs toe aan een financiële
crisis: de staat ontdoet zich van dure criminaliteitsbestrijdingssystemen, waardoor particuliere
ondernemingen deviante groepen voor winst kunnen verwerken. Dit is waarneembaar in particuliere
klinieken, ziekenhuizen of welzijnshotels voor ouderen en geestelijk zieken, waar de ondernemingen
hun eigen klantenkring bedienen.
Community sanctions worden ook geprivatiseerd; duidelijke gevallen zijn halfway houses (=een
begeleid woonhuis waar (ex-)gedetineerden of jongeren onder toezicht leren terugkeren naar de
maatschappij), hostels, groepshuizen of pleegzorgregelingen voor privéwinst.
Absorption, penetration, re-integration
In tijden van het asiel vertegenwoordigde het niet alleen isolatie en opsluiting, zoals quarantaine voor
zieken, maar ook een ritueel van fysieke uitsluiting. Het asiel moest de klassieke sociale functie van
de zondebok vervullen. De zondebok was een dier dat naar de wildernis werd gedreven en de zonden
van de gemeenschap wegdroeg. In de nieuwe ideologie is er geen symbolische wildernis, alleen een
gemeenschap waarin de deviante persoon moet worden gere-integreerd. We bevinden ons in een
derde revolutie van sanctionering:
1. Van wraak naar terughoudendheid (begin 19 e eeuw)
2. Van terughoudendheid naar reformatie (eind 19 e eeuw begin 20e eeuw)
3. Van reformatie naar re-integratie (nu)
De ideologie is dus veranderd van mensen met afwijkend gedrag of criminaliteit te isoleren van de
samenleving (gevangenissen), naar de nieuwe benadering van reintegratie in de gemeenschap. In
plaats van duidelijk zichtbare straffen zoals een gevangenisstraf, wordt sociale controle minder
zichtbaar maar dieper verankerd. Gemeenschap, gezin, scholen en zelfs vrienden krijgen een grotere
rol in het toezicht, corrigeren en begeleiden van deviantie. De gemeenschap wordt dus een
onderdeel van het strafsysteem; men is niet meer onder controle van één instantie (overheid), maar
door de hele samenleving.
Is deze ontwikkeling goed of slecht? de meesten hebben een onaangenaam gevoel bij sociale
verandering, omdat ze denken dat het alleen maar extreme wordt. Ook Cohen heeft dat gevoel,
maar hij zegt ook dat deze radicale aannames wat correctie verdienen: sommige programma’s
4
