Thema 3 Theorie en praktijk
van begrotingsbeleid.
De voorgeschreven literatuur bij dit onderwerp is:
De Kam, Bolhuis en Lukkezen (2024), hoofdstukken 9, 10 en 11 (voor
de 16e druk zijn het ook de hoofdstukken 9, 10 en 11).
Hoofdstuk 1 van 'Keuzes is Kaart 2027-2030' van het CPB.
Voor aanvang van het college dient de student tevens kennis
genomen te hebben van: Kennisclip 3
Vragen:
Over welke tijdspanne hebben we het bij de zogenaamde
korte, middellange en lange termijn?
Korte termijn: een jaar
- Centraal economisch plan
- Macro economische verkenning 2026 (komt uit rond Prinsjesdag)
- Let op de koopkracht plaatjes!
Middellange termijn: kabinetsperiode (ongeveer 4/5 jaar)
- Middellange termijn verkenning gekeken naar de internationale
economie, volume bbp en bestedingen & arbeidsmarkt
Lange termijn: ongeveer 40 jaar (een generatie die zich heeft kunnen
aanpassen aan wet- en regelgeving)
- Nederland in 2025: vier scenario’s
- Kiezen voor later
Wat zijn initiële effecten, inverdieneffecten en
uitverdieneffecten? Wat zijn voorbeelden?
Initiële effecten: “overnight effects” = ex ante effecten: zonder
gedragseffecten
Uiteindelijke effecten (Ex post) = met gedragseffecten
Inverdieneffecten: ex post uitgaven lager dan ex ante
Uitverdieneffecten: ex post uitgaven hoger dan ex ante
• Voorbeeld:
- Verhogen uitgaven sociale uitkeringen: 2 mld ex ante
- Na extra bestedingen: op korte termijn 1,3 mld (0,7 mld
inverdieneffect)
- Na daling participatie: op lange termijn >2 mld ex post
(uitverdieneffect)
, Wat veronderstelt het CPB op de lange termijn voor de
‘collectieve arrangementen’ van de overheid en waarom?
• Het niveau van overheidsvoorzieningen groeit mee met de
welvaartsontwikkeling
• De heffingsgrondslagen en tarieven van belastingen en sociale
premies blijven ongewijzigd
• De schijfgrenzen van de inkomstenbelasting groeien met mee met
de economie
Wat is het verschil tussen het overheidssaldo en het
houdbaarheidssaldo?
Overheidssaldo: saldo van inkomsten en uitgaven op de korte termijn
(over 1 jaar)
Houdbaarheidssaldo: saldo van inkomsten en uitgaven van de overheid op
de lange termijn (wat het betekent in een gegeven jaar, maar let op de
lange termijn)
- Rekening houdend met o.a. de vergrijzing
Houdbare overheidsfinanciën
• Alle bestaande regelingen blijven in de toekomst bestaan
- Zonder dat de belastingen omhoog hoeven
- Zonder dat de overheidsschuld explodeert
• Uitkeringen zijn welvaartsvast
• Gemiddelde druk van de inkomensheffing blijft gelijk
• Wegwerken houdbaarheidstekort:
- Overheidsuitgaven blijvend verlagen
- Overheidsinkomsten permanent verhogen
van begrotingsbeleid.
De voorgeschreven literatuur bij dit onderwerp is:
De Kam, Bolhuis en Lukkezen (2024), hoofdstukken 9, 10 en 11 (voor
de 16e druk zijn het ook de hoofdstukken 9, 10 en 11).
Hoofdstuk 1 van 'Keuzes is Kaart 2027-2030' van het CPB.
Voor aanvang van het college dient de student tevens kennis
genomen te hebben van: Kennisclip 3
Vragen:
Over welke tijdspanne hebben we het bij de zogenaamde
korte, middellange en lange termijn?
Korte termijn: een jaar
- Centraal economisch plan
- Macro economische verkenning 2026 (komt uit rond Prinsjesdag)
- Let op de koopkracht plaatjes!
Middellange termijn: kabinetsperiode (ongeveer 4/5 jaar)
- Middellange termijn verkenning gekeken naar de internationale
economie, volume bbp en bestedingen & arbeidsmarkt
Lange termijn: ongeveer 40 jaar (een generatie die zich heeft kunnen
aanpassen aan wet- en regelgeving)
- Nederland in 2025: vier scenario’s
- Kiezen voor later
Wat zijn initiële effecten, inverdieneffecten en
uitverdieneffecten? Wat zijn voorbeelden?
Initiële effecten: “overnight effects” = ex ante effecten: zonder
gedragseffecten
Uiteindelijke effecten (Ex post) = met gedragseffecten
Inverdieneffecten: ex post uitgaven lager dan ex ante
Uitverdieneffecten: ex post uitgaven hoger dan ex ante
• Voorbeeld:
- Verhogen uitgaven sociale uitkeringen: 2 mld ex ante
- Na extra bestedingen: op korte termijn 1,3 mld (0,7 mld
inverdieneffect)
- Na daling participatie: op lange termijn >2 mld ex post
(uitverdieneffect)
, Wat veronderstelt het CPB op de lange termijn voor de
‘collectieve arrangementen’ van de overheid en waarom?
• Het niveau van overheidsvoorzieningen groeit mee met de
welvaartsontwikkeling
• De heffingsgrondslagen en tarieven van belastingen en sociale
premies blijven ongewijzigd
• De schijfgrenzen van de inkomstenbelasting groeien met mee met
de economie
Wat is het verschil tussen het overheidssaldo en het
houdbaarheidssaldo?
Overheidssaldo: saldo van inkomsten en uitgaven op de korte termijn
(over 1 jaar)
Houdbaarheidssaldo: saldo van inkomsten en uitgaven van de overheid op
de lange termijn (wat het betekent in een gegeven jaar, maar let op de
lange termijn)
- Rekening houdend met o.a. de vergrijzing
Houdbare overheidsfinanciën
• Alle bestaande regelingen blijven in de toekomst bestaan
- Zonder dat de belastingen omhoog hoeven
- Zonder dat de overheidsschuld explodeert
• Uitkeringen zijn welvaartsvast
• Gemiddelde druk van de inkomensheffing blijft gelijk
• Wegwerken houdbaarheidstekort:
- Overheidsuitgaven blijvend verlagen
- Overheidsinkomsten permanent verhogen
