Micro-economie en de Markt (Week 1-3). Dit is het fundament van het
tentamen.
1. De Basis: Schaarste en Kiezen (Week 1)
In de economie gaan we ervan uit dat onze behoeften oneindig zijn, maar onze
middelen (tijd, geld, grondstoffen) beperkt.
Schaarste: Een middel is schaars als het alternatief aanwendbaar is.
Dit betekent dat je een euro maar één keer kunt uitgeven: kies je voor een
broodje, dan kun je diezelfde euro niet meer aan een kop koffie uitgeven.
Economisch handelen: Het streven naar maximale welvaart met behulp
van deze schaarse middelen.
Vakgebieden:
o Micro-economie: Bestudeert individuele markten en het gedrag
van consumenten en bedrijven.
o Meso-economie: Kijkt naar hele bedrijfstakken.
o Macro-economie: Analyseert verschijnselen voor een heel land,
zoals werkloosheid of groei.
De Bedrijfsomgeving
Een bedrijf staat niet op zichzelf, maar heeft te maken met drie omgevingen:
1. Directe omgeving: De partijen waar het bedrijf direct contact mee heeft,
zoals leveranciers, klanten en concurrenten.
2. Indirecte omgeving: Groepen die invloed uitoefenen, zoals de overheid,
vakbonden en de publieke opinie.
3. Macro-omgeving: Grote trends waar een bedrijf geen invloed op heeft,
maar die wel impact hebben, zoals wisselkoersen, economische groei
(conjunctuur) en demografie.
Absolute en relatieve cijfers: Je moet het verschil weten tussen nominale
stijging (waardestijging in euro's) en reële stijging (volumeverandering,
gecorrigeerd voor inflatie).
Productiviteitsformules:
Productie = Aantal werknemers x Arbeidsproductiviteit
Arbeidsproductiviteit = aantal producten / aantal werknemers
1
,Economische orde: De economie wordt gestuurd door waarden (wat we
belangrijk vinden), normen (gedragsregels) en instituties (die de naleving
afdwingen, zoals wetten).
2. De Vraag en Elasticiteiten (Week 2)
Hoe reageert een consument als de prijs verandert? Dat meten we met
elasticiteit.
De Vraagfunctie: Laat het verband zien tussen de prijs en de gevraagde
hoeveelheid. Meestal geldt: hoe hoger de prijs, hoe lager de vraag.
Prijselasticiteit van de vraag (E_p):
o Elastische vraag (E_p < -1): De vraag reageert sterk op een
prijsverandering (bijv. vakanties of luxe auto's).
o Inelastische vraag (tussen 0 en -1): De vraag reageert
nauwelijks op prijsveranderingen (bijv. brood of medicijnen).
Kruislingse elasticiteit:
o Substituten: Producten die elkaar kunnen vervangen (Pepsi vs.
Coca-Cola). Als de prijs van de een stijgt, stijgt de vraag naar de
ander.
o Complementaire goederen: Producten die bij elkaar horen (koffie
en melk). Als de prijs van koffie stijgt, daalt ook de vraag naar melk.
Inkomenselasticiteit:
o Noodzakelijke goederen: Vraag stijgt minder hard dan het
inkomen.
o Luxe goederen: Vraag stijgt harder dan het inkomen.
o Inferieure goederen: Vraag daalt als je inkomen stijgt (bijv.
goedkope huismerken die je inruilt voor A-merken).
Effecten van prijsverandering:
o Substitutie-effect: Als een product duurder wordt, gaan mensen
op zoek naar een goedkoper alternatief .
o Inkomenseffect: Als de prijs daalt, stijgt je koopkracht (je kunt met
hetzelfde geld meer kopen).
Inkomenselasticiteit (E_y) details:
o Inferieure goederen: E_y < 0 (vraag daalt als inkomen stijgt).
2
, o Noodzakelijke goederen: 0 < E_y < 1 (vraag stijgt minder hard
dan inkomen).
o Luxe goederen: E_y > 1 (vraag stijgt harder dan inkomen)
3. Marktvormen en de Bedrijfstak (Week 3)
Niet elke markt werkt hetzelfde. We kijken hier naar de SGR-methode: Structuur
Gedrag Resultaat.
Er zijn vier belangrijke marktvormen:
1. Volledige mededinging: Veel aanbieders, homogeen product (bijv.
graan). Niemand heeft invloed op de prijs; iedereen is 'prijsnemer.
2. Monopolistische concurrentie: Veel aanbieders, maar met een uniek
tintje (bijv. kledingwinkels of restaurants). De producten zijn heterogeen.
3. Oligopolie: Weinig aanbieders die elkaar scherp in de gaten houden (bijv.
telecomproviders of supermarkten). Hier zie je vaak een prijzenoorlog of
juist een kartel (verboden afspraken).
4. Monopolie: Slechts één aanbieder (bijv. NS op het hoofdrailnet). De
aanbieder is 'prijszetter.
Toetredingsbarrières: Hoe voorkomen bedrijven dat nieuwe
concurrenten de markt opkomen?
o Limit pricing: De prijs laag houden om toetreders af te schrikken.
o Patenten: Het wettelijk alleenrecht op een uitvinding.
o Schaalvoordelen: Grote bedrijven kunnen goedkoper produceren.
Productlevenscyclus: Marktvormen veranderen per fase. In de
introductiefase is er vaak een innovatiemonopolist, terwijl de groeifase
vaak een breed oligopolie is.
Samenwerkingsvormen: Je moet begrippen kennen zoals fusie
(samengaan), kartel (verboden prijsafspraken) en franchising.
3
, Welvaart en het Meten van Productie (Week 4)
In de macro-economie willen we weten hoe rijk een land is. We maken hierbij
onderscheid tussen:
Welvaart: De mate waarin je behoeften kunt bevredigen met schaarse
middelen. Dit meten we meestal objectief met het BBP (Bruto Binnenlands
Product).
Welzijn: Je algemene gevoel van geluk en welbevinden, inclusief niet-
materiële zaken zoals vrije tijd en een schoon milieu.
BBP versus BNP: Het BBP is alles wat binnen de landsgrenzen wordt
geproduceerd. Het BNP is alles wat door inwoners van een land wordt
geproduceerd, ook als dat in het buitenland gebeurt.
Hoe meten we de productie? Er zijn drie benaderingen die altijd op hetzelfde
getal uitkomen:
1. Productiebenadering: De optelsom van de toegevoegde waarde van alle
bedrijven en de overheid.
2. Inkomensbenadering: De optelsom van alle beloningen voor
productiefactoren: loon, pacht, rente en winst.
3. Bestedingsbenadering: De som van alle uitgaven: Consumptie (C) +
Investeringen (I) + Overheidsbestedingen (O) + Export (E) - Import (M).
Soorten investeringen: Je moet het onderscheid kennen tussen:
Vervangingsinvesteringen: Om versleten kapitaalgoederen te
vervangen.
Uitbreidingsinvesteringen: Om de productiecapaciteit te vergroten.
Voorraadinvesteringen: Extra voorraad kopen voor verwachte
afzetgroei.
Breedte- versus diepte-investeringen:
Breedte: Meer van hetzelfde (bijv. een extra machine), de
arbeidsproductiviteit blijft gelijk.
Diepte: Betere machines waardoor de arbeidsproductiviteit stijgt.
4
tentamen.
1. De Basis: Schaarste en Kiezen (Week 1)
In de economie gaan we ervan uit dat onze behoeften oneindig zijn, maar onze
middelen (tijd, geld, grondstoffen) beperkt.
Schaarste: Een middel is schaars als het alternatief aanwendbaar is.
Dit betekent dat je een euro maar één keer kunt uitgeven: kies je voor een
broodje, dan kun je diezelfde euro niet meer aan een kop koffie uitgeven.
Economisch handelen: Het streven naar maximale welvaart met behulp
van deze schaarse middelen.
Vakgebieden:
o Micro-economie: Bestudeert individuele markten en het gedrag
van consumenten en bedrijven.
o Meso-economie: Kijkt naar hele bedrijfstakken.
o Macro-economie: Analyseert verschijnselen voor een heel land,
zoals werkloosheid of groei.
De Bedrijfsomgeving
Een bedrijf staat niet op zichzelf, maar heeft te maken met drie omgevingen:
1. Directe omgeving: De partijen waar het bedrijf direct contact mee heeft,
zoals leveranciers, klanten en concurrenten.
2. Indirecte omgeving: Groepen die invloed uitoefenen, zoals de overheid,
vakbonden en de publieke opinie.
3. Macro-omgeving: Grote trends waar een bedrijf geen invloed op heeft,
maar die wel impact hebben, zoals wisselkoersen, economische groei
(conjunctuur) en demografie.
Absolute en relatieve cijfers: Je moet het verschil weten tussen nominale
stijging (waardestijging in euro's) en reële stijging (volumeverandering,
gecorrigeerd voor inflatie).
Productiviteitsformules:
Productie = Aantal werknemers x Arbeidsproductiviteit
Arbeidsproductiviteit = aantal producten / aantal werknemers
1
,Economische orde: De economie wordt gestuurd door waarden (wat we
belangrijk vinden), normen (gedragsregels) en instituties (die de naleving
afdwingen, zoals wetten).
2. De Vraag en Elasticiteiten (Week 2)
Hoe reageert een consument als de prijs verandert? Dat meten we met
elasticiteit.
De Vraagfunctie: Laat het verband zien tussen de prijs en de gevraagde
hoeveelheid. Meestal geldt: hoe hoger de prijs, hoe lager de vraag.
Prijselasticiteit van de vraag (E_p):
o Elastische vraag (E_p < -1): De vraag reageert sterk op een
prijsverandering (bijv. vakanties of luxe auto's).
o Inelastische vraag (tussen 0 en -1): De vraag reageert
nauwelijks op prijsveranderingen (bijv. brood of medicijnen).
Kruislingse elasticiteit:
o Substituten: Producten die elkaar kunnen vervangen (Pepsi vs.
Coca-Cola). Als de prijs van de een stijgt, stijgt de vraag naar de
ander.
o Complementaire goederen: Producten die bij elkaar horen (koffie
en melk). Als de prijs van koffie stijgt, daalt ook de vraag naar melk.
Inkomenselasticiteit:
o Noodzakelijke goederen: Vraag stijgt minder hard dan het
inkomen.
o Luxe goederen: Vraag stijgt harder dan het inkomen.
o Inferieure goederen: Vraag daalt als je inkomen stijgt (bijv.
goedkope huismerken die je inruilt voor A-merken).
Effecten van prijsverandering:
o Substitutie-effect: Als een product duurder wordt, gaan mensen
op zoek naar een goedkoper alternatief .
o Inkomenseffect: Als de prijs daalt, stijgt je koopkracht (je kunt met
hetzelfde geld meer kopen).
Inkomenselasticiteit (E_y) details:
o Inferieure goederen: E_y < 0 (vraag daalt als inkomen stijgt).
2
, o Noodzakelijke goederen: 0 < E_y < 1 (vraag stijgt minder hard
dan inkomen).
o Luxe goederen: E_y > 1 (vraag stijgt harder dan inkomen)
3. Marktvormen en de Bedrijfstak (Week 3)
Niet elke markt werkt hetzelfde. We kijken hier naar de SGR-methode: Structuur
Gedrag Resultaat.
Er zijn vier belangrijke marktvormen:
1. Volledige mededinging: Veel aanbieders, homogeen product (bijv.
graan). Niemand heeft invloed op de prijs; iedereen is 'prijsnemer.
2. Monopolistische concurrentie: Veel aanbieders, maar met een uniek
tintje (bijv. kledingwinkels of restaurants). De producten zijn heterogeen.
3. Oligopolie: Weinig aanbieders die elkaar scherp in de gaten houden (bijv.
telecomproviders of supermarkten). Hier zie je vaak een prijzenoorlog of
juist een kartel (verboden afspraken).
4. Monopolie: Slechts één aanbieder (bijv. NS op het hoofdrailnet). De
aanbieder is 'prijszetter.
Toetredingsbarrières: Hoe voorkomen bedrijven dat nieuwe
concurrenten de markt opkomen?
o Limit pricing: De prijs laag houden om toetreders af te schrikken.
o Patenten: Het wettelijk alleenrecht op een uitvinding.
o Schaalvoordelen: Grote bedrijven kunnen goedkoper produceren.
Productlevenscyclus: Marktvormen veranderen per fase. In de
introductiefase is er vaak een innovatiemonopolist, terwijl de groeifase
vaak een breed oligopolie is.
Samenwerkingsvormen: Je moet begrippen kennen zoals fusie
(samengaan), kartel (verboden prijsafspraken) en franchising.
3
, Welvaart en het Meten van Productie (Week 4)
In de macro-economie willen we weten hoe rijk een land is. We maken hierbij
onderscheid tussen:
Welvaart: De mate waarin je behoeften kunt bevredigen met schaarse
middelen. Dit meten we meestal objectief met het BBP (Bruto Binnenlands
Product).
Welzijn: Je algemene gevoel van geluk en welbevinden, inclusief niet-
materiële zaken zoals vrije tijd en een schoon milieu.
BBP versus BNP: Het BBP is alles wat binnen de landsgrenzen wordt
geproduceerd. Het BNP is alles wat door inwoners van een land wordt
geproduceerd, ook als dat in het buitenland gebeurt.
Hoe meten we de productie? Er zijn drie benaderingen die altijd op hetzelfde
getal uitkomen:
1. Productiebenadering: De optelsom van de toegevoegde waarde van alle
bedrijven en de overheid.
2. Inkomensbenadering: De optelsom van alle beloningen voor
productiefactoren: loon, pacht, rente en winst.
3. Bestedingsbenadering: De som van alle uitgaven: Consumptie (C) +
Investeringen (I) + Overheidsbestedingen (O) + Export (E) - Import (M).
Soorten investeringen: Je moet het onderscheid kennen tussen:
Vervangingsinvesteringen: Om versleten kapitaalgoederen te
vervangen.
Uitbreidingsinvesteringen: Om de productiecapaciteit te vergroten.
Voorraadinvesteringen: Extra voorraad kopen voor verwachte
afzetgroei.
Breedte- versus diepte-investeringen:
Breedte: Meer van hetzelfde (bijv. een extra machine), de
arbeidsproductiviteit blijft gelijk.
Diepte: Betere machines waardoor de arbeidsproductiviteit stijgt.
4
