College aantekeningen Methoden en technieken van onderzoek in de sociale (SPO27)

Inhoudsopgave
COLLEGE 1 – METHODEN EN TECHNIEKEN...................................................................................................... 2

COLLEGE 2 – METHODEN EN TECHNIEKEN.................................................................................................... 13

COLLEGE 3 – METHODEN EN TECHNIEKEN.................................................................................................... 26

COLLEGE 4 – METHODEN EN TECHNIEKEN.................................................................................................... 33

COLLEGE 5 – METHODE EN TECHNIEKEN....................................................................................................... 45

COLLEGE 6 – METHODEN EN TECHNIEKEN.................................................................................................... 53

COLLEGE 7 – METHODE EN TECHNIEKEN....................................................................................................... 58

BEGRIPPENLIJST........................................................................................................................................... 67

Tabel – overzicht alle onderzoeksontwerpen................................................................................................78




1

, COLLEGE 1 – METHODEN EN TECHNIEKEN
Benaderingen van onderzoek en het onderzoeksplan
Conceptueel model
Scheepers, & Tobi - H 2, 3, 4


Vandaag
1. Benaderingen en typen van onderzoek.
2. Probleemstelling en kwantitatieve onderzoeksvragen.
3. Onderzoekseenheden en kenmerken.
4. Conceptueel model.

1. BENADERINGEN VAN ONDERZOEK

› Wat is onderzoek?
› Wat is wetenschappelijk onderzoek?
› Welke twee benaderingen van wetenschappelijk onderzoek zijn er?
› Welke twee typen wetenschappelijk onderzoek zijn er?
› Empirische cyclus

Wat is onderzoek?
Doelgerichte activiteit om nieuwe kennis op te doen voor het helpen oplossen
van een probleem.

Wat is wetenschappelijk onderzoek?
› Streven naar kennis en theorievorming.
› Empirische uitspraken (= gebaseerd op ervaring, waarneming en
experimenten, in plaats van op theorie of ideeën)
› Systematische benadering (methodologische spelregels):
(a) toetsbare uitspraken, (b) controleerbaar, en (c) repliceerbaar.
› Voortbouwen op werk van voorgangers (cumulatief).
→ Wetenschap is systematische theorievorming
(H3.2.1, Scheepers & Tobi)

Hoe onderzoek wordt gedaan, hangt af van het beeld van de
werkelijkheid
(Er kan op verschillende manieren naar de werkelijkheid worden gekeken).
(H3, Scheepers & Tobi)
Bijvoorbeeld, hoe pak je het probleem klimaatverandering aan. Het hangt er heel
erg vanaf uit welke hoek je komt en hoe je uiteindelijk dat probleem gaat
aanpakken (vanuit geschiedenis, science en engineering, socioloog, etc.)




2

, Ontologie = hoe de
wereld wordt gezien.
Wat bestaat er
eigenlijk? Is er één
objectieve
werkelijkheid, of
meerdere
werkelijkheden die
afhangen van hoe
mensen die ervaren.

Epistemologie = hoe
de wereld onderzocht
moet worden. Hoe
weten we wat we weten? Wat telt als geldige kennis?

Methodologie = hoe de dataverzameling het beste kan verlopen. Welke
methoden gebruiken we om kennis te verkrijgen? Waarom deze methode en niet
een andere

Methode = details over dataverzameling. De specifieke techniek of handeling
die je gebruikt om gegevens te verzamelen of analyseren. Bijvoorbeeld,
interview, enquête, observatie, etc.

Twee benaderingen van wetenschappelijk onderzoek




-
(H3.4, Scheepers & Tobi)

Twee benaderingen:
› Empirisch-analytische benadering
 Nomothetische kennis: kennis waarin ‘wetten’ (regelmatigheden)
geformuleerd worden, zoals vaak voorkomende menselijke of sociale
patronen.
 Komen tot generaliseerbare uitspraken (geldend voor hele
populatie)
 Derdepersoonsperspectief: de onderzoeker kijkt en observeert van
buitenaf
 Nadruk op kwantitatief (cijfers) onderzoek

› Empirisch-interpretatieve benadering
 Eerstepersoonsperspectief: onderzoekers proberen zoveel mogelijk
“door de ogen te kijken” van degenen die zij bestuderen
 Nadruk op kwalitatief onderzoek



3

, Triangulatie = het combineren van meerdere
methoden, bronnen, theorieën of onderzoekers om
een onderwerp vanuit verschillende invalshoeken
te bekijken.
Bv. eerste enquêtes en vervolgens diepte-
interviews doen.
 “Driehoeksmeting”.
 Verhogen betrouwbaarheid (kwaliteit
verbeteren).
 Probleemstelling aanpakken met
meerdere onderzoeksmethoden.

(H4.5, Scheepers & Tobi)

Typen wetenschappelijk onderzoek:
› Fundamenteel = gericht op het verwerven van kennis en begrip van
verschijnselen en basismechanismen, puur omwille van de kennis zelf,
zonder direct praktisch doel.
 Voor kennisproblemen
 Doel: ontwikkeling of toetsing theorieën

› Praktijkgericht (= toegepast) = systematisch onderzoek dat start vanuit
concrete vragen uit de beroepspraktijk (zorg, onderwijs, techniek, etc.) en
samen met professionals oplossingen zoekt voor problemen, met als doel
de praktijk direct te verbeteren, innoveren en maatschappelijke
vraagstukken aan te pakken
 Voor praktijkproblemen
 Doel: kennis voor besluitvorming bij praktijkproblemen

(H3.4, Scheepers & Tobi)

Empirische cyclus-onderzoeksplan



1. Observatie = iets valt je op,
bijvoorbeeld een artikel, of in
je werkveld. Hierbij ga je de
onderzoeksvraag formuleren.
2. Inductie = theorievormen,
exploratief onderzoek doen.
3. Deductie = theorie omzetten
naar toetsbare hypothese.
Dus: voorspellingen maken.
4. Toetsing = na je
dataverzameling ga je toetsen
5. Evaluatie = wat heb je
geleerd, wat zijn de resultaten


Theorie = een samenhangend stelsel van uitspraken waarmee empirische
wetmatigheden beschreven, verklaard of voorspeld kunnen worden.


4