Humane wetenschappen
Basiskennis psychologie
Les 1: inleiding in de psychologie
Psychologie
- Psyche = ziel, geest
- Logos = rede, leer
o Gebaseerd op objectieve en verifieerbare gegevens
o Relatief jonge wetenschappelijke discipline (Wundt)
Definitie: wetenschap die het menselijk gedrag (= extern) en de mentale
processen (= intern) bestudeert van het individu
Geschiedenis
- 5de eeuw v.C.: filosofen in het Oude Griekenland
- 16de eeuw: ontwikkelingen vanuit filosofie (bv. Descartes, Locke) +
natuurwetenschappen (bv. Weber)
- 19de eeuw: ontstaan wetenschappelijke psychologie (Wundt) (labo)
- begin 20ste eeuw: Gestaltpsychologie + behaviorisme (Pavlov, Watson) +
psychoanalyse (Freud) (hier echt gegroeid als wetenschap)
- mid 20ste eeuw: neobehaviorisme (reactie op behaviorisme) + humanistische
psychologie (Maslow, Rogers)
- vanaf eind 20ste eeuw: hedendaagse perspectieven
Drie grote categorieën
1. Experimenteel psychologen of onderzoekspsychologen: onderzoek naar de
mens
2. Docenten psychologie: psychologie geven in onderwijs
3. Toegepast psychologen: echte mensen in het werkveld -> gebruiken het
onderzoek van onderzoekspsychologen voor bv therapie
Toegepaste psychologie: domeinen
- Klinische psychologie
- Arbeids-en organisatiepsychologie (werknemers in bedrijven)
- Sportpsychologie
- Schoolpsychologie
- Forensische psychologie (gevangenissen, justistie)
- Gezondheidspsychologie
- Omgevingspsychologie
- Gerontopsychologie (ouderen)
1
, Humane wetenschappen
Basiskennis psychologie
Psychologie vs. Psychiatrie
(klinisch) psycholoog Psychiater
- Master in de psychologie (5j) - Medische specialisatie (6j + 5j)
- Breed opgeleid - Arts
- Behandelen van psychologische - Diagnose stellen
moeilijkheden en stoornissen - Behandelt vaker complexere
- Focus op gedrag en problematieken (psychische
hersenprocessen ziektebeelden)
- Mag geen medicijnen - Mag medicijnen voorschrijven
voorschrijven
Beiden volgen dikwijls een vervolgopleiding tot psychotherapeut
Psychologie is NIET
- Diagnoses stellen
- Enkel het behandelen van psychische aandoeningen en stoornissen
- Intuïtie; mensenkennis
- De toekomst voorspellen, waarzeggers, handschriftanalyse (grafologie),
subliminale berichten = Pseudopsychologie: niet-onderbouwde psychologische
aanames die als wetenschappelijke waarheden worden voorgesteld
Psychologie is WEL
- Empirisch = wetenschappelijk
- Objectief = gebaseerd op feiten
- Methodisch = onderzoek gebeurd volgens een vaste methode
- Gecontroleerd= alle variabelen hou je onder controle, je laat ze geen invloed
hebben op elkaar
- Systematisch = op meerdere momenten moet je metingen gaan doen bv ’ s
ochtens, ’s avonds, weekelijks
- Analytisch =zaken proberen te verbinden met elkaar, linken
=> Horen bij psychologisch onderzoek
Psychologie als wetenschap
- Leugendetector: baseert zich op fysiologische responsen bv bloeddruk,
hartslag . Je kan bv al stress hebben omdat je aan een leugendetector hangt
waardoor je hartslag verhoogd, maar wel echt de waarheid spreekt => niet
betrouwbaar
2
, Humane wetenschappen
Basiskennis psychologie
Denken
2 duale denkprocessen
Systeem 1: fast thinking (95%) Systeem 2: slow thinking (5%)
- Snel - Langzaam
- Intuïtief/ onbewust - Doordacht/ bewust
- Automatisch - Vraagt inspanning, gecontroleerd
- Alledaagse beslissingen - Complexe beslissingen
- Continu ‘aan’ - Enkel in bepaalde situaties
- MAAR soms fout - Betrouwbaar
- Heel spontaan, doen we vaak - Enkel wanneer we kunnen
(over alles nadenken? -> mentaal (cognitieve reserve) en willen
uitgeput) (motivatie)
- Kritisch denken
-
Intuïtief denken - Wetenschappelijk denken
-
Is altijd beschikbaar, vandaar dat
we het veel gebruiken
- Handig om snel beslissingen te
nemen
- MAAR zorgt voor denkfouten en
kortzichtigheid (kan ook leiden
tot gevaarlijk gedrag
➔ Kritisch denken= het leren onderdrukken van systeem 1
De media spelen gretig in op dat systeem 1-denken -> ze weten dat we daar gevoelig
voor zijn
- Clickbaits = klik-aas
= Mensen lokken om toch door te klikken op een artikel door sensationele
titels te gebruiken (deze dingen zijn vaak roddels die niet altijd waar zijn)
- Framing
= boodschap op zodanige manier ‘inkaderen’ dat het oordeel van de ontvanger
in een vooral bepaalde richting wordt gestuurd -> is subtieler, dus vraagt zeker
een kritisch oordeel! Kan met beelden, maar ook met woorden
= mbappé was andere speler aan het uitlachen -> kreet van vreugde omdat ze
match gingen winnen
= lijkt alsof hij zijn middelvinger opsteekt naar pers -> steeds 3 vinger op om te
zeggen dat hij 3 kinderen heeft
3
, Humane wetenschappen
Basiskennis psychologie
Hedendaagse perspectieven op psychologie
1Biologisch perspectief
Visie op de mens? Het lichaam wordt apart van de geest bestudeerd
Wat bepaalt het gedrag? Centraal zenuwstelsel (hersenen, ruggenmerg), genen en
endocrien stelsel, evolutie => onze genen bepalen ons gedrag
Wie? Descartes (grondlegger), Darwin
Studiegebied? Neurowetenschap en evolutionaire psychologie
2Cognitief perspectief
visie op de mens? We zijn informatieverwerkende systemen (belang van geestelijke
activiteit)
Wat bepaalt het gedrag? Iemands unieke patroon van waarnemingen, interpretaties,
verwachtingen, overtuigingen en herinneringen
Wie? W. Wundt, W. James
3 Behavioristisch perspectief
Visie op de mens? We reageren op onze omgeving a.d.h.v. de leerprincipes
Wat bepaalt het gedrag? De prikkels in onze omgeving en de voorgaande
consequenties (straf, beloning) van ons gedrag, willen niet weten wat er binnen
hersenen gebeurd, gedrag kan worden gestuurd/ aangeleerd/ afgeleerd
Wie? Watson (bedenker), Skinner, Pavlov
o Skinner box: kooi waarin dier bv muis gedrag kan leren door beloning/
straf
->hendel indrukken, goed? Eten (beloning), schokje (straf)
4Whole-person perspectief (wordt opgesplitst in 3)
A. Psychodynamische psychologie: processen in onze onbewuste geest: focus op
onbewuste processen onderzoeken door therapie bv zoeken naar trauma
Wie? Erikson, Freud (psychoanalyse), Verhaeghe
superego = morele compas: dit mag wel en dit niet
ego = wilt rekening houden met verlangs van id + morele
compas van superego
id = verlangens, oerinstincten
4
Basiskennis psychologie
Les 1: inleiding in de psychologie
Psychologie
- Psyche = ziel, geest
- Logos = rede, leer
o Gebaseerd op objectieve en verifieerbare gegevens
o Relatief jonge wetenschappelijke discipline (Wundt)
Definitie: wetenschap die het menselijk gedrag (= extern) en de mentale
processen (= intern) bestudeert van het individu
Geschiedenis
- 5de eeuw v.C.: filosofen in het Oude Griekenland
- 16de eeuw: ontwikkelingen vanuit filosofie (bv. Descartes, Locke) +
natuurwetenschappen (bv. Weber)
- 19de eeuw: ontstaan wetenschappelijke psychologie (Wundt) (labo)
- begin 20ste eeuw: Gestaltpsychologie + behaviorisme (Pavlov, Watson) +
psychoanalyse (Freud) (hier echt gegroeid als wetenschap)
- mid 20ste eeuw: neobehaviorisme (reactie op behaviorisme) + humanistische
psychologie (Maslow, Rogers)
- vanaf eind 20ste eeuw: hedendaagse perspectieven
Drie grote categorieën
1. Experimenteel psychologen of onderzoekspsychologen: onderzoek naar de
mens
2. Docenten psychologie: psychologie geven in onderwijs
3. Toegepast psychologen: echte mensen in het werkveld -> gebruiken het
onderzoek van onderzoekspsychologen voor bv therapie
Toegepaste psychologie: domeinen
- Klinische psychologie
- Arbeids-en organisatiepsychologie (werknemers in bedrijven)
- Sportpsychologie
- Schoolpsychologie
- Forensische psychologie (gevangenissen, justistie)
- Gezondheidspsychologie
- Omgevingspsychologie
- Gerontopsychologie (ouderen)
1
, Humane wetenschappen
Basiskennis psychologie
Psychologie vs. Psychiatrie
(klinisch) psycholoog Psychiater
- Master in de psychologie (5j) - Medische specialisatie (6j + 5j)
- Breed opgeleid - Arts
- Behandelen van psychologische - Diagnose stellen
moeilijkheden en stoornissen - Behandelt vaker complexere
- Focus op gedrag en problematieken (psychische
hersenprocessen ziektebeelden)
- Mag geen medicijnen - Mag medicijnen voorschrijven
voorschrijven
Beiden volgen dikwijls een vervolgopleiding tot psychotherapeut
Psychologie is NIET
- Diagnoses stellen
- Enkel het behandelen van psychische aandoeningen en stoornissen
- Intuïtie; mensenkennis
- De toekomst voorspellen, waarzeggers, handschriftanalyse (grafologie),
subliminale berichten = Pseudopsychologie: niet-onderbouwde psychologische
aanames die als wetenschappelijke waarheden worden voorgesteld
Psychologie is WEL
- Empirisch = wetenschappelijk
- Objectief = gebaseerd op feiten
- Methodisch = onderzoek gebeurd volgens een vaste methode
- Gecontroleerd= alle variabelen hou je onder controle, je laat ze geen invloed
hebben op elkaar
- Systematisch = op meerdere momenten moet je metingen gaan doen bv ’ s
ochtens, ’s avonds, weekelijks
- Analytisch =zaken proberen te verbinden met elkaar, linken
=> Horen bij psychologisch onderzoek
Psychologie als wetenschap
- Leugendetector: baseert zich op fysiologische responsen bv bloeddruk,
hartslag . Je kan bv al stress hebben omdat je aan een leugendetector hangt
waardoor je hartslag verhoogd, maar wel echt de waarheid spreekt => niet
betrouwbaar
2
, Humane wetenschappen
Basiskennis psychologie
Denken
2 duale denkprocessen
Systeem 1: fast thinking (95%) Systeem 2: slow thinking (5%)
- Snel - Langzaam
- Intuïtief/ onbewust - Doordacht/ bewust
- Automatisch - Vraagt inspanning, gecontroleerd
- Alledaagse beslissingen - Complexe beslissingen
- Continu ‘aan’ - Enkel in bepaalde situaties
- MAAR soms fout - Betrouwbaar
- Heel spontaan, doen we vaak - Enkel wanneer we kunnen
(over alles nadenken? -> mentaal (cognitieve reserve) en willen
uitgeput) (motivatie)
- Kritisch denken
-
Intuïtief denken - Wetenschappelijk denken
-
Is altijd beschikbaar, vandaar dat
we het veel gebruiken
- Handig om snel beslissingen te
nemen
- MAAR zorgt voor denkfouten en
kortzichtigheid (kan ook leiden
tot gevaarlijk gedrag
➔ Kritisch denken= het leren onderdrukken van systeem 1
De media spelen gretig in op dat systeem 1-denken -> ze weten dat we daar gevoelig
voor zijn
- Clickbaits = klik-aas
= Mensen lokken om toch door te klikken op een artikel door sensationele
titels te gebruiken (deze dingen zijn vaak roddels die niet altijd waar zijn)
- Framing
= boodschap op zodanige manier ‘inkaderen’ dat het oordeel van de ontvanger
in een vooral bepaalde richting wordt gestuurd -> is subtieler, dus vraagt zeker
een kritisch oordeel! Kan met beelden, maar ook met woorden
= mbappé was andere speler aan het uitlachen -> kreet van vreugde omdat ze
match gingen winnen
= lijkt alsof hij zijn middelvinger opsteekt naar pers -> steeds 3 vinger op om te
zeggen dat hij 3 kinderen heeft
3
, Humane wetenschappen
Basiskennis psychologie
Hedendaagse perspectieven op psychologie
1Biologisch perspectief
Visie op de mens? Het lichaam wordt apart van de geest bestudeerd
Wat bepaalt het gedrag? Centraal zenuwstelsel (hersenen, ruggenmerg), genen en
endocrien stelsel, evolutie => onze genen bepalen ons gedrag
Wie? Descartes (grondlegger), Darwin
Studiegebied? Neurowetenschap en evolutionaire psychologie
2Cognitief perspectief
visie op de mens? We zijn informatieverwerkende systemen (belang van geestelijke
activiteit)
Wat bepaalt het gedrag? Iemands unieke patroon van waarnemingen, interpretaties,
verwachtingen, overtuigingen en herinneringen
Wie? W. Wundt, W. James
3 Behavioristisch perspectief
Visie op de mens? We reageren op onze omgeving a.d.h.v. de leerprincipes
Wat bepaalt het gedrag? De prikkels in onze omgeving en de voorgaande
consequenties (straf, beloning) van ons gedrag, willen niet weten wat er binnen
hersenen gebeurd, gedrag kan worden gestuurd/ aangeleerd/ afgeleerd
Wie? Watson (bedenker), Skinner, Pavlov
o Skinner box: kooi waarin dier bv muis gedrag kan leren door beloning/
straf
->hendel indrukken, goed? Eten (beloning), schokje (straf)
4Whole-person perspectief (wordt opgesplitst in 3)
A. Psychodynamische psychologie: processen in onze onbewuste geest: focus op
onbewuste processen onderzoeken door therapie bv zoeken naar trauma
Wie? Erikson, Freud (psychoanalyse), Verhaeghe
superego = morele compas: dit mag wel en dit niet
ego = wilt rekening houden met verlangs van id + morele
compas van superego
id = verlangens, oerinstincten
4
